ژنرال پاکستانی در صف نبرد با متحد ایران
شرق نوشت؛
ایران و پاکستان همه تلاش خود را می‌کنند تا روابط دوجانبه‌شان صمیمانه و مبتنی بر حسن هم‌جواری ادامه یابد؛ از همین رو است که پاکستان قبل از صدور مجوز برای ژنرال «راحیل شریف» در راستای به‌عهده‌گرفتن فرماندهی ائتلاف نظامی با عربستان، با ایران تماس می‌گیرد و ایران اگرچه به هیچ نحوی نمی‌تواند با این امر موافق باشد، تنها به گفتن اینکه «ملاحظاتی» داریم بسنده می‌کند.
ائتلاف نظامی عربستان علیه یمن که حدود دو سال قبل به پیشنهاد شاهزاده «محمد» پسر پادشاه عربستان تشکیل شده، قبلا هم خواستار پیوستن پاکستان به اعضای این ائتلاف بود - این ائتلاف با عضویت ٣٤ کشور شکل گرفت و اکنون ٣٩ عضو دارد- اما وقتی که نواز شریف تصمیم‌گیری در این خصوص را به مجلس سپرد و مجلس به آن رأی نداد؛ مسئله منتفی شد. اخیرا عربستان به ژنرال راحیل شریف پیشنهاد داده که فرماندهی این ائتلاف را به عهده گیرد و این مسئله در خود پاکستان اختلاف‌نظرهایی ایجاد کرده است.
مخالفت‌ها در پاکستان
بعد از آنکه وزیر دفاع پاکستان رسما اعلام کرد دولت مجوز لازم را به فرمانده سابق ارتش داده تا به ائتلاف مذکور ملحق شود، موجی از مخالفت‌ها در پاکستان به راه افتاد. حزب تحریک انصاف، از جمله مخالفان این اقدام دولت پاکستان بود و فؤاد چودری، سخنگوی آن گفت: «پیش از این تمام احزاب در پارلمان پاکستان با صدور قطع‌نامه‌ای، دولت را موظف به اتخاذ مواضع بی‌طرفانه درخصوص بحران‌های جاری در خاورمیانه کرده بودند، اما اقدام دولت مبنی بر صدور مجوز برای پیوستن ژنرال شریف به ائتلاف نظامی تحت رهبری عربستان، نقض این تصمیم پارلمان است. دولت حداقل پیش از صدور مجوز یادشده، باید آن را در پارلمان مطرح می‌کرد و دلایل خود را برای انجام این کار به نمایندگان پارلمان توضیح می‌داد».
به گفته او، ائتلاف نظامی تحت رهبری عربستان، اقدامی علیه برخی کشورهای همسایه و دوست پاکستان است؛ بنابراین انتصاب فرمانده سابق ارتش پاکستان به فرماندهی این ائتلاف، ممکن است این پیام منفی را برای کشور دوست و همسایه غربی پاکستان ارسال کند که پاکستان هم علیه این کشور است. علاوه‌بر‌این، تصمیم دولت پاکستان ممکن است باعث تشدید اختلاف میان اقوام شیعه و سنی در داخل این کشور شود.
عبدالقادر بلوچ، وزیر امور مناطق مرزی پاکستان نیز معتقد است پیوستن راحیل شریف به ائتلاف نظامی مورد اشاره، موجب می‌شود او تمام محبوبیت و احترامی را که در سال‌های قبل و به دلیل خدمات ارزنده به پاکستان و مردم این کشور کسب کرده بود، نزد مردم این کشور از دست بدهد. مخالفان و منتقدان دولت پاکستان در این زمینه دلایل خود را دارند که تازه بازنشست‌شدن ژنرال راحیل یکی از این دلایل است. پیرمحمد ملازهی، تحلیلگر مسائل پاکستان در گفت‌وگو با «شرق» این دلایل را برمی‌شمارد: «فرماندهان ارتش در پاکستان می‌توانند بعد از بازنشستگی، نماینده مجلس، رئیس‌جمهور یا... باشند، اما طبق قانون باید حتما دو سال از بازنشستگی آنها گذشته باشد. ژنرال راحیل به‌تازگی بازنشست شده و مخالفان پیوستن او به ائتلاف نظامی تحت رهبری عربستان روی این مسئله انگشت می‌گذارند».
