بازنگری علوم‌انسانی در ایستگاه آشفتگی
فعالیت‌ها برای بازنگری در علوم‌انسانی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین خواسته‌های نظام از «دانشگاه»، حالا بعد از پنج سال، قدم‌های افتان‌و‌خیزان، دوباره بالا گرفته شده است؛ به‌طوری‌که تهیه پیش‌نویس برنامه جامعه‌شناسی در دوره کارشناسی ازسوی شورای تحول در علوم‌انسانی با واکنش جامعه‌شناسان ایرانی همراه شده و آنها نامه‌ای سرگشاده به رئیس‌جمهوری نوشتند.
به نوشته وقایع اتفاقیه، پس از جامعه‌شناسان، حدادعادل به‌عنوان رئیس شورای تحول در علوم‌انسانی، در نامه‌ای به رئیس‌جمهوری به‌عنوان رئیس شورای‌عالی انقلاب فرهنگی، توضیحاتی را دراین‌باره اعلام کرده است.
پس از فاز اولیه این کار یعنی بررسی سرفصل‌های علوم‌انسانی در سال ١٣٩٠، مهم‌ترین بخش از تحول در علوم‌انسانی یعنی تحول در محتوا، در اواسط سال ۱۳۹۱ شروع شد اما مسئله‌ای که مهم بوده، این بود که در دولت احمدی‌نژاد به‌واسطه درگیری رؤسای دو جریان مهم این بازنگری یعنی پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و علوم‌انسانی و دانشگاه علامه طباطبایی در قدم اول، شتابزدگی و کمیت‌گرایی وزارت علوم در دولت دهم در قدم دوم و جابه‌جایی دولت به‌عنوان دلیل مؤثر دیگر، موجب شد بازنگری در علوم‌انسانی بین سال‌های ١٣٩٠ تا ١٣٩٣ روند کند و دست‌به‌عصایی داشته باشد اما پس از آن در دولت روحانی، بازنگران با همکاری تعریف‌شده و مؤثری ازسوی وزیر جدید علوم، دوباره فعال شده‌اند؛ به‌طوری‌که از ابتدای سال ١٣٩٤، برنامه کارشناسی رشته فلسفه آماده ابلاغ به دانشگاه‌ها شد؛ روند رو به جلویی که به‌جرأت می‌توان آن را متأثر از ورود محمد فرهادی به وزارت علوم دانست زیرا فرهادی با همکاری با حدادعادل سرعت بالایی به بازنگری در علوم‌انسانی در دولت یازدهم داد و بعد‌ها حدادعادل، یک هفته پس از حضورش در جلسه تودیع و معارفه فرهادی در تاریخ ٢٣ آذر ١٣٩٣، در نامه‌ای به وزیر جدید علوم، خواستار برگزاری جلسه مشترک میان وزارت علوم و شورای تحول علوم‌انسانی شده بود. او دراین‌باره عنوان کرده بود: «نامه‌ای از جانب شورای تحول و ارتقای علوم‌انسانی، برای دکتر فرهادی، وزیر جدید علوم، تحقیقات و فناوری نگاشته شده و در این نامه، ضمن معرفی شورای تحول و ارتقای علوم‌انسانی از او درخواست شده تا جلسه مشترکی به‌منظور آشنایی بیشتر بین طرفین برگزار شود.» پس از آن، فرهادی نیز درخواست حدادعادل را در کمتر از یک ماه اجابت کرد و وزارت علوم در روزهای آخر دی ١٣٩٣، میزبان اعضای شورای تحول در علوم‌انسانی بود. حدادعادل در آن جلسه که در محل وزارت علوم برگزار شد، ابراز امیدواری کرد: «همکاری بین وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و شورای تحول و ارتقای علوم‌انسانی تعمیق و گسترش خواهد یافت.» او با اشاره به رویکرد این شورا نسبت به بازنگری در علوم‌انسانی خاطرنشان کرد: «در بازنگری علوم‌انسانی از کار جناحی، سیاسی و شعارزدگی جدا خودداری کرده و می‌کنیم و معتقدیم این کار، یک کار فرادستگاهی بوده که به ماهیت انقلاب اسلامی مرتبط است.»
پس از این ماجراها، حدود یک ماه پیش، تدوین پیش‌نویس برنامه درسی جدید در دوره کارشناسی رشته جامعه‌شناسی، دوباره بازنگری در علوم‌انسانی را به زبان‌ها آورد. ماجرا از این قرار است که انجمن جامعه‌شناسی ایران به همراه گروهی از استادان جامعه‌شناسی نسبت به پیش‌نویس برنامه درسی جدید جامعه‌شناسی اعتراض کردند. زمزمه‌ها درباره تغییر عناوین دروس برخی رشته‌ها ازجمله جامعه‌شناسی، علوم‌سیاسی و روان‌شناسی هم درواقع، از همان اواخر دهه ۸۰ قوت گرفت؛ آن‌چنان که رئیس کارگروه جامعه‌شناسی شورای تحول می‌گوید ابتدا برنامه‌ریزی برای تحول در برنامه‌های دروس به دانشگاه علامه طباطبایی و گروه جامعه‌شناسی این دانشگاه سپرده شده و بعد به دلایلی چون ناکارآمدبودن برنامه‌ریزی انجام‌شده و مغایرت با اصول شورا، این وظیفه به دانشگاه تهران واگذار شد.
