نمایش موشک‌پراکنی ترامپ

از ناوهای جنگی «یو اس اس راس و یو اس اس پورتر» مستقر بر دریای مدیترانه تا پایگاه شعیرات در سوریه. ٥٩ موشک تاماهاک به دستور شخص دونالد ترامپ، رییس‌جمهور ایالات متحده بر فراز مدیترانه به پرواز درآمدند و نخستین حمله امریکا به مواضع ارتش سوریه در طول شش سال گذشته از بحران در این کشور را هدایت کردند. پایگاه شعیرات به عنوان مقصد موشک‌های تاماهاک انتخاب شد چرا که دولت دونالد ترامپ می‌گوید این همان پایگاهی است که حمله شیمیایی اخیر به ادلب سوریه از آن و به دستور بشار اسد، رییس‌جمهور این کشور انجام شده است.
*خان شیخون، نقطه عطف جدیدی در پرونده سوریه
در آسمان پرهیاهوی سوریه که جنگنده‌های بی‌شمار به اسم مبارزه با داعش به پرواز در می‌آیند آنچه نگاه‌ها را صبح جمعه به سمت دمشق بازگرداند، نخستین اقدام مستقیم نظامی دولت تازه نفس دونالد ترامپ علیه دولت بشار اسد بود. گفته می‌شود که جرقه‌های این حمله را حمله با گازهای شیمیایی به مردم ادلب زده است. دونالد ترامپ نیز که روزهای شلوغ دیپلماتیکی را می‌گذراند با واکنش‌های اولیه به این حمله شیمیایی در سوریه در حقیقت اذهان عمومی را در حالت خوف و رجائی از احتمال شکل‌گیری نخستین حمله نظامی امریکا به سوریه قرار داده بود. دونالد ترامپ در نخستین واکنش‌ها به این حمله شیمیایی، بشار اسد، رییس‌جمهور سوریه را دیکتاتور خوانده و در سخنرانی احساسی ادعا کرده بود که بشار اسد در ادلب، با گاز اعصاب مردم بی‌گناه از جمله کودکان زیبا را بی‌رحمانه به قتل رسانده است. وی منتظر نتیجه تحقیقات نهادهای مستقل در خصوص چند و چون حمله شیمیایی به ادلب نیز نماند و ادعا کرده بود که بر سر اینکه سوریه از تسلیحات شیمیایی ممنوعه استفاده کرده هیچ بحثی نیست. با اینهمه درست در ثانیه‌هایی که رفت و آمد مقام‌های نظامی و امنیتی به محل استقرار دونالد ترامپ برای تعیین چند و چون واکنش امریکا ادامه داشت و برخی تحلیلگران ادعا می‌کردند که ترامپ به سرعت واکنش نظامی نشان نخواهد داد، پنتاگون در حال اطلاع‌رسانی به روس‌ها برای حمله قریب‌الوقوعی بود که قرار بود به نشانه اعتراض واشنگتن به آنچه اقدام‌های شیمیایی بشار اسد علیه مردمانش می‌خواند، صورت بگیرد. یک سوی شطرنج سیاسی - نظامی - امنیتی در سوریه، روسیه است و البته جنس رابطه دولت جدید امریکا با مسکو نیز هنوز مشخص نیست. برخی این رابطه را مشتاقی و مهجوری از سوی امریکا می‌دانند و برخی دیگر آن را رابطه‌ای که اندک اندک دو طرف باید خود را برای از میان برداشتن موانع مقابل آن مهیا کنند. با وجود اتحاد نظامی مسکو با دمشق، مقام‌های متفاوت امنیتی در دولت دونالد ترامپ ادعا می‌کنند که روسیه از حمله قریب‌الوقوع جنگنده‌های امریکایی به خاک سوریه آگاهی داشته است و امریکایی‌ها تلاش کردند با این اطلاع‌رسانی مانع از وارد شدن خسارت به هواپیماها یا پرسنل‌ روس در سوریه شوند. خان شیخون در استان ادلب نگاه‌ها را به سمت بحران در سوریه که اندک اندک وارد فازهای جدیدتری می‌شد، جلب کرد. برخی منابع خبری می‌گویند که نزدیک به ١٠٠ نفر از جمله زنان و کودکان در این حمله شیمیایی جان خود را از دست