او با اشاره به اینکه قانون در کشور پاکستان در شرایطی که سمت جدید ژنرال بازنشسته در خارج از کشور باشد، سکوت کرده است، گفت: «همان اوایل که مسئله پیوستن پاکستان به ائتلاف مطرح شد، فرماندهان کنونی ارتش، نوازشریف و برخی از شخصیت‌های برجسته پاکستان، در جلسه‌ای تصمیم گرفتند قانون دو سال را در این خصوص استثنا کنند. از همین‌جا مشخص است که ارتش و دولت پاکستان کاملا با پیوستن ژنرال راحیل به ائتلاف موافق هستند».
اهمیت پست جدید ژنرال
پاکستان در دی سال ١٣٩٤، پس از سفر عادل الجبیر، وزیر امور خارجه عربستان به اسلام‌آباد با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد در چهار حوزه شامل آموزش، تبادل اطلاعات، انتقال تجربیات و همراهی در زمینه اتخاذ مواضع مشترک علیه افراط‌گرایی، با این ائتلاف همکاری خواهد کرد. اکنون با سپردن فرماندهی ائتلاف به ژنرال راحیل و اضافه‌شدن همکاری‌های نظامی، پاکستان می‌تواند قدرتمندترین کشور عضو این ائتلاف از نظر قدرت نظامی و ارتش و تنها کشور صاحب قدرت هسته‌ای به شمار آید. همین امر سبب می‌شود پیوستن پاکستان به ائتلاف مذکور برای ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار باشد. ملازهی در این خصوص می‌گوید: «شکست حوثی‌ها در یمن از طریق حملات هوایی غیرممکن است و همین موضوع فشار زیادی به عربستان آورده است. این در حالی است که پاکستان از نظر نیروی نظامی زمینی قدرتمند است و ژنرال راحیل در این زمینه بسیار با‌تجربه است. مخالفان پیوستن او به ائتلاف نیز از همین بابت نگران هستند و می‌دانند که اگر کار به حمله زمینی در یمن برسد، پاکستان درگیر جنگ یمن می‌شود».
او افزود: «عربستان برای دخالت نظامی زمینی در یمن نه تجربه کافی دارد و نه توانایی لازم؛ بنابراین ناگزیر است از دیگر کشورهای عضو ائتلاف کمک بگیرد. در این مرحله سه کشور مصر، ترکیه و اندونزی مورد توجه قرار می‌گیرند و ژنرال راحیل و پاکستان نیز نقش مهمی ایفا خواهند کرد».
این کارشناس مسائل پاکستان با اشاره به شیعه مذهب بودن حوثی‌ها در یمن، می‌گوید: «این نکته را نیز در نظر داشته باشید که حوثی‌ها - نه به اندازه‌ای که عربستان سعودی تبلیغ می‌کند- اما با ایران ارتباطاتی دارند. اگر کار به جایی برسد که در یمن درگیری نظامی زمینی صورت گیرد، مناسبات ایران با کشورهایی که به یمن نیرو می‌فرستند، تحت تأثیر قرار می‌گیرد».
ملاحظه یا مخالفت ایران
بعد از اعلام صدور مجوز برای ژنرال راحیل شریف در راستای پیوستن به ائتلاف یادشده و واکنش سفیر ایران در پاکستان مبنی بر اینکه «ملاحظاتی» داریم، روزنامه انگلیسی‌زبان «اکسپرس‌تریبیون» پاکستان به نقل از منابع نزدیک به فرمانده ارتش این کشور نوشت: ژنرال «قمر جاوید باجوا»، فرمانده ارتش پاکستان، در روزهای آتی به تهران سفر خواهد کرد تا در این زمینه توضیحاتی ارائه دهد؛ گفتنی است این خبر از سوی مقامات یا نهادهای رسمی دولت و ارتش پاکستان، تأیید یا تکذیب نشد. این روزنامه پاکستانی همچنین اظهارات «مهدی هنردوست»، سفیر ایران را منتشر کرد و نوشت: «این نخستین‌بار است که ایران به‌طور آشکار ناخرسندی خود را از تصمیم پاکستان برای مجوزدادن به ژنرال راحیل شریف برای فرماندهی ائتلاف نظامی سیوچند کشور اعلام می‌کند». سفیر کشورمان در مصاحبه‌های اخیر خود به چند رسانه مطرح پاکستان گفته بود این کشور قبل از صدور مجوز برای ژنرال راحیل شریف برای پیوستن او به ائتلاف نظامی یادشده، با ایران تماس گرفت؛ اما این به معنای رضایت ایران از این تصمیم پاکستان یا پذیرفتن آن نیست.
ملازهی معتقد است اگر فرمانده ارتش پاکستان به ایران سفر کند، حتما با نیت جلب اعتماد ایران است و می‌خواهد دراین‌باره توضیحات بیشتری ارائه دهد. این کارشناس مسائل پاکستان درحالی‌که سفیر ایران در این کشور از عبارت «ملاحظاتی داریم» استفاده و مخالفت صریح خود را اعلام نکرد، می‌گوید: «ایران با این موضوع مخالف صد درصد است و نمی‌تواند موافق باشد، زیرا جنگ یمن به سمت جنگ شیعه و سنی خواهد رفت و این برای همه کشورهای اسلامی خطرناک است».
تلاش برای حفظ روابط
آن‌طور که مقامات پاکستان می‌گویند و روزنامه اکسپرس‌تریبیون نیز نوشته است، «پاکستان تلاش می‌کند تعادل را در روابط خود با ایران و عربستان حفظ کند». این روزنامه با اشاره به ملاقات سفیر ایران در پاکستان با ژنرال قمر جاوید باجوا، فرمانده ارتش این کشور که چند روز پیش از خبری‌شدن تصمیم دولت پاکستان برای صدور مجوز برای ژنرال راحیل شریف، برای فرماندهی ائتلاف نظامی سیوچند کشور انجام شده بود، نوشت: «فرمانده ارتش پاکستان در آن ملاقات به سفیر ایران اطمینان داد که تصمیم اسلام‌آباد هرگز خلاف منافع تهران نخواهد بود».
لازم به یادآوری است که ژنرال قمر جاوید باجوا، فرمانده ارتش پاکستان، ماه گذشته نیز پس از سفر حسن روحانی، رئیس‌جمهوری ایران، به اسلام‌آباد، در ملاقات با سفیر ایران تأکید کرده بود: «ارتش پاکستان اهمیت فراوانی برای روابط تاریخی و برادرانه ایران و پاکستان قائل است و این روابط را به هیچ قیمتی وجه‌المصالحه قرار نخواهد داد».
همه این حرف‌ها و روابط ایران و پاکستان که تاکنون- غیر از مسئله افغانستان - چالشی جدی نداشته، در حالی است که بر‌عهده‌گرفتن فرماندهی ائتلاف نظامی به رهبری عربستان از سوی فرمانده سابق ارتش پاکستان، دورشدن این کشور از ایران و همراهی با عربستان است، به‌ویژه در میدان یمن. ملازهی با تأکید بر اینکه ایران نباید پاکستان را در موقعیت انتخاب بین ایران و عربستان قرار دهد، به دلایل پاکستان برای انتخاب عربستان اشاره کرد و گفت: «مناسبات پاکستان و عربستان بسیار نزدیک است، این نزدیکی از زمانی که علیه نواز شریف کودتا شد و در معرض خطر اعدام بود و ملک عبدالله - آن زمان ولیعهد عربستان بود- نجاتش داد، بیشتر شد. می‌توان گفت نواز شریف زندگی خود را مدیون عربستان است. فقط همین نیست و احزاب پاکستان نیز به عربستان نزدیک هستند».
او افزود: «تعداد بسیاری از پاکستانی‌ها در عربستان کار می‌کنند و سالانه پنج تا شش میلیارد دلار درآمد دارند و این مبلغی نیست که پاکستان به‌سادگی از آن بگذرد. به اضافه اینکه ارتش پاکستان به عربستان سعودی نزدیک است».
ملازهی به کمک‌های مالی عربستان و نقش این کشور در توسعه هسته‌ای پاکستان اشاره می‌کند و معتقد است: «ما باید همه اینها را در نظر داشته باشیم و به‌گونه‌ای عمل کنیم که پاکستان مجبور به انتخاب میان ایران و عربستان نشود. پاکستان به‌خاطر مرزهای مشترک با ایران، منافع مشترکی در حوزه‌های سیاسی و اقتصادی، مسائلی مانند قاچاق مواد مخدر و... می‌خواهد که روابط خود با ایران را حفظ کند؛ بنابراین ما نیز باید اجازه دهیم که همین اتفاق بیفتد».
به این ترتیب اظهارات خانم «تهمینه جنجوعه»، قائم مقام وزیر امور خارجه پاکستان را مبنی بر اینکه این کشور «می‌کوشد تا بتواند تنش‌های موجود میان جمهوری اسلامی ایران و عربستان را کاهش دهد»، می‌توان گامی در راستای حفظ روابط صمیمانه با ایران تلقی کرد.
او روز گذشته ضمن تأکید بر اینکه «هر افسر ارتش پاکستان پس بازنشستگی آزاد است هر مسئولیت و شغلی را بپذیرد»، تغییر در سیاست‌های پاکستان در قبال ایران، عربستان و مسئله یمن را رد کرد و گفت: «اسلام‌آباد در تلاش برای کمک به رفع تنش‌های موجود میان تهران و ریاض است. اگرچه حفظ تعادل در روابط پاکستان با ایران و عربستان کار ساده‌ای برای اسلام‌آباد نیست، با‌این‌حال ما هیچ قدمی علیه منافع ایران برنمی‌داریم. ژنرال راحیل شریف به‌عنوان فرمانده ائتلاف نظامی یادشده، هیچ اقدامی خلاف منافع ایران انجام نخواهد داد».
------------------------------
نقش ارتش در پاکستان
یکی از دلایل اهمیت پیوستن فرمانده سابق ارتش پاکستان به ائتلاف نظامی تحت رهبری عربستان، نقش و اهمیت ویژه ارتش در ساختار سیاسی این کشور است. ارتش در کنار مذهبیون و سیاسیون لایه‌های قدرت را در پاکستان تشکیل می‌دهد و بر همه مسائل سیاسی و امنیتی این کشور و به تبع آن منطقه اثرگذار است. ارتش پاکستان اهمیت ویژه خود را از آنجا می‌گیرد که به واسطه کودتاهای نظامی در حیات سیاسی دولت‌های مختلف نقش‌آفرینی کرده است. پاکستان از زمان استقلالش از هند تاکنون چهار کودتا را از سر گذرانده و چهار ژنرال صاحب بالاترین مقام سیاسی در این کشور شده‌اند. پاکستان در سال ١٩٥٦ رسما به جمهوری اسلامی تبدیل شد و دو سال بعد (١٩٥٨) نظامیان به رهبری ایوب‌خان کنترل کشور را در دست گرفتند و بیش از ١٠ سال حکومت کردند. این کودتا به وسیله ایوب‌خان صورت گرفت. او خودش قربانی کودتایی شد که در ١٩٦٩ به وسیله ژنرال یحیی‌خان صورت گرفت. دو سال بعد یک کودتا انجام شد و ژنرال ضیاءالحق جای یحیی‌خان را گرفت. بعد از ١١ سال در سال ١٩٨٨ ژنرال ضیاءالحق در یک سانحه هوایی مرموز کشته شد. این کشور در فاصله سال‌های ١٩٨٨ تا ١٩٩٨ به وسیله دولت‌های غیرنظامی بی‌نظیر بوتو و نواز شریف اداره شد اما در ١٩٩٩ یک بار دیگر ارتش دست به کار شد و ژنرال پرویز مشرف بر سر کار آمد. به اعتقاد کارشناسان متغیرهایی مانند رابطه با هند، بحران کشمیر و رابطه با آمریکا نقش ارتش را در پاکستان پررنگ می‌کند و اکنون با پیوستن ژنرال راحیل شریف به ائتلاف نظامی تحت رهبری عربستان باید بحران یمن را نیز به این موارد افزود.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