همکاری‌نکردن گروه‌های علوم‌اجتماعی حتی در دانشگاه تهران نشان می‌داد چندان تمایلی برای همکاری با این کارگروه وجود ندارد. از طرفی، آن‌چنان که از گفته‌های برخی استادان و مدیران گروه‌های جامعه‌شناسی بر‌می‌آید، تلاشی ازسوی این کارگروه برای جلب‌نظر تمام گروه‌های جامعه‌شناسی در کشور صورت نگرفته و این تغییرات، به‌صورت یک امر «فرمالیته» و «صوری» از بالا قرار است اعمال شود. رئیس کارگروه جامعه‌شناسی شورای تحول علوم‌انسانی، انتشار نامه‌ای سرگشاده را «جار و جنجال سیاسی» توصیف می‌کند و با اشاره به این مسئله که ما در شورای تحول پنهانکاری نکرده‌ایم که به رئیس‌جمهوری نامه می‌نویسند، می‌گوید: درس‌ها همان درس‌های قبلی است. من نمی‌دانم چرا انجمن جامعه‌شناسی چنین مسائلی را مطرح می‌کند. این کار، علمی نیست. من هم کنار این استادان در دانشکده بوده‌ام، می‌توانستند بیایند و نقدشان را مطرح کنند؛ مسئله این است که اینها دنبال مسائل دیگری هستند که ربطی به مسائل علمی ندارد.
نامه حدادعادل به روحانی
غلامعلی حدادعادل در پاسخ به نقد انجمن جامعه‌شناسی ایران درباره پیش‌نویس برنامه درسی جدید دوره کارشناسی رشته جامعه‌شناسی، نامه‌ای به رئیس‌جمهوری و رئیس شورای‌عالی انقلاب فرهنگی ارسال کرد.
در متن این نامه آمده است:
«جناب آقای دکتر حسن روحانی
ریاست محترم شورای‌عالی انقلاب فرهنگی
عطف به نامه شماره ۱۲۹-۹۵ د مورخ ۱۳۹۵/۱۱/۵ انجمن جامعه‌شناسی ایران خطاب به حضرتعالی ناظر به نقد پیش‌نویس برنامه درسی جدید دوره کارشناسی رشته «جامعه‌شناسی» که در کارگروه علوم اجتماعی شورای تحول و ارتقای علوم‌انسانی تدوین شده است به استحضار می‌رساند:
براساس بیانات مقام معظم رهبری (مدظله العالی) مشعر به لزوم تحول در علوم‌انسانی رایج در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور، شورای‌عالی انقلاب فرهنگی در جلسه ۶۵۰ مورخ ۱۳۸۸/۷/۲۱ اقدام به تأسیس شورای تحول و ارتقای علوم‌انسانی کرد و این شورا مأموریت یافت تا به تدوین و تصویب اولویت‌ها، سیاست‌ها و برنامه‌های آموزشی و پژوهشی آموزش عالی بپردازد.
این شورا که نخستین جلسه خود را در بهمن سال ۱۳۸۸ تشکیل داد، در گام نخست، ۱۵ رشته از رشته‌های علوم‌انسانی را در اولویت بازنگری قرار داد و آنگاه به ازای هر رشته، کارگروهی متشکل از حدود ۱۵ نفر از استادان معتبر و شناخته‌شده کشور تشکیل داد که همزمان کارگروه‌های تخصصی وزارت علوم نیز به‌شمار می‌رفتند.
کارگروه علوم‌اجتماعی نیز به‌عنوان یکی از کارگروه‌های مزبور در وهله اول هم داستان با سیاست وزارت علوم مبنی‌بر تجمیع رشته‌های مختلف علوم‌اجتماعی در دوره کارشناسی، به بازنگری برنامه آموزشی این رشته‌ها پرداخت و آنها را از هفت رشته به چهار رشته کاهش داد که متعاقبا وزارت علوم نیز آن را تأیید کرد. این چهار رشته عبارتند از: «مردم‌شناسی»، «مددکاری اجتماعی»، «برنامه‌ریزی اجتماعی و تعاون» و «جامعه‌شناسی» (پژوهشگری علوم اجتماعی سابق).
تدوین برنامه درسی سه رشته نخست از جانب کارگروه مربوط به دانشگاه علامه طباطبایی و تهران واگذار شده و مراحل تدوین و تصویب خود را می‌گذراند اما رشته جامعه‌شناسی باوجود اینکه به دانشگاه تهران سپرده شده، زمانی طولانی بلاتکلیف رها شد و پاسخی از آن دانشگاه به کارگروه علوم‌اجتماعی واصل نگردید. کارگروه نیز رأسا به تدوین پیش‌نویس برنامه درسی جدید این رشته در دوره کارشناسی اقدام کرده، در نشستی عمومی به گروه‌های جامعه‌شناسی دانشگاه‌ها (سراسری، پیام‌نور و آزاداسلامی) عرضه داشت تا براساس اظهارنظر آنها حک و اصلاح شده و برای تصویب به شورای تحول تقدیم شود.
پیداست که فرایند بازنگری و تدوین برنامه آموزشی و برنامه درسی رشته‌های موردنظر شورای تحول جز با مشارکت استادان کشور و همراهی وزارت علوم میسر نبوده و از این طریق است که از اتفاق و اعتبار کافی برخوردار خواهد شد.
بنابراین درخواست انجمن جامعه‌شناسی برای توقف روند فعلی برنامه‌ریزی واگذاری اختیارات برنامه‌ریزی این رشته‌ها به دانشگاه‌ها علاوه بر اینکه با مصوبه شورای‌عالی انقلاب فرهنگی منافات دارد با مقصود خود ایشان نیز متعارض است زیرا چنان‌که ملاحظه شد، کارگروه‌های شورای تحول در فرایند تحول برنامه آموزشی و برنامه درسی در برخورداری از ظرفیت علمی و کارشناسی دانشگاه‌های کشور اهتمام کافی دارند و با جدیت آن را پیگیری می‌نمایند.»
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
