مشکل کمبودبودجه است یا عدممدیریت؟
اجرای طرح‌های کلان ملی با کمبود بودجه رو به روست به طوری که طرح‌ها برای جذب اعتبار از سوی متقاضیان تقسیم‌بندی شدند، در حال حاضر ۳۴ طرح از میان طرح‌های کلان متقاضی دارند و ۱۳ طرح دارای متقاضی نیستند.
به گزارش فارس، تحریم بودیم و برای تامین برخی نیازها مشکل داشتیم، چاره‌ای نبود باید خودمان دست به کار می‌شدیم که شدیم.
محققان و دانشمندان کشورمان «یا علی» گفتند و «ما می‌توانیم» را محقق کردند تا تهدید تحریم برای ما به فرصت تبدیل شود.
خوب پیش می‌رفتیم، طرح‌هایی را تدوین کرده بودیم با عنوان «طرح‌های کلان ملی»؛ طرح‌هایی که برای تدوین آن هزینه‌ها و زمان‌ها صرف شد تا کارشناسان تجزیه و تحلیل کنند، نیازها را بشناسند، طرح‌ها را ساماندهی و طبقه‌بندی کنند و سپس طرح‌ها به سطح بالای مدیریتی کشور ارائه شود.
۴۷ طرح کلان ملی در دانشگاه‌ها مطرح شد که باوجود کمبود بودجه، همت بر اجرای این طرح‌ها قرار گرفت ولی در حال حاضر اجرای طرح‌های کلان به نوعی راکد مانده است.
* طرح کلان ملی چیست؟
طرحی با عنوان کلان ملی نامگذاری می‌شود که از نظر اهمیت، حیطه کار و پیچیدگی در حدی است که یک تلاش مشارکتی و هماهنگ بین عناصر و بازیگران مختلف را نیاز دارد.
اجرای طرح‌های کلان به اندازه‌ای اهمیت دارد که از یک سو با مشارکت دادن محققان و پژوهشگران و از سوی دیگر بهره گیری از توانمندی‌های دستگاه‌های اجرایی و ایجاد شرکت‌های دانش بنیان می‌تواند در کاهش شکاف علمی و فناوری کشور نقش حیاتی ایفا کند.
طراحی و اجرای طرح‌های کلان زمینه مناسبی برای جذب اعتبارات پژوهشی فراهم می‌کند.
* روند تصویب طرح‌های کلان ملی
با توجه به نقش شورای عالی علوم، تحقیقات و فناوری (عتف) در برنامه ریزی برای توسعه علم و فناوری، دبیرخانه این شورا از ابتدای سال ۸۹ تصویب طرح‌های کلان ملی را مهم‌ترین وظیفه خود عنوان کرد.
در این راستا ابتدا معیارهای ارزیابی و انتخاب طرح‌های کلان ملی پژوهش و فناوری تدوین شد و هر یک از کمیسیون‌های تخصصی شورای عالی با توجه به معیارهای مصوب و همفکری صاحبنظران دانشگاهی و خبرگان دستگاه‌های ذیربط، طