هزینه فرصت چیست؟

«سمیرا احمدی» در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، اظهار کرد: اقتصاد یک علم اجتماعی است که از عمر آن بیش از چند قرن نگذشته است. مسأله اصلی اقتصاد، اختصاص منابع بهینه به‌همراه ارضای نیازهای بشری است. اقتصاددانان در جهان هستی به‌علت این‌که نیازهای بشری نامحدودند و منابع محدود است، به‌دنبال بهترین راه برای اختصاص منابع هستند، که این مهم با هزینه فرصت به بهترین وجه تبیین می‌شود.

وی افزود: علاوه‌بر این از مفهوم هزینه فرصت می‌توان در یافتن مزیت نسبی در تجارت نیز بهره برد، البته بیشتر اوقات در اقتصاد هزینه فرصت در پروژه‌های اقتصادی مطرح می‌شود و هدف اصلی از طرح آن نیز بررسی اختصاص بهینه منابع موجود است. پس می‌توان گفت یکی از مفاهیم کلیدی که در نظریه‌پردازی درباره سرمایه‌گذاری نقش محوری دارد، مفهوم هزینه فرصت است.

این کارشناس ادامه داد: هزینه فرصت که به آن عباراتی چون هزینه اقتصادی، هزینه واقعی یا قیمت سایه نیز می‌گویند، همان هزینه‌ای است که برای فرصت‌های از دست رفته پرداخت، می‌شود. زمانی که در خصوص مصرف منابع کمیاب(دارای محدودیت مصرف)، جهت تولید کالایی معین از کالایی دیگر چشم‌پوشی می‌کنیم، در واقع آن کالای دیگر را جهت تولید کالای معینی، قربانی کرده‌ایم و این کاهش تولید (کالای فدا شده) را می‌توان به منزله هزینه تولید کالای معین تلقی کرد، که به آن هزینه فرصت گفته می‌شود.

احمدی خاطرنشان کرد: اگر یک فرد و یا یک بنگاه، از میان چندین انتخاب متفاوت یکی را برگزیند، هزینه فرصت این فرد یا بنگاه، معادل است با هزینه مرتبط با بهترین انتخاب ممکن از بین سایر انتخاب‌های باقی‌مانده که از آن صرف نظر شده‌است. البته بیشتر اوقات در اقتصاد هزینه فرصت در پروژه‌های اقتصادی مطرح می‌شود و هدف اصلی از طرح آن نیز بررسی تخصیص بهینه منابع موجود است.

وی یادآور شد: مفهوم هزینه فرصت نقش مهمی را در تضمین این‌که منابع کمیاب به‌صورت کارآ مورد استفاده قرار گرفته‌اند یا نه، بازی می‌کند، بنابراین محدود به هزینه‌های پولی و یا مالی نمی‌شود و هر چیزی که دارای ارزش باشد و از آن صرف نظر شده باشد، می‌تواند به‌عنوان هزینهٔ فرصت تلقی شود. از آن جمله می‌توان به هزینهٔ واقعی محصول صرف نظر شده، زمان و یا لذت از دست رفته اشاره کرد.

این کارشناس مسائل اقتصادی در رابطه با هزینه فرصت، یادآور شد: هزینه فرصت یا هزینه فرصت از دست رفته هر تصمیم یا انتخاب برابر است با بالاترین فرصت یا فایده از دست رفته ناشی از انتخابی که می‌توانست به جای انتخاب مزبور با صرف همان مقدار منابع و زمان به کار رفته صورت گیرد. به‌عبارتی هزینه فرصت هر تصمیم برابر با بالاترین فایده‌ای است که به دلیل عدم اتخاذ سایر تصمیم‌ها از دست می‌رود. این تحلیل (هزینه فرصت)، مبنای تصمیم‌گیری و تخصیص منابع است.