طنازی آمریکایی ها با یک مهره سوخته

می‌گویند دستوری جدید است؛ دستورالعملی تازه برای آسان‌سازی برخی روابط تجاری ایران با ایالات متحده آمریکا؛ روابطی مانند فروش محصولات کشاورزی، دارویی و پزشکی به ایران و فرستادن کارشناس‌های آمریکایی به ایران. این تصمیم، ادامه اجازه‌نامه پیشین اداره کنترل خزانه‌داری آمریکا، برای تجارت دلاری ایران با بانک‌های غیرآمریکایی است. ضلع‌های این مثلث با مجوز فروش ایرباس به ایران تکمیل می‌شود؛ «ایرباس فرانسوی» که «جنرال‌موتورز آمریکایی»، موتورهای آمریکایی‌اش را تأمین می‌کند. (گزارش کامل مربوط به قرارداد ایرباس را در صفحه پنج همین شماره بخوانید).
اداره کنتــرل خزانــه‌داری آمــریــکا (OFAC) دستورالعملی را «جدید» توصیف کرده که اعضای اتاق بازرگانی ایران به «شرق» می‌گویند حرف جدیدی ندارد. (در همین گزارش به آن پرداخته خواهد شد). ماجرا از این قرار است که اوفک، از مقررات جدیدی خبر داده است که با آن، فروش خدمات بخش‌های مرتبط با دارو، پزشکی و کشاورزی به ایران آسان‌تر می‌شود. براین اساس اداره کنترل دارایی‌های خارجی خزانه‌داری آمریکا در حال اجازه‌دادن به شرکت‌های مربوطه برای اعزام کارشناسان در حوزه‌های مختلف به ایران و ارائه کمک به کارشناسان ایرانی برای راه‌اندازی تجهیزات و نحوه نگهداری آنهاست.
براساس مقررات جدید اوفک، توسعه مجوزهای عمومی به منظور اجازه به شرکت‌های نام‌برده برای آموزش در زمینه راه‌اندازی ایمن و کارآمد کالاهای کشاورزی و وسایل پزشکی و دارویی در دستور کار قرار گرفته است. در همین حال تایلر کولیس، عضو شورای ملی ایرانی-آمریکایی دولت باراک اوباما گفته است: «این اقدام، شکستن یک تابوست؛ گذشته از این، عملی بزرگ در مسیری رو به پیش است». البته اداره خزانه‌داری آمریکا، ماه سپتامبر به شرکت بویینگ و ایرباس برای فروش هواپیما به ایران، اجازه مربوطه را صادر کرده بود و انتظار می‌رود مجوزهای جدید این نهاد دولتی آمریکا شامل پوشش یک‌سری خدمات مانند آموزش خلبانی، نگهداری و تعمیر هواپیما شود. همچنین مقررات جدید اوفک، علاوه بر ایجاد آموزش در حوزه‌های مختلف، موجب توسعه فعالیت‌های صادراتی این کشور در حوزه پزشکی و کشاورزی به ایران می‌شود. این دستورالعمل‌ها همچنین باعث می‌شود ایران دسترسی آسان‌تری در حوزه‌های مختلف داشته باشد و پیش‌بینی می‌شود دولت ترامپ آنها را نقض نکند. روشن است که ترامپ پیش از رئیس‌جمهور و سیاست‌مدار، به‌عنوان بازرگانی برجسته شناخته می‌شود؛ شاید کج‌سلیقگی باشد اگر گمان شود که او از بازار ۸۰میلیونی ایران چشم می‌پوشد.
‌اوباما رودرروی ترامپ؟
در چنین شرایطی پایگاه خبری المانیتور خبر داده که دولت باراک اوباما در واپسین روزهای اجرائی خود و پیش از روی‌کارآمدن دونالد ترامپ، در حال تسهیل امور برای اعزام کارشناسان آمریکایی برای آموزش کارشناسان ایرانی است. همین دولت چندی‌پیش نتوانست از تمدید تحریم داماتو پیشگیری کند؛ هرچند همین دولت است که توانست مبادلات دلاری ایران با شرکت‌ها، مؤسسات و افراد غیرآمریکایی را آزاد کند؛ تصمیمی که اگر اتخاذ نمی‌شد، سوییفت برای ایران بی‌اثر می‌شد و وضع تفاوت چندانی با زمان تحریم‌ها نمی‌کرد. هیأت‌های خارجی بسیاری از اروپا و آسیا به ایران آمدند اما بدون بستن کوچک‌ترین قراردادی از کشور رفتند؛ از انگلیس و ایتالیا گرفته تا سوئد و فرانسه؛ هیأت‌هایی با مقام‌های عالی‌رتبه. ایران میزبان کشورهایی شد که بدون بستن هیچ قراردادی اقتصادی از تهران رفتند. واقعیت آن بود که ممنوعیت مبادلات ایران با دلار آمریکا، محصول نخستین رخدادهای پس از انقلاب و تسخیر سفارت آمریکا بود؛ درختی که با دولت احمدی‌نژاد میوه هم داد و رشد کرد. همه اینها، حتی با وجود توافق هسته‌ای با شش قدرت بزرگ جهان ادامه داشت تا روزی که وزارت خزانه‌داری آمریکا «برخی معاملات دلاری با ایران را مجاز دانست»؛ مصوبه‌ای جدید که هرچند هنوز دست ایران را کامل باز نگذاشته است اما به این کشور فرصت داد تا آزادانه در اروپا با دلار معامله کند.
حالا هم مصوبه‌ای جدید از سوی اوفک تصویب شده است. روزهای آخر دولت اوباماست و این تصمیم‌ها در تقابل با شعارهایی است که رئیس‌جمهوری بعدی ایالات متحده، در روزهای تلاش برای ریاستش بر کابینه سر داده بود. او از بازگرداندن تحریم‌ها سخن گفته بود و از اینکه این نوع توافق را قبول ندارد. این تصمیم‌های جدید دولت اوباما، هرچند روندی مناسب برای ایران است، اما تا چه اندازه ضمانت اجرائی دارد؟ چقدر می‌توان مطمئن بود که با روی‌کارآمدن دولت جدید هنوز هم وضع به همین منوال باقی می‌ماند؟ این تصمیم‌ها چه آثار اقتصادی‌ای برای ایران دارد؟ کارشناسان و فعالان اقتصادی اتاق بازرگانی ایران در گفت‌وگو با «شرق» به این پرسش‌ها پاسخ داده‌اند.
‌اعلام این خبر تنها تبلیغات است
اسدالله عسگراولادی، بازرگان عضو اتاق تهران، به «شرق» می‌گوید: این دستورالعمل از پیش وجود داشته است و نکته جدیدی در آن وجود ندارد. تنها برای تبلیغات است که چنین خبری منتشر می‌شود. او معتقد است که موضوع اصلی، اجازه فروش ایرباس با موتورهای آمریکایی به ایران بود که رخ داد؛ شاید آمریکا تنها برای تبلیغات دوباره این خبر را منتشر کرده است. به گفته عسگراولادی، فروش ایرباس به ایران به‌راستی نتیجه برجام است و باعث خوشحالی ما؛ بقیه‌اش همه ‌جاروجنجال‌های تبلیغاتی آمریکاست. این بازرگان می‌گوید: واردات گندم، برنج، دارو و تجهیزات دارویی از آمریکا، پیش‌تر هم همواره انجام می‌شده است؛ از سوی ایران هم مواد غذایی فراوانی به ایالات متحده صادر می‌شد که البته زعفران به دلیل تعرفه ٣٠٠‌درصدی صادرات، از این کالاها مستثنا بود. عسگراولادی ادامه می‌دهد: ماشین‌آلات بسته‌بندی دارو که تولید آمریکاست، هم‌اکنون به ایران وارد شده و پیش از این هم در ایران بود. پس گمان می‌کنید این تجارت ٤٠٠ تا ٥٠٠‌ میلیون‌دلاری در سال که بین ایران و آمریکا وجود دارد، شامل چه محصولاتی می‌شود؟ او ادامه می‌دهد که به کارشناسان آمریکایی هم نیازی نداریم؛ چراکه آنها معتقدند اگر می‌خواهند از ایران نفت بخرند، نیاز است که کارشناسانشان به ایران بیایند و نظارت مستقیم کنند. در زمینه دارو، مواد غذایی و کشاورزی هم خودمان در موقعیت مناسبی قرار داریم و نیازی به کارشناس‌های آمریکایی نیست. این فعال اقتصادی تأکید می‌کند: به گمان من مواردی مانند ارسال کارشناس، تنها مسائلی سیاسی است؛ البته اگر کل بازرگانی ایران و آمریکا آزاد شود، تبادل کارشناس هم بخشی از آن است؛ اما در شرایط فعلی به گمان من تنها رنگ‌وبوی سیاسی دارد. عسگراولادی همچنین تأکید می‌کند که این خبر تنها جنبه تبلیغاتی داشته و موضوع جدیدی نیست؛ برعکس تصمیمی که اوفک چندی پیش درباره مبادلات دلاری ایران گرفت.
‌آمریکا دنبال کاهش تنش
مسعود دانشمند، از دیگر اعضای اتاق بازرگانی، است که به «شرق» خبر می‌دهد: اینکه کالای کشاورزی و دارویی به ایران صادر شود، موضوع جدیدی نیست. او توضیح می‌دهد: به نظر من انتشار چنین خبری تنها نشانه‌ای از تأکید آمریکا بر تلاش برای ایجاد روابط دوستانه است؛ چراکه در یک دهه گذشته تنش‌ها میان ایران و آمریکا بسیار افزایش یافته بود. حالا پس از دو خبر خوب آزادسازی مبادلات دلاری ایران با اروپا و فروش ایرباس به ایران، این بیانیه هم می‌تواند نشانه‌ای از تأکید بر آسان‌سازی روابط و تلطیف فضای بین ایران و آمریکا باشد. دانشمند توضیح می‌دهد: این دستورالعمل قدیمی چندان هم کارساز نیست. مهم‌ترین اثری که می‌تواند داشته باشد، این است که ترس آن بخش‌هایی که می‌خواهند با ایران تجارت کنند؛ اما نگران از مجازات هستند، بریزد. به گفته دانشمند، ترامپ هم بازرگان است و بعید است بخواهد با این‌گونه دستورالعمل‌ها مخالفتی داشته باشد. برخلاف نظر عمومی و برداشت جامعه از برخورد ترامپ با ایران، از شعارهای انتخاباتی تا عمل فاصله بسیار است. به گمان من اگر این دستورالعمل را کنار تصمیم قبلی اوفک قرار دهیم، در مجموع چشم‌انداز خوبی به ما می‌دهد. این بازرگان می‌گوید: اگر درست عمل کنیم، در همین پنج، شش ماه آینده می‌توانیم ١٠ میلیارد دلار کالا به ایران وارد کنیم و ١٠‌ میلیارد دلار هم صادرات غیرنفتی داشته باشیم.