داده‌اند. تصویر اجساد کودکان رها شده در خیابان‌های خان شیخون در حالی که کف سفید رنگی از دهان‌های‌شان بیرون می‌آید، به برگی بدل شد که می‌تواند معادلات سیاسی در سوریه را تغییر دهد. ترامپ پس از این حمله در حالی که وزیر امورخارجه دولت وی ٤٨ ساعت قبل از آن مبارزه با داعش و نه برکناری بشار اسد را اصلی‌ترین اولویت دولت خود خوانده بود، گفت که باید اتفاقی با توجه به این حمله شیمیایی صورت بگیرد. وی در سخنان خود پس از حمله به پایگاه نظامی سوریه، اتهام‌ها در خصوص روسیه و ایران را هم تکرار و ادعا کرد که دولت بشار اسد مرتکب یک جنایت فاحش شده است. رییس‌جمهور جمهوریخواه امریکا همچنین ادعا کرد که با این حمله شیمیایی نظر او نسبت به بحران سوریه و شخص بشار اسد تغییر کرده است. در حالی که داستان‌های ضد و نقیضی درباره چگونگی وقوع حمله شیمیایی به خان شیخون شنیده می‌شود اما سوالی که در بسیاری از رسانه‌ها کمتر به آن پرداخته می‌شود یا جوابی برای آن وجود ندارد این است که تسلیحات شیمیایی که گفته می‌شود از سوی دولت بشار اسد مورد استفاده قرار گرفته از کجا آمده است؟ وزارت امور خارجه روسیه در این باره امریکایی‌ها را فراموشکار دانسته و می‌گوید که کاخ سفید این حقیقت را از یاد برده که تمام تسلیحات شیمیایی در سال ٢٠١٤ با کمک واشنگتن از سوریه خارج شده بود. مسکو تاکید دارد که باید تحقیقاتی جامع درباره استفاده از تسلیحات شیمیایی در سوریه انجام شود. جدول زمانی اتفاق‌ها در سوریه حاکی از این است که دولت سوریه در سال ٢٠١٤ زرادخانه تسلیحات شیمیایی خود را به نمایندگان سازمان ملل و سازمان منع تسلیحات شیمیایی تحویل داد و اتفاقا در آن توافق روس‌ها و امریکایی‌ها همکاری بی‌سابقه خوبی با هم داشتند. درحالی که مایک پنس، معاون رییس‌جمهور امریکا می‌گوید که دمشق و مسکو در خصوص نابودی زرادخانه‌های شیمیایی سوریه نهایت همکاری با نهادهای بین‌المللی را نداشته‌اند. روسیه تاکید دارد که معاون رییس‌جمهوری امریکا هیچ شواهدی ندارد که نشان دهد توافق ٢٠١٣ درباره نابودی تسلیحات شیمیایی سوریه شکست خورده است. در دقیقه‌هایی که خاک سوریه میزبان جنگنده‌های امریکایی بود رییس‌جمهور امریکا در اقامتگاه تفریحی خود در منطقه پالم بیج فلوریدا میزبان رییس‌جمهور چین بود. پس از پایان ماموریت نظامی نیروهای امریکایی برفراز پایگاه هوایی الشعیرات بود که دونالد ترامپ به میان خبرنگاران آمد تا درخصوص این تصمیم خود توضیحاتی را ارایه کند. وی این حمله را در راستای منافع حیاتی امنیت امریکا خواند و افزود: این حمله برای جلوگیری از اشاعه استفاده از تسلیحات شیمیایی انجام شده است. جامعه جهانی سال‌ها برای تغییر رفتار «بشار اسد» رییس‌جمهور سوریه تلاش کرده ولی این تلاش‌ها به صورت غمباری شکست خورد. رییس‌جمهور امریکا ادعاها درباره بشار اسد را تکرار کرد و افزود که در نتیجه اقدامات اسد، بحران پناهجویان ایجاد و منطقه بی‌ثبات شد که این موجب تهدید امریکا و متحدانش است. وی در پایان سخنانش جامعه جهانی را مخاطب قرار داد و گفت: از همه ملل متمدن می‌خواهم که برای پایان دادن به کشتار و خونریزی در سوریه به امریکا بپیوندند.
*فرمان شلیک در سایه تناقض
تطویل بحران در سوریه مولود تناقض‌های بسیار در گفتار و رفتار سیاستمدارانی شده است که یا در شش سال گذشته در داخل گود بوده‌اند یا به تازگی با پرونده‌ای قطور و چندلایه به نام سوریه دست به گریبان شده‌اند. دونالد ترامپ از ژانویه ٢٠١٧ سکان قدرت در کاخ سفید را به دست گرفته است و از همان ابتدا نیز سیاست‌های وی در حوزه روابط بین‌الملل چندان مشخص و آشکار نبود. ترامپ چه در روزهایی که هنوز پا به میدان رقابت‌های سیاسی برای رسیدن به کاخ سفید نگذاشته بود و چه در روزهای کمپین انتخاباتی‌اش همواره مخالف دخالت نظامی امریکا در سوریه بود. هرچند که هفتمین روز از ماه آوریل سال ٢٠١٧ به تاریخی برای نخستین عملیات نظامی مستقیم دولت امریکا علیه بشار اسد بدل شد اما حافظه تاریخی رسانه‌های بین‌المللی از نگاه‌های ترامپ در گذشته به این پرونده تهی نشده است. در سال ٢٠١٣ میلادی درست در روزهایی که عده‌ای باراک اوباما، رییس‌جمهور وقت امریکا را برای حمله به سوریه تحت فشار قرار داده بودند، دونالد ترامپ خطاب به باراک اوباما گفت: به سوریه حمله نکن.
ترامپ تکیه داده بر مسند قدرت در کاخ سفید با مردی که در سال ٢٠١٣ به رییس‌جمهور وقت امریکا توصیه‌های سیاسی و امنیتی می‌کرد، متفاوت است. درحالی که باراک اوباما، استفاده از تسلیحات شیمیایی در سوریه را خط قرمز خود اعلام کرده بود اما عملا اقدام به حمله نظامی به دولت بشار اسد نکرد تا در سال ٢٠١٧ میلادی، جانشین وی با تکرار حمله شیمیایی دیگری این‌بار در ادلب ادعا کند که اکنون او به عنوان رییس‌جمهور امریکا مسوولیت مواجهه با این بحران را دارد. ریاست‌جمهوری ترامپ و اظهاراتی که وی درباره ضرورت برخورد با داعش در مرحله نخست و همکاری با بازیگران منطقه‌ای و دولت مرکزی بشار برای مبارزه با این گروه تروریستی بر زبان آورد عملا مورد استقبال دمشق و مسکو قرار گرفته بود و حتی مقام‌های ایرانی نیز اعلام کرده بودند که از مبارزه امریکا با داعش استقبال می‌کنند. جمله معروف ترامپ مبنی بر اینکه بشار اسد شاید آدم بدی باشد اما او در حال کشتن تروریست‌ها است، در دل مخالفان داخلی و خارجی ترامپ دلهره انداخت اما تا حدودی بشار اسد را به تفاوت سیاست‌های دولت مرکزی امریکا دلگرم کرده بود. ترامپ در سپتامبر سال ٢٠١٣ در توییت خود از اوباما خواسته بود که در برابر فشارها برای حمله به سوریه دوام بیاورد و تاکید کرده بود که حمله امریکا به سوریه «وحشتناک» و «بسیار پرهزینه» است و این هزینه‌ای است که از نظر ترامپ بسیار بیشتر از هزینه‌های صرفا مالی خواهد بود. وی در چهارمین روز از سپتامبر ٢٠١٣ نیز تاکید کرده بود که دولت امریکا باید از سوریه دور بماند. توییت وی در تاریخ ٥ سپتامبر همان سال نیز این جملات را نشان می‌دهد: «دوباره به این رهبر خیلی احمق امریکا می‌گویم که به سوریه حمله نکن. اگر این کار را بکنی، اتفاقات بد بسیار زیادی حادث خواهد شد و از آن جنگ، هیچ چیز عاید امریکا نخواهد شد.»
*حمله‌ای پرابهام
حمله امریکا به سوریه شاید پس از اتفاق‌های خان‌شیخون برای عده‌ای قابل پیش بینی بود و حتی بسیاری از منابع اطلاعاتی روسی و امریکایی نیز می‌گویند که پنتاگون از مدت‌ها پیش اهداف احتمالی خود برای هدف‌گیری در خاک سوریه را مشخص کرده بود اما به صراحت می‌توان گفت که دانسته‌ها و ندانسته‌ها از این حمله، چند و چون، تبعات و دستاوردهای آن با هم برابری دارد. نیویورک تایمز در گزارشی میان آنچه درباره سوریه می‌دانیم و آنچه که نمی‌دانیم خط تمییزهایی قایل شده است.
آنچه می‌دانیم:
٥٩ موشک تاماهاک از ناوهای امریکا در شرق مدیترانه به پایگاهی اصابت کرده‌اند که مقام‌های امریکایی می‌گویند از آنجا به خان شیخون حمله شیمیایی شده است.
شخص دونالد ترامپ پس از دو روز بحث با مقام‌ها و مشاوران امنیت ملی خود فرمان این حمله را صادر کرد.
ترامپ پیش از این حمله، اقدام‌های بشار اسد را بسیار وحشیانه خوانده و اعلام کرده بود که تصمیم وی مانع از انتشار استفاده از تسلیحات شیمیایی می‌شود.
مقام‌های دولت ترامپ این حمله موشکی را به پیامی از سوی کاخ سفید به امریکا تشبیه کردند و گفتند که پیام این حمله این است که دولت امریکا دیگر چشم‌های خود را بر حقایق نمی‌بندد.
ارتش روسیه که در سوریه فعال است پیش از این حمله از آن باخبر شده بود اما مقام‌های امریکایی می‌گویند که شخصا به ولادیمیر پوتین خبر نداده بودند. با این‌همه رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه امریکا در یک جمع خبری از روسیه به دلیل آنچه اهمال مسکو در انهدام تمام تسلیحات شیمیایی خواند، انتقاد کرد.
یک مقام امنیتی امریکا اعلام کرده که این حمله تنها یک حمله رفت و بدون برگشت بوده و این بدان معناست که قرار نیست حملات بیشتری پس از آن صورت بگیرد.
رکس تیلرسون، وزیر امور خارجه امریکا اعلام کرده که این حمله به معنای تغییر سیاست کلان امریکا درقبال سوریه نیست.
ارتش سوریه اعلام کرده که شش نفر در این حمله جان خود را از دست داده‌اند و خسارت‌های مالی بسیاری هم به پایگاه وارد شده است. دیدبان حقوق بشر سوریه نیز می‌گوید که حداقل ٤ سرباز سوری جان خود را از دست داده‌اند. گزارش‌ها حاکی از این است که در نتیجه این حمله پایگاه هوایی العشیرات کاملا تخریب شده است.
آنچه نمی‌دانیم:
هنوز هیچ کس نمی‌داند که این حملات چه تاثیری بر توانایی‌های هوایی ارتش سوریه گذاشته‌اند. مشاور امنیت ملی رییس‌جمهور امریکا ادعا می‌کند که توان حمله هوایی دولت بشار اسد با توجه به آنچه امریکایی‌ها حمله شیمیایی جنگنده‌های سوری به خان شیخون می‌خوانند، در سطح بالا و قابل قبولی است.
آمار مشخص و قطعی در مورد تبعات مالی و انسانی این حملات وجود ندارد. هنوز مشخص نیست که آیا قربانیان همه سوری بوده‌اند یا روس‌ها و ایرانی‌ها نیز در میان قربانیان بوده‌اند. مقام‌های امریکایی می‌گویند که تمام تلاش خود را کرده‌اند تا میزان تلفات از کشورهای ثالث در این حمله را به صفر برسانند.
مقام‌های امریکایی هنوز درباره واکنش متحدان بشار اسد یعنی روسیه و ایران به این حمله اظهارنظری نکرده‌اند.
هنوز مشخص نیست که آیا استفاده دونالد ترامپ از قدرت نظامی در این مقطع از دولتش را باید به این تعبیر کرد که او سیاستی خشن و متکی بر استفاده از زور را در عرصه بین‌المللی در پیش خواهد گرفت؟ این همان سیاستی است که او در دوره کاندیداتوری‌اش به‌شدت نقد کرده بود.
تبعات سیاسی این حمله هنوز مشخص نیست. روسای جمهور معمولا بلافاصله پس از استفاده از زور در عرصه بین‌المللی با افزایش نرخ محبوبیت خود روبه رو می‌شوند. اما مساله اینجا است که ترامپ بدون دریافت مجوز از کنگره دست به این حمله هرچند محدود زده است و شاید افکار عمومی در بلندمدت مخالفت خود را با استفاده وی از قوه نظامی امریکا اعلام کنند.
وزارت دفاع روسیه می‌گوید از ٥٩ موشکی که از روی ناوهای امریکایی به سوی پایگاه هوایی الشعیرات سوریه شلیک شده، تنها ٢٣ فروند به هدف اصابت کرده‌اند و مشخص نیست سرنوشت ٣٦ موشک دیگر چه بوده است.
*تشدید تنش با روسیه
موشک‌های کروز به پایگاه العشیرات در سوریه برخورد کردند اما نخستین تبعات آن را باید در تخریب هرچه بیشتر و تنش تازه در رابطه مسکو - واشنگتن دانست. تنها چندساعت پس از آنکه دونالد ترامپ اعلام کرد که شخصا دستور این حمله را صادر کرده است، سخنگوی رییس‌جمهور روسیه اعلام کرد که این حمله به‌شدت به رابطه میان مسکو - واشنگتن صدمه زد. ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه نیز این اقدام امریکا را حرکتی علیه یک کشور مستقل خواند. سخنگوی وی نیز تاکید کرد که این حرکت امریکا برای دور کردن توجهات از تلفات شهروندان غیرنظامی در عراق توسط امریکایی‌ها است. رویترز در گزارشی در این خصوص می‌نویسد: حرکت نظامی روز جمعه صبح امریکا در سوریه شدیدترین حرکتی بوده است که در جریان جنگ شش ساله در سوریه رخ داد. این حرکت عملا ترامپ را با بزرگ‌ترین چالش دولتش از ٢٠ ژانویه که مراسم تحلیف وی برگزار شد روبه رو کرد. اکنون بسیاری از تحلیلگران می‌گویند که این حمله احتمال رویارویی میان امریکا با روسیه و ایران را افزایش داده است. تنش میان روسیه و امریکا بر سر حمله شیمیایی به خان شیخون حتی پیش از حمله موشک‌های امریکایی به پایگاه هوایی العشیرات هم آغاز شده بود و در نشست شورای امنیت درباره این حادثه که البته بدون رای‌گیری و نتیجه خاصی پایان یافت نیز نمایندگان دو طرف به‌شدت با هم برخورد کردند. در حالی که این نشست چندساعت پیش از حمله امریکایی‌ها به خاک سوریه صورت گرفت، در حاشیه آن ولادیمیر سافرونکوف، معاون امور سیاسی نماینده روسیه در سازمان ملل، نسبت به عواقب منفی هرگونه اقدام نظامی امریکا علیه دولت قانونی سوریه هشدار داده و تجربه‌های ناموفق واشنگتن در لیبی و عراق را به امریکایی‌ها یادآور شده بود. موضع روسیه اما پس از حمله موشکی امریکا بسیار تند و تیزتر از حد انتظار بود و کرملین این اقدام را نقض قوانین بین‌المللی خواند. در بیانیه کرملین با اشاره به اینکه حمله موشکی امریکا برخلاف قوانین بین‌المللی است آمده: این اقدام آسیب بالایی به روابط روسیه و امریکا وارد می‌کند و مانع از شکل‌گیری یک ائتلاف منسجم جهانی علیه تروریسم می‌شود. ارتش سوریه سلاح شیمیایی ندارد و اساسا این حمله بر اساس یک «بهانه ساختگی» صورت گرفته است. درحالی که شورای امنیت ملی روسیه این حرکت واشنگتن را تروریستی خوانده است، «رکس تیلرسون»، وزیر خارجه امریکا در واکنش به بیانیه کاخ کرملین اعلام کرد برای انجام حمله هوایی به سوریه نیازی به موافقت روسیه ندارند. روسیه که از سپتامبر ٢٠١٥، عملیات نظامی مستقیم در سوریه را هدایت کرده پس از این حمله امریکا تاکید کرد که هیچ سرباز روسی در این حملات آسیب ندیده اما پایگاه هوایی الشعیرات خسارت بسیار سنگینی دیده است و تمام هواپیماهای داخل پایگاه از کار افتاده‌اند. درحالی که سرگئی لاوروف ساعاتی پیش از این حمله با همتای امریکایی خود تلفنی صحبت کرده بود اما پس از وقوع این حمله، وی در سخنانی تند و تیز اعلام کرد که هرگونه همکاری نظامی میان امریکا و روسیه در سوریه متوقف شده است. لاوروف ضمن تجاوزکارانه خواندن این حمله، افزود: اقدام نیروهای امریکایی، مسکو را به یاد تجاوز به عراق در سال ٢٠٠٣ انداخت که بدون اجازه شورای امنیت صورت گرفت. واشنگتن پیش از آنکه نتیجه تحقیقات در خصوص حمله شیمیایی به خان شیخون روشن شود، دست به تجاوز نظامی به سوریه زده است. در حال حاضر تمام همکاری‌ها بین امریکا و روسیه در سوریه متوقف می‌شود. حمله شیمیایی خان شیخون و به تبع آن نخستین حمله مستقیم امریکا به خاک سوریه در حالی صورت گرفت که با وجود تمام فراز و فرودها در آتش‌بس این کشور، سوریه در حال تجربه طولانی‌ترین توقف آتش‌پراکنی در سطح کلان میان دولت و مخالفان بود. آتش‌بسی که نتیجه شکل‌گیری مثلث همکاری میان ایران، روسیه و ترکیه بود و به تبع آن مذاکرات نظامی و سیاسی در سطوح متفاوت در آستانه و ژنو میان بازیگران اصلی، دولت سوریه و جریان معارضه شکل گرفته بود. هرچند امریکا در مذاکرات آستانه عملا از گود خارج شده بود اما به نظر می‌رسد که حمله هوایی این کشور به سوریه بتواند بر روند رایزنی‌های سیاسی در ژنو و آستانه تاثیرگذار باشد. وزیر امور خارجه روسیه می‌گوید که این اقدام امریکایی‌ها تنها می‌تواند تلاش‌های سیاسی صورت گرفته در آستانه و ژنو برای تسهیل راهکار سیاسی را تخریب کند.
