گروه بین المللی بحران:ترامپ از اصلاح یکجانبه برجام پرهیز کند

به گزارش ایرنا، گروه بین المللی بحران، که دررابطه با درگیری های خشونت باربا ارایه طریق به پایان دادن به درگیری های بین المللی کمک می کند درگزارشی به شرح زیر که در پایگاه اطلاع رسانی 'لوبلاگ' منتشر کرد، نوشت، این توافقنامه که در ژوئیه ۲۰۱۵ بین ایران و پنج عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل و آلمان امضا شد، موفقیت ها و ضعف هایی داشت.

در این گزارش با اشاره به گذشت یکسال از روز اجرای برنامه جامع اقدام مشترک(برجام/ ۱۶ ژانویه)ادعا شده است: این توافقنامه تاکنون به هدف اصلی خود یا قابل راست آزمایی همه راه های احتمالی ایران برای شتاب گرفتن به سمت تسلیحات هسته ای وگشودن باب بازگشت این کشور به جامعه بین المللی وبهبود اقتصاد ایران دست یافت اما، ماهیت تعاملی این توافقنامه، ضعف دارد. در واقع، این توافقنامه موجب از بین رفتن خصومت بین ایران و آمریکا نشد وهمین امر، آن را در معرض یک جو سیاسی بی ثبات قرار می دهد.
اگر ایران همچنان می پندارد که این توافقنامه به نفع منافع ملی اش است، نه تنها باید به مفاد و روح این توافقنامه پایبند باشد. البته، دولت 'دونالد ترامپ' گزینه ای خطیرتر در پیش رو دارد. گرچه این دولت می تواند عامدانه و یا با نادیده گرفتن، این توافقنامه را فسخ کند اما، باید به دنبال تقویت بیشتر آن از طریق معامله ای بهتر - بهتر باشد.
در طول یکسال گذشته، اختلافات داخلی بر سر مفاد این توافقنامه در تهران و واشنگتن، واقعیات و اصل مساله و کارایی و نتایج این توافقنامه را تحت الشعاع قرار داد. برجام، سختگیرانه ترین مکانیسم بازرسی را برای برنامه هسته ای ایران تعیین کرد.
آژانس بین المللی انرژی اتمی از ژانویه ۲۰۱۶، شش بار پایبندی ایران به برجام را تایید کرد. لغو برخی تحریم های سازمان ملل در رابطه با فعالیت های هسته ای این امکان را برای ایران فراهم کرد تا بار دیگر سهم خود را در بازار نفت به دست آورد، به دارایی های مسدود شده میلیاردی اش دست یابد و با جذب سرمایه های خارجی ، سریع ترین رشد اقتصاد منطقه را به خود اختصاص دهد.
با این حال، مانند همه توافقنامه های پیچیده فنی، اجرای برجام نیز خالی از عیب و نقص نبود.
در رابطه با لغو تحریم ها، مشکلات بیشتر بود. ایران هنوز رابطه بانکی بین المللی عادی ندارد و تردید موسسات مالی بزرگ برای تعامل با ایران، به همگرایی این کشور با اقتصاد جهانی لطمه زده است و انتظارات عمومی در زمینه احیای سریع اقتصاد کشور کم رنگ کرده است. هر یک از طرفین یکدیگر را به تعلل و یا قصور در حسن انجام مساله متهم می کنند اما، عامل تاخیر در لغو تحریم ها، بسیار است.
در این گزارش ادعا شده است :چالش های سیاسی در تهران و بی ثباتی سیاسی در واشنگتن موجب تعمیق تردیدها و بلاتکلیفی ها شده است. کارت اصلی همچنان در دست کنگره آمریکاست، جایی که خصومت نسبت به ایران عمیق است و تحریم های جدید همچنان مد نظر قرار دارد.
گروه بین المللی بحران مدعی است، اگر مسایل مربوط به توان موشکی ایران در هنگام مذاکره درباره توافقنامه هسته ای مطرح می شد، این گفت وگوها راه به جایی نمی برد اما، همین مسایل تهدید اصلی اجرای موفق آن است.
به هرحال، مساله این است که بدون برطرف کردن این خصومت سیاسی که ایران را در مقابل برخی همسایگانش وغرب قرار می دهد، برجام همچنان متزلزل خواهد ماند و اجرای آن متوقف خواهد شد، بدون اجرای کامل آن، حل این خصومت سیاسی احتمالا غیرممکن خواهد بود.
رویکرد دولت جدید آمریکا، دشوارترین تردید و بلاتکلیفی است.'دونالد ترامپ' در طول مبارزات انتخاباتی اش، از برجام به عنوان بدترین توافقنامه یاد کرده بود. او به عنوان رئیس جمهوری می تواند این توافقنامه را فسخ کند و یا از انجام اقدامات تثبیت کننده آن خودداری کند اما، باید گفت، نابود کردن این توافقنامه وقتی که ایران به آن پایبند است باعث می شود سایر امضا کنندگان آن، واشنگتن را مسوول از بین بردن ائتلاف جامع لازم برای اجرای تحریم هایی بدانند که اهرم لازم را برای مذاکره درباره این توافقنامه فراهم کرد.
در مقابل، ترامپ می تواند ضمن واکنش قاطعانه در قبال سیاست های منطقه ای ایران، اجرای این توافقنامه را با جدیت کنترل کند. اجرای بی زرق و برق این توافقنامه از سوی آمریکا بر توانایی ایران در بهره بردن از فواید وامتیازاتی می شود که آمریکا طبق این توافقنامه به دادن آن متعهد شده است. لطمه کلی که به خاطر تلافی به برجام وارد خواهد شد، خطر واکنش نظامی آشکار به تحرکات منطقه ای ایران این است.
علاوه بر این، ترامپ می تواند برای مذاکره دوباره به منظور تقویت مفاد توافقنامه هسته ای ایران و یا اضافه کردن مسایل غیرهسته ای به آن تلاش کند اما، این نیز مستلزم تحریم های غیرهسته ای جدید برای اعمال فشار و یا تهدید نظامی برای واداشتن ایران به نشستن دور میز مذاکره است.
این گروه مدعی است: قریب به یقین، ایران خواستار لغو تحریم های بیشتر خواهد شد و به کمتر رضایت نخواهد داد. تهران برای پاسخ دادن به تلاش های مربوط به تضعیف این توافقنامه، گزینه هایی دارد. ایران می تواند نقش قربانی را بازی کند، واشنگتن را مقصر اعلام کند و از طریق تلاش برای ایجاد اختلاف بین آمریکا و شرکایش، به لغو تحریم ها امیدوار باشد اما، این امر مستلزم خویشتنداری در برابر تخلفات آمریکا از برجام و یا تحرکات این کشور است. ایران می تواند برنامه هسته ای خود را سرعت بخشد و میزان دسترسی آژانس بین المللی انرژی اتمی را کاهش دهد و یا تجهیزات آمریکا را در عراق و سوریه هدف قرار دهد. البته باید گفت که هر یک از این اقدامات خطر پاسخ نظامی آمریکا یا اسرائیل را به دنبال خواهد داشت. حتی یک واکنش نرم تر و سنجیده تر این بن بست هسته ای را تشدید و مذاکرات آینده را دشوار خواهد کرد.
همه این سناریوها، مشکل ساز هستند اما، با این حال، هنوز یک راه دیگر وجود دارد و آن، اتفاق نظر مبتنی بر حسن نیت، تلاش جمعی برای مذاکره دوباره درباره بخش های این توافقنامه است. این اقدامات احتمالا به سازوکاری بهتر و نتیجه ای پایدارتر منتهی خواهد شد. رئیس جمهوری جمهوریخواهی که از کنگره تحت کنترل جمهوریخواهان حمایت می شود، برای دادن مشوق به ایران بیش از 'باراک اوباما' اعتبار دارد.
پیشبرد برجام و اجرای آن مستلزم گفت وگوهای بی سر و صدایی است که طرفین در آن، نگرانی های امنیتی و منافع اصلی طرف مقابل را به رسمیت بشناسند و درباره خطوط قرمز هسته ای و منطقه ای شان گفت وگو کنند.
در سطح عملی هم باید گفت، واشنگتن باید مجاری ارتباط خود را با تهران باز نگه دارد و برای لغو تحریم ها به وزارت خزانه داری اختیارات و منابع بیشتری بدهد. ایران نیز باید با جدیت به برجام پایبند بماند و از مخاطره جویی هسته ای یا منطقه ای به عنوان اهرم فشار استفاده نکند.
ترامپ باید بداند اگر یکجانبه و از طریق اعمال زور برای اصلاح برجام تلاش کند، امکان بقای این توافقنامه از بین خواهد رفت، بحران هسته ای تشدید و بی ثباتی منطقه بیشتر خواهد شد. با این حال، او شانس موفقیت در همه زمینه ها، یک توافقنامه کاربردی و باثبات تر، یک چارچوب برای مدیریت اختلافات با ایران و شاید خاورمیانه ای با خشونت کمتر، را دارد.