جای خالی آیت الله در «بنیان مرصوص»

به گزارش ایرنا، نوزدهم دیماه امسال بود که یکی از شوک آورترین اتفاق سال ۹۵ رقم خورد و آن، خبر درگذشت یار دیرین امام و رهبری آیت الله هاشمی رفسنجانی بود. خبری که کل ملت ایران را متحیر و داغدار کرد.

این بزرگوار که سابقه مسئولیت های زیادی را قبل و بعد از انقلاب عهده دار بود از ارکان نظام محسوب می شد و درگذشت ایشان بر فضای سیاسی کشور تاثیر ملموسی گذاشت.
آیت الله هاشمی رفسنجانی قبل از انقلاب سابقه تحمل رنج ها و زندانی های سیاسی در دوران رژیم پهلوی برای به کرسی نشاندن حق و پیاده کردن عملی اسلام داشت و تاوان همراهی با نهضت امام را با هفت بار زندانی شدن و به مدت ۴ سال و ۵ ماه در زندان های رژیم پهلوی پرداخت کرد.
وی از اعضای موسس و موثر جامعه روحانیت مبارز است که در سال ۱۳۵۶ به همراه شهیدان بهشتی، مطهری، مفتح، باهنر و مرحوم مهدوی کنی این تشکل مهم حوزوی را پایه ریزی کرد.
آیت الله هاشمی پس از پیروزی انقلاب اسلامی بعنوان یکی از اعضای شورای انقلاب در کنار افرادی نظیر شهید بهشتی، شهید مطهری، شهید باهنر و رهبر معظم انقلاب نقش مهمی ایفا کرد و در جریان اولین دور مجلس شورای اسلامی با انتخاب نمایندگان به عنوان رئیس مجلس برگزیده شد. وی همچنین از اعضای هیئت موسس حزب جمهوری اسلامی بود.
سرپرستی وزارت کشور، امام جمعه موقت تهران، جانشین فرماندهی کل قوا، ریاست جمهوری، ریاست مجلس خبرگان از جمله دیگر مسئولیت های رئیس فقید مجمع تشخیص مصلحت نظام است.
حالا حدود ۱۷ روز از نبودن آیت الله هاشمی رفسنجانی می گذرد و نبود او کاملا درک می شود؛ اما شاید تنها جایی که یاد و خاطره این بزرگوار هیچگاه به دست فراموشی سپرده نمی شود، مجمع تشخیص مصلحت نظام یعنی همان جایی است که روزی خود او به همراه تنی چند از مسئولان پیشنهاد تاسیس آن را داد.
نخستین جلسه کمیسیون نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام بر حسن اجرای سیاست های کلی شنبه گذشته(دوم بهمن) در حالی در نبود رئیس فقید این نهاد برگزار شد که وی در آخرین روز حیات خود شخصا در این نشست حضور داشت.
قاب عکسی در جایگاه او قرار داده شده بود، که در همان لحظه نخست با نگاه کردن به تصویر از قاب تلویزیون فکر می کردی شخص آیت الله در نشست حضور دارد اما دریغ و صد دریغ از حضور وی.
در این نشست گزارش کمیسیون نظارت دبیرخانه مجمع درباره مغایرت‌های مصوبات مجلس شورای اسلامی در زمان بررسی برنامه ششم توسعه کشور با سیاست‌های کلی نظام تا ماده «۴۷» مصوبات مجلس مورد بحث و بررسی قرار گرفت که پنج مورد از این سیاست‌ها مغایر تشخیص داده شد و به‌ دلیل طولانی‌شدن مباحث مقرر شد، ادامه بررسی این سیاست‌ها در جلسه یکشنبه کمیسیون نظارت مجمع پیگیری شود که باز هم بررسی ها به طور کامل به نتیجه نرسید و جلسه ای به همین منظور روز گذشته(سه شنبه) برگزار شد که همچنان رسیدگی به برنامه ششم توسعه ادامه دارد.
محسن رضایی دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام یکشنبه سوم بهمن در صفحه اینستاگرام خود نوشت: دیروز و امروز، دو جلسه از جلسات کمیسیون نظارت مجمع تشخیص مصلحت نظام را تشکیل دادم، جای آیت الله هاشمی رفسنجانی که تا واپسین روزهای حیات، ریاست کمیسیون را بر عهده داشتند خالی بود؛ به عنوان نایب رئیس کمیسیون، هر دو جلسه را اداره کردم.
وی ادامه داد: برنامه ششم که به تصویب مجلس رسیده، با سیاست های کلی نظام مغایرت هایی داشت که درباره آن بحث کردیم و حاصل جلسه ۱۵ مصوبه بود.

**دور جدید تشخیص مصلحت در اسفند امسال و حقوقی یا حقیقی بودن رئیس جدید
محمدرضا باهنر دبیرکل جامعه اسلامی مهندسین عصر شنبه دوم بهمن ماه در نشست ماهانه جام، رحلت آیت الله هاشمی رفسنجانی را غیرمترقبه توصیف کرد و گفت: این فقدان تاثیرات زیادی در وضعیت اجتماعی و روند سیاسی آینده خواهد داشت.
به گفته وی، آیت الله هاشمی شخصیت بی نظیری برای انقلاب محسوب می شد و در نزدیک به ۶۰ سال مبارزه و تلاش، وی عضو موثر و اصلی هیات امنای انقلاب بود.
دبیرکل جامعه اسلامی مهندسین افزود: در پیروزی انقلاب اگر چه امام راحل را فرمانده انقلاب بدانیم، این هاشمی رفسنجانی بود که ریاست ستاد این فرماندهی را به عهده داشت.
رئیس کمیسیون تلفیق دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت با اشاره به اینکه آیت الله هاشمی عضو موثر جامعه روحانیت مبارز بود که تبدیل به یکی از نهادهای موثر انقلاب شد، گفت: وی همچنین تاسیس حزب جمهوری اسلامی را به همراه چهار نفر دیگر اعلام کرد.
باهنر با بیان اینکه بعد از رحلت، پررنگ ترین مساله ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام است، اظهارکرد: در این مجمع روسای سه قوا عضو مجمع هستند. بعضی ها می گویند ریاست مجمع انتخابی باشد که این خود مشکلاتی را به دنبال خواهد داشت و جبهه ای خواهد شد؛ اما در عین حال مجمع نمی تواند از مقوله های بودجه ۹۶ و برنامه ششم توسعه غفلت کند و باید تا پایان سال به اتمام برسد.
نماینده مردم تهران در مجلس نهم درباره چند موضوع کلیات برنامه ششم توسعه مغایر با سیاست های کلی نظام، گفت: عملا تعیین مغایرت ها بر سیاست های کلی برعهده مجمع تشخیص است و شورای نگهبان وارد ماهیت آن نمی شود.

** رئیس مجمع باید مانند آقای هاشمی بر همه ابعاد اشراف داشته باشد
سیدمصطفی میرسلیم رئیس شورای مرکزی حزب موتلفه اسلامی و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام چهارم بهمن در مراسم سالگرد شهادت نواب صفوی که در مسجد باب الحوائج کاشان برگزار شد با اشاره به آخرین جلسه مرحوم آیت‌الله هاشمی رفسنجانی در مجمع تشخیص مصلحت نظام، گفت: در آن جلسه که روز یکشنبه ۱۹ دی ماه برگزار شد، مرحوم آیت الله هاشمی می ‌گفت راه حل همه مسائل، بحران‌ها و مشکلات کشور این است که مانند دوران ریاست جمهوری خود من رئیس‌جمهوری با رهبری یکپارچه باشند و سپاه و صدا و سیما و دیگر ارکان نیز همراه آنها حرکت کنند. اگر بخواهیم این مهم انجام گیرد باید دولت پیاده کننده خطی باشد که رهبری ابلاغ کرده است.
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام در پاسخ به سوالی درخصوص تعیین رئیس جدید مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت: ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام قبل از آقای هاشمی رفسنجانی یک ریاست حقوقی بود یعنی رئیس‌ جمهوری ریاست مجمع را هم برعهده داشت. اما مقام معظم رهبری بعد از اینکه دو دوره ریاست‌جمهوری آقای هاشمی به اتمام رسید و برای اینکه وی برای ادامه خدمتگزاری به نظام در مقام شایسته‌ای قرارگیرد، او را بعنوان رئیس مجمع تشحیص انتخاب کردند؛ یعنی ریاست مجمع تبدیل به یک جایگاه حقیقی شد.
میرسلیم افزود: امروز که آقای هاشمی از دنیا رفته‌ است، معلوم نیست که یک شخص حقیقی جایگزین وی می‌شود یا اینکه ریاست مجمع مجددا تبدیل به یک ریاست حقوقی خواهد شد.
در عین حال عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام تاکیدکرد: رئیس مجمع باید کسی باشد که همانند آقای هاشمی بر همه ابعاد و زوایای اداره مجمع اشراف داشته باشد.

** مجمع تشخیص مصلحت نظام «بنیان مرصوص»
حجت الاسلام مجید انصاری معاون حقوقی رئیس جمهوری در نشست روز گذشته هماهنگی شورای امور حقوقی دستگاه های اجرایی هم آیت الله هاشمی را شخصیت بی نظیر و یکی از ارکان نظام عنوان کرد و گفت: از خدا می خواهم خلاء وجودی او را با لطف خود و با همدلی و همکاری مسئولان و حضور در صحنه مردم جبران کند.
انصاری به بیان رابطه ۳۰ ساله خود با آیت الله هاشمی در دوران ریاست جمهوری، مجلس، خبرگان و مجمع تشخیص مصلحت پرداخت و افزود: آیت الله هاشمی با توجه به همه خاطراتی که از ایشان دارم ذخیره بزرگ خداوند برای مقطع انقلاب اسلامی و بازوی توانا و یاری بسیار فداکار و پاکباخته برای امام بزرگوار و رهبر انقلاب بود.
وی اضافه کرد: آیت الله هاشمی از نادر مدیرانی بود که شجاعت تصمیم گیری داشت و در جبهه جنگ، مقاومت و در صلح، پذیرش قطعنامه را دنبال کرد.
معاون حقوقی رئیس جمهوری درباره نشست همان روز کمیسیون نظارت تشخیص مصلحت، اضافه کرد: ایشان از جمله مدیرانی بود که ساعت ها در نشست حضور داشت و اصلا خسته نمی شد و شهید بهشتی را در این زمینه مانند او می دیدم و آنچنان در جمع بندی قدرت داشت که بعد از جلسه بسیاری فکر می کردند به خواسته شان رسیدند.
انصاری با بیان اینکه آیت الله هاشمی، مجمع تشخیص مصلحت را در نامه ای به رهبری بنیان گذاشتند، خاطرنشان کرد: این بنیان به عنوان «بنیان مرصوص» ماندگار شد.
به گفته وی حتی متخصصان و کارشناسنان در نشست ها سر مسائل فنی و پیچیده در برابر آقای هاشمی دست و پایشان می لرزید و حتی گاهی اجازه می خواستند توضیحات کارشناسی را در جلسه دیگر ارائه کنند و اتفاقا شاید در آن جلسه بعد هم نمی توانستند جواب قانع کننده به آیت الله ارائه دهند.
حالا با وجود ۱۷ روز از درگذشت آیت الله هاشمی رفسنجانی باید منتظر ماند آیا تا پایان این دوره (۲۷ اسفند) رئیس جدیدی برای مجمع تشخیص مصلحت نظام انتخاب می شود؛ اصلا آیا ریاست بر مجمع حقوقی خواهد بود یا حقیقی و مهم تر از همه اینکه چه کسی بر جایگاه مرد بزرگی چون آیت الله هاشمی تکیه خواهد زد و آیا این فرد همانند ایشان به مسائل کشور و نظام آگاهی و در مدیریت مجمع درایت و تدبیر کافی دارد یا نه.
به گزارش ایرنا، مجلس شورای اسلامی با ملاحظه ضرورت ها، لوایح و طرح هایی را به تصویب می رساند که بعضا وضعیت جدیدی را پایه گذاری می کرد، شورای نگهبان نیز گرچه همین هدف ها را محترم می شمرد ولی این قبیل مصوبات را حسب وظایف قانونی خود خلاف شرع یا قانون اساسی تشخیص می داد و وظیفه ای نیز برای مبنا قراردادن احکام ثانویه و حکومتی، ضرورت ها و مصلحت ها نداشت.
با وجود رهبری در راس نظام جمهوری اسلامی، تدوین کنندگان قانون اساسی در سال ۱۳۵۸ تشکیلات و جایگاه جداگانه ای برای حل اختلاف بین دو نهاد یاد شده پیش بینی نکرده بودند ولی تکرار اختلاف نظرها که رو به تزاید بود عملا باعث ورود مقام رهبری به مباحث درونی یک قوه بعنوان یک روش می شد و حضور معظم له در مسیر مستقیم قانونگذاری را به طور محسوسی افزایش می داد و چنین روشی با دیدگاه های بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی(ره) مبنی بر پرهیز از ورود مستقیم و گسترده در حوزه وظایف قوا تناسب نداشت(البته این مساله با مدیریت بحران ها و حل معضلات اساسی که همواره به عهده مقام رهبری است ،متفاوت است).
اختلاف نظرهای مورد بحث در سال های نخست شکل گیری نهادهای قانونگذاری عمدتا در دو موضوع قانون کار و قانون اراضی شهری بیش از همه ظهور پیدا کرد.
سرانجام پس از مکاتباتی بین مقامات عالی رتبه وقت کشور، درخواستی در بهمن ماه ۱۳۶۲ به امضای رئیس جمهوری وقت( حضرت آیت الله خامنه ای)، رئیس وقت مجلس شورای اسلامی آیت الله هاشمی رفسنجانی، رئیس وقت دیوان عالی کشور آیت الله موسوی اردبیلی، نخست وزیر و حجت الاسلام حاج سیداحمد خمینی به حضرت امام خمینی (ره) برای چاره جویی در این باره، تقدیم شد.
حضرت امام (ره) در تاریخ ۱۷ بهمن ۱۳۶۶ هجری شمسی با صدور فرمانی، مجمع تشخیص مصلحت نظام را برای رسیدگی به این قبیل امور تاسیس فرمودند. این مجمع که در آغاز تاسیس، صرفا به منظور تشخیص مصلحت در موارد اختلاف بین مجلس و شورای نگهبان تاسیس شده بود، هنگامی که قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در سال ۱۳۶۸ مورد بازنگری قرار گرفت پس از بحث های مشروح درباره جایگاه مجمع تشخیص مصلحت، وظایف یازده گانه ای مستند به اصول ۱۱۲، ۱۱۱، ۱۱۰ و ۱۷۷ برعهده این مجمع قرار گرفت، تا بعنوان حلقه تکمیلی در حاکمیت نظام جمهوری اسلامی و در شرایط مختلف ایفای نقش نماید.
آیت الله هاشمی رفسنجانی رئیس فقید مجمع تشخیص مصلحت نظام روز یکشنبه ۱۹ دی ماه ۱۳۹۵ بر اثر عارضه قلبی در سن ۸۲ سالگی دارفانی را وداع گفت. مرحوم آیت الله هاشمی از سال ۷۶ تا زمان رحلت، با حکم رهبر معظم انقلاب ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام را عهده‌دار بود.