* ٥ تهدید اولیه برای ترامپ
سی‌ان‌ان در تحلیلی درباره تبعات حمله نظامی امریکا به سوریه می‌نویسد: تنها چند ساعت از این حمله نظامی گذشته است اما عملا این حمله پای چهل و پنجمین رییس‌جمهور امریکا را به یکی از پرچالش‌ترین و پرریسک‌ترین پرونده‌های بین‌المللی باز کرده است. در حال حاضر ٥ خطر بالقوه وجود دارد که دولت امریکا باید مراقب آن باشد:
١- واکنش بیش از اندازه تند: این حمله شاید از حمایت بازیگران اصلی غربی، ترکیه و متحدان سنتی امریکا در منطقه برخوردار شده باشد اما مدیریت اشتیاق و اتحاد توامان در شش سال گذشته از عمر بحران در سوریه بسیار به ندرت اتفاق افتاده است. یکی از اصلی‌ترین خطرها خوش‌بینی زیاد یا واکنش زیاد نشان دادن است. ممکن است در مقطع فعلی امریکا، بریتانیا، فرانسه و ترکیه که هرکدام از آنها نیز در حال حاضر با مشکلات داخلی عدیده‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کنند تصور کنند که لحظه‌ای رخ داده که یکی از غامض‌ترین پرونده‌های بین‌المللی قابل حل‌وفصل است. باید دانست که با ٥٩ موشک امریکایی چنین اتفاقی رخ نداده و با اتفاق نمی‌توان از تغییرات جدی و پیچیده در معادلات سوریه با این حمله سخن گفت.
٢- واکنش بشار اسد: رییس‌جمهور سوریه همواره به کوچک‌ترین حرکت‌ها هم واکنش نشان داده است. شاید این واکنش در حملات مستقیم به ارتش امریکا در منطقه نباشد اما می‌تواند منافع امریکا در منطقه و نه الزاما داخل سوریه را هدف قرار دهد. بشار اسد در حال تجربه پنجمین سال انزوای بین‌المللی خود است و در چنین شرایطی تشدید فشارها می‌تواند منجر به تصمیم‌گیری‌های فوری رییس‌جمهور سوریه شود.
٣- روسیه بیکار نمی‌نشیند: اصلی‌ترین دلیل دخالت نظامی سوریه در روسیه نوعی نشان دادن قدرت خود در صحنه بین‌المللی پس از بحران اوکراین بود. حمله امریکا به پایگاهی که روس‌ها نیز مهمات و تجهیزات نظامی داشته‌اند ضربه‌ای به مسکو است که این کشور درصدد تلافی آن برخواهد آمد. شاید پوتین با اقدام نظامی و در سوریه این حرکت امریکایی‌ها را تلافی نکند اما رییس‌جمهور روسیه استاد روکردن برگه‌های آس مقابل چشمان مخالفان خود است. نمونه‌های آن را هم در لیبی و اوکراین شاهد بودیم.
٤- رضایت سوریه از واکنش محدود: اگر فرض دولت ترامپ مبنی بر دست داشتن دولت سوریه در حمله شیمیایی به ادلب را صحیح فرض کنیم باید اعتراف کنیم که حمله محدود به خاک سوریه و آنهم یک پایگاه نظامی، واکنش چندان تندی از سوی امریکایی‌ها به نظر نمی‌آید. شاید در دولت سوریه عده‌ای از خود این سوال را بکنند که آیا همه تصمیم ترامپ همین بود؟
٥- ادامه تنش در سوریه: این مساله اصلی‌ترین و دردناک‌ترین تبعات این حمله می‌تواند باشدو. جنگ‌ها معمولا زمانی تمام می‌شوند که طرفین خسته شوند یا تجهیزات و توان مالی آنها تقلیل رود. جنگ سوریه به جنگ نیابتی بدل شده است و معمولا این دیگران هستند که در صحنه سوریه با هم می‌جنگند. همواره نیز یک گروه خارجی و غیرسوری وجود دارد که انرژی کافی برای ورود به جنگ و بالا بردن دست یک طرف در مقابل دیگری را دارد. یک طرف ایران، روسیه و حزب‌الله لبنان را دارد و طرف دیگر هم امریکا، کشورهای اروپایی، ترکیه و برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس و همچنین القاعده را. از سوی دیگر داعش را هم نباید فراموش کرد. در صورتی که حملات نظامی امریکا ادامه پیدا کند، دست مخالفان اسد پرتر خواهد شد اما همزمان بحران نیز طولانی‌تر و عمیق‌تر می‌شود.
