سیاست خاورمیانه‌ای ترامپ: از شعار تاعمل

به گزارش خبرآنلاین گرچه پیامدهای داخلی این انتخاب جنجالی بدلیل موضع گیریهای وی در عرصه رقابت های تبلیغاتی وطرح موضوعات نژاد پرستانه در قالب تروریسیم خواندن مسلمان آمریکایی تبار ونیز بی رغبتی به لاتین تبار های مهاجرواکنش های جدی را بدنبال داشته وبه گونه ای اجنتاب ناپذیر برشکاف اجتماعی وسیاسی جامعه آمریکا دامن زده، بطوریکه تبلوار عینی آن را درادامه اعتراضات گسترده خیابانی وواگرایی درون حزبی و جدال نخبگان فکری وا بزاری برسر چگونی تقسیم مناسبات قدرت وتصمیم گیریهای کلان حکومتی می توان مشاهده کرد.

ازدیگرسو، ترامپ در در کارزای انتخاباتی ومناظرات خویش بارقیب سنتی خویش هیلاری کلینتون با لحن تند سیاست های خارجی دولت اوباما رابه باد انتقاد می گرفت وبا ادبیات ساختارشکنانه از لزوم بگارگیری قدرت برتر نظامی برای ازبین بردن دشمنان ملت آمریکا صحبت می کرد . گرچه نطق های تند وآتشین برای سرکوب داعش وبرقراری ا منیت پایدار درمنطقه خاورمیانه ازطریق بکارگیری قدرت نظامی بیشتر برای اجماع سازی درون حزبی وکسب آرای بیشتر مردم ارزیابی شده وکارکرد انتخاباتی داشت .

ولی با این وجود ،با پذیرش قانونی وی ازسوی نهادهای حاکمیتی وحزب رقیب به عنوان رئیس جمهور منتخب وتلاش سازمان یافته برای انتقال قدرت باید گفت :مشاوران وکارگزاران اجرایی ترا مپ درعرصه سیاست خارجی ونیز امنیتی در شناخت ودرک بهتر وی نسبت به قواعد نظام بین ا لملل نقش موثر تری برعهده خواهند داشت.

آنچه مهم است تغییر الگوی رفتار درعرصه سیاست خارجی وتدوین راهبردهای جدید نیازمند بکارگیری هزینه ها ی امنیتی واقتصادی زیادی است. وباید دید آمریکایی که با مشکلات عمیق ا قتصادی وبحران های اجتماعی متعددی روبروست آیا توانایی لازمه را برای پی ریزی سیاست های جدید والبته رادیکال تر را درمنطقه دارد ؟

با این وجود مهمترین سوالی که برای کنشگران منطقه ای مطرح شده است این است که ترامپ وتیم تصمیم سازی وی درکاخ سفید چه نگرش جدید ی را درمورد عمده ترین مسایل منطقه خاورمیانه اتخاذ خواهندکرد ؟و تبعات این تغییر ات محتمل چه تاثیراتی بر تغییرمناسبات قدرت در منطقه خاورمیانه خواهد داشت.

در پاسخ به این سوالات با ید گفت :ترامپ مجبوربه پذیرش قوانین حاکمیتی وکاهش کنش تها جمی خویش درعرصه خارجی خواهدبود. اولین اصلاح وی با یستی تلاش برای آشتی مجدد با مخالفین داخلی وبه رسیمیت شناختن حقوق اقلیت مختلف دینی وقومی وزبانی است. چراکه هرگونه اصرار بر نژادپرستی ونفی ساختار چندقومی و جامعه چند فرهنگی آمریکا با اصول وقوا نین اساسی آمریکا به ویژه اصل آزادی بیان ومذهب درتضاد هست.

بنابراین ترامپ بعداز انتخابات رویکرد آشتی جویانه ومصالحه را برای کاهش تنش ها وهیجان های ناشی از مخالفت های موجود در آمریکا پیش خواهد گرفت . ونیز ساختارهای پیچیده بورکراتیک وسازمان های مختلف تاثیرگذار در تصمیم گیریهای داخلی وخارجی اجازه اتخاذ مواضع فردی وتند را نخواهد داد .