*فرصت‌ها و چالش‌های یک حمله
اصلی‌ترین پرسشی که در تحلیل‌های چند ساعت گذشته از حمله امریکا به پایگاهی نظامی در سوریه به چشم می‌خورد این است که نتیجه این حمله چیست؟ مرحله بعدی چه خواهد بود؟ دیوید سنگر از خبرنگاران مشهور نیویورک تایمز در نوشتاری کوتاه در این خصوص نوشته است: دونالد ترامپ با صدور دستور حمله نظامی به خاک سوریه تنها ٧٧ روز پس از راهیابی به کاخ سفید، یک فرصت جدید به دست آورده است اما به سختی می‌توان گفت که این فرصت به او ضمانتی برای سر و سامان بخشیدن به بحرانی داده که وی در داخل امریکا با آن روبه‌رو است. این حمله می‌تواند بر دیدار احتمالی هفته آتی میان رکس تیلرسون و ولادیمیر پوتین در روسیه نیز تاثیرگذار باشد. این نخستین دیدار میان یک مقام دولت امریکا و رییس‌جمهور روسیه خواهد بود. تا پیش از اینکه این حمله به سوریه صورت بگیرد قرار بود اصلی‌ترین پرونده‌های روز میز حمله سایبری روسیه به امریکا و دخالت‌های این کشور در انتخابات ریاست‌جمهوری اخیر ایالات متحده باشد. اما اتفاقاتی که در سوریه رخ داد به دولت ترامپ این فرصت را داد که در پیامی به پوتین پیش پای وی دو مسیر را قرار دهد: یا بشار اسد را مدیریت کند یا دولت امریکا بر محدوده عملیات نظامی خود در سوریه می‌افزاید. آنتونی بلینکن معاون وزیر امور خارجه در دوره باراک اوباما در این خصوص می‌گوید: عملیات شیمیایی که در منطقه متعلق به مخالفان سوری صورت گرفت دست دولت ترامپ را بازتر و البته قوی‌تر کرد. بلینکن ساعاتی پیش از حمله نظامی امریکا به سوریه در این خصوص گفته بود: ما باید وارد عمل شویم. این مساله فراتر از سوریه است. اسد در حال حرکت کردن برخلاف مسیرنرمالی است که ما از زمان جنگ جهانی اول دنبال می‌کردیم. باراک اوباما هنگامی که در سال ٢٠١٣ نخستین حمله شیمیایی در سوریه صورت گرفت و آن را به دولت بشار اسد منتسب کردند، از حمله نظامی به سوریه سرباز زد و به کمک روسیه اقدام به خلع سلاح شیمیایی دولت مرکزی دمشق کرد. با اینهمه دونالد ترامپ این‌بار گام اوباما را تکرار نکرد و متفاوت وارد عمل شد. اما این اقدام ترامپ نیز با ریسک‌هایی روبه رو است. نخستین ریسک آن در شکست معامله با ولادیمیر پوتین است. شاید ولادیمیر پوتین، ترامپ را به رقیب وی یعنی هیلاری کلینتون در رقابت‌های انتخاباتی کاخ سفید ترجیح دهد اما او هیچگاه وارد معامله‌ای نخواهد شد که منجر به کاهش نفوذ روسیه در سوریه شود. سوریه، اصلی‌ترین و پررنگ‌ترین ردپای روسیه در منطقه خاورمیانه است. سوریه خانه تجهیزات نظامی روسیه در خارج از مرزهای این کشور است. دومین ریسک این است که حمله به سوریه به توپ به دروازه خود بدل شود. اصلی‌ترین اولویت ترامپ در سوریه تا پیش از این شکست دادن داعش عنوان شده بود و در شرایطی که این حمله به مقدمه‌ای برای نابودی دولت سوریه بدل شود، این کشور به بهشتی برای تروریست‌ها و گروه‌های تندرو بدل خواهد شد و این همان وضعیت دقیقی است که ترامپ به دنبال امتناع از شکل‌گیری آن در سوریه بود. هنوز مشخص نیست که برنامه داعش برای سوریه چیست اما همانطور که دیوید پترائوس از ژنرال‌های کهنه کار ارتش امریکا درباره عراق گفته بود یکی از درس‌های گذشته در منطقه این است که خلأ قدرت در منطقه می‌تواند به فرصتی برای انفجار گروه‌های تروریستی بدل شود. سومین خطر این است که دولت ترامپ هیچ برنامه‌ای برای برقراری صلح در سوریه ندارد. تمامی مذاکرات و رایزنی‌هایی که در شش سال گذشته توسط دولت امریکا برای تعریف راهکاری سیاسی برای بحران در سوریه ارایه شده بود شکست خورد. تمام راه‌هایی که جان کری، وزیر امور خارجه سابق امریکا برای حل و فصل بحران رفت به بن بست خورده و اکنون نیز به نظر نمی‌رسد که تیلرسون تصمیمی برای آغاز تلاش‌های نو داشته باشد. از سوی دیگر ترامپ در تعریف بودجه جدید امریکا از رقمی که به آوارگان سوری بازمانده از شش سال بحران اختصاص می‌یافت نیز کاسته است. به نظر می‌رسد که مناقشه‌ای که ترامپ را وادار به عملیات نظامی در کشور ثانی در دوره ریاست‌جمهوری‌اش کرد آن چیزی نبود که وی به دنبالش بود یا انتظارش را می‌کشید. ترامپ در جریان رقابت‌های انتخاباتی‌اش مساله دخالت‌های نظامی در دیگر کشورها را رد کرده بود و در مصاحبه سال گذشته با نیویورک‌تایمز نیز تاکید کرد که نمی‌تواند شرایطی را تعریف کند که در صورت تحقق آن دولت وی گزینه نظامی را انتخاب خواهد کرد. با این‌همه ترامپ نیز مانند دیگر روسای جمهور امریکا نتوانست نخستین ماجراجویی نظامی خود را انتخاب کند. اکنون اصلی‌ترین سوال این است که آیا این اقدام وی می‌تواند در آینده‌ای نه چندان دور به دخالتی وسیع‌تر و فراتر از یک نمایش توسل به زور بدل شود؟
گام بعدی چیست آقای ترامپ؟
ان بی‌سی نیز در تحلیلی درخصوص نیت ترامپ از عملیات نظامی مستقیم در سوریه نوشت: سوال‌های بسیاری وجود دارد که اصلی‌ترین آنها این است که آیا اقدام نظامی ترامپ آغاز برداشته شدن بشار اسد از قدرت است ؟ در سخنان ترامپ و تیلرسون که روز گذشته پس از حمله نظامی به سوریه صورت گرفت این مساله قوت بسیار داشت. اگر ترامپ به دنبال پایان دادن کار بشار در سوریه است گام بعدی که برخواهد داشت چیست؟ اصلی‌ترین پیام ترامپ به جهان با این حمله چیست؟ این اقدام نظامی رییس‌جمهور امریکا نمایشی از شیوه مدیریت بحران‌های بین‌المللی در دولت وی است. آیا پیام این حمله تنها و تنها روسیه است؟ آیا این تلاشی برای نشان دادن تعهد ما به متحدان‌مان است که اگر آنها سهم خود را در مسائل بین‌المللی پرداخت کنند ما نیز چنین کاری خواهیم کرد؟ آیا این پیامی برای دشمنان و مخالفان امریکا در سطح بین‌المللی است که نشان دهد امریکای ترامپ تا چه اندازه با امریکای باراک اوباما متفاوت است ؟ توجه داشته باشیم که فرمان ترامپ برای حمله به سوریه در حالی صورت گرفت که وی با رییس‌جمهور چین در حال رایزنی بود. آیا می‌توان این حمله نظامی را به پیامی برای کره شمالی نیز تعمیم داد؟ سوال دیگر این است که رییس‌جمهور جدید امریکا چگونه می‌خواهد این تصمیم را در بازار داخلی بفروشد؟ مدتی پیش بود که دونالد ترامپ به صراحت هر گونه گزینه نظامی مستقیم در سوریه را رد کرد و تاکید کرد که هر حرکت نظامی در سوریه می‌تواند جنگ جهانی سوم را به راه بیندازد.