اما درمورد سمت وسوی سیاست خارجی جدید آمریکا به ویژه در خاورمیانه هم باید گفت: گرچه ممکن است براساس نظریه پنج گانه جمیز روزنا در تحلیل سیاست خارجی قدرت های بزرگ نقش فردی ترامپ درفرایندبازی قدرت وتصمیم سازی نسبت به اوبامای دمکرات پر رنگتر باشد. البته این نقش فردی وی را نباید خارج ازچارچوب سا ختارسیاسی جامعه ونقش حزبی آن دید هرگونه تک روی وعدم پایبندی به قواعد درون حزبی بی شک با واکنش جدی تر اعضای کنگره وسنا می شود وهمانطوریکه بیشتر سناتورهای حزب جمهوریخواه حاضر به حمایت از وی درمقابل هیلاری کلینتون در دوره رقابت های پرتنش انتخاباتی نشدند وهمچنین نقش نهاد ها وبورکراسی پیچیده حاکم برشکل گیری واجرایی تصمیمات درآمریکا نباید نادیده گرفت و نیز پنتاگون وسازمان جاسوسی آمریکا معروف به سی.آی.آی. در کنار مولفه های جمعیتی و اقتصادی از اهمیت بالای برخودارند و نیز حضور کنشگران قدرتمند بین ا لمللی و ساختار حاکم بر نظام بین الملل در روند تصمیم گیریها مهم خواهند بود.

با این پیش فرض، باید اضافه نمود خاورمیانه وشمال آفریقا در دوره جدید بعداز انتخابات اخیر آمریکا وبقدرت رسیدن ترامپ همچنان مرکز توجهات جهانی خواهد بود برای تبیین جایگاه خاورمیانه وشمال آفریقا کافی است به تبلیغات گسترده انتخاباتی دورقیب سنتی انتخابات اخیر ریا ست جمهوری اشاره کنیم . ترامپ به عنوان نماد عصیان برعلیه وضع موجود بارها در گفتگوهای تلویزونی خود از انفعال دولت اوباما در اتخاذ سیاست های تهاجمی تر برای حفظ سیادت آمریکا درمنطقه به ویژه موضوع سوریه - عراق ونفس مبارزه با داعش حرف به میان آورد.

از نظر ترامپ ا ئتلاف سازی های شکست خورده آمریکا با کشورهای اروپایی وبرخی از کشورهای عربی برای ریشه کن نمودن داعش ودیگر گروههای تروریستی نه تنها منافع ملی آمریکارا تامین نکرده ، بلکه اصرار برحفظ شرایط موجود وعدم مشارکت جدی با روسیه به عنوان بازیگر اصلی بحران سوریه خطرات جدی رابدنبال داشته است .در واقع میراث سیاست خارجی اوباما برای شخص ترامپ وتیم همراه وی در حوزه بحران های منطقه ای هزینه ای سنگینی را درپی داشته است.

لذا ترامپ اولویت سیاست خارجی خودرا در سوریه برمنطق مشارکت وگفتگو با روسیه وایجاد فرصت های جدید برای اتخاذ مواضع مشترک علیه گروههای تندرو سلفی وتکفیری اعلام کرده است. این درحالی بود که مذاکرات واشنگتن - مسکو برای هرگونه اقدام مشترک علیه گروههای تروریستی بدلیل تناقض های موجود دراتخذ سیاست روشن ازسوی دولت اوباما ازجمله تقسیم مخالفین بشاراسد به میانه رو وتندرو وتاکید بر رفتن بشار اسدمانع هرگونه همکاری راهبردی گردیده است.

لذا اگر شعارهای انتخاباتی ترامپ درمورد سوریه عملیاتی شود شاهد شکل گیری اقدامات مشترک وکاهش تنش های موجود میان دوکشور ( روسیه- آمریکا )خواهیم بود . از دیگر سو روسها با پیمان ناتو واعضای موثر آن نظیر فرانسه وانگلیس بر سر چگونگی حل بحران سوریه دچار تضاد منافع بودند. از آنجا برخی ازکشورهای اروپایی با ارسال کمک های اقتصادی وحمایت های سیاسی از گروههای مخالف بشاراسد درکنار دوهمپیمان خود عربستان وترکیه ایستاده بودند بی تردید هرگونه فاصله گرفتن آمریکا از محورعربی وترکی ضد بشاراسد می تواند پیام مثبتی برای مسکو قلمدادگردد.

ازسوی دیگر، منا سبات ایران وروسیه در مسایل منطقه ای درحمایت ازبشاراسد بسیار نزدیک است . ایران یکی از اولویت های سیاست خارجی خویش را دفاع از نظام سوریه تعیین وآنرا در راستای تقویت محور مقاومت ارزیابی می کند.

بی شک سیاست های اعلانی ترامپ درمورد سوریه وآشتی با روسیه برای مبارزه با گروههای تروریستی می تواند برای عربستان سعودی برخی ازکشورهای عربی ناخوشایند قلمداد گردد .

از نظر ریاض ودوحه عدم برکناری بشار اسد به منزله تقویت قدرت منطقه ای ایران قلمدادشده وبرای همین از همه ظرفیت های موجود منطقه ای ونیز همکاریهای بین المللی درقالب اتخاذ مواضع یکسان برای سرنگونی دولت سوریه تحمیل ساختار جدید باید بهره جست .دراین مسیر دولت اوباما به سیاست عدم آشتی با بشاراسد پایدارماند. وفلذا هرگونه سخن از ماندن بشاراسد وحتی همکاری راهبردی با روسیه شریک استراتژیک سوریه برای اعراب مانند کابوس می ماند
البته بایستی دراین عرصه منتظر ا قدامات عملی ترامپ بود وفاصله جدال آمال وارزش ها ومنافع را مشاهده کرد.
باید اضافه نمود : آشفتگی ها در سیاست های اعلانی ترامپ محدود به سوریه نیست . ترامپ گرچه در گرماگرم کارزای انتخاباتی روی خوشی به عربستان نشان نداده ولی گویا در سفرخاورمیانه ای خودقراراست از قاهره وریاض بازدید کنند. گرچه مناسبات واشنگتن - قاهره دردوره پس از کودتای نهاد نظامی علیه محمدالمرسی واخوانی ها با ابهاماتی روبرو گشت و کمکهای سالانه به مصر کمتر شد واین سفرمی تواند فرصت مجدد برای بازسازی روابط راهبردی دو کشور قلمداد گردد.

درهرصورت برای حاکمان سعودی حضور ترامپ در کاخ سفید ملغمه ای از فرصت تهدید هست. اصل بر پافشاری مبارزه جدی با گروههای تکفیری وسلفی مورد حمایت ریاض درمنطقه می تواند ایده خطرناکی قلمدادگردد وریاض همچنان درپی استفاده ابزاری ازگروههای مخالف بشاراسد وحفظ جای پای نفوذ خویش هست وهرگونه تغییر درسیاست خارجی آمریکارا در ارتباط گرووهای
عمده مخالف دولت سوریه درقالب جندالشام وجبهه ا لنصره به ضرر خود می داند .

ازسوی دیگر حرفهای ترامپ درمورد برهم زدن برجام واتخاذ رویکرد غیر منعطف درقبال ایران می تواند برای ریاض نوید بخش باشد . چراکه عربستان سعودی درکنار اسراییل از مخالفین عمده توافق ایران با گروه ۱+۵ بوده ودستگاه دیپلماسی آمریکارا به انعطاف بیشتر ونیز امتیازات اقتصادی وسیاسی به ایران متهم می ساخت. بنابراین این بخش از موضع گیریهای انتخاباتی ترامپ عدم پایبندی به مفاد برجام وتقابل سخت با ایران مورد حمایت ریاض هم هست. بنابراین عربستان تلاش خواهد از طریق لابی گری بیشتر مقامات جدید کاخ سفید را بااتخاذ سیاست های رادیکالتر در ارتباط با ایران به ویژه موضوع مهم برجام سوق دهد .

آنچه مسلم است مقدورات دولت جدید آمریکا برای به چالش کشاندن برجام وبازگشت به نقطقه آغاز قبل ازتوافق نهایی به حدی نیست که بتواند مطا بق میل سعودی ها رفتارکند.چراکه ایران با پای بندی به اصول توافق هسته ای وحفظ روابط با قدرت اروپایی وورسیه می تواند سد بزرگی درقبال هراقدام جاه طلبا نه باشد.

در هرصورت بقدرت رسیدن ترامپ برای کشورهای منطقه خاورمیانه غالبا به شکل فرصت وتهدید نمایان شده است . ودراین میان هرکشوری بتواند ازفرصت های موجود به نحومطلوب تری استفاده کند می تواند با کاهش تهدید ها ضمن تقویت جایگاه منطقه ای خویش درپی ریزی مناسبات جدید قدرت ، منافع بیشتری را بدست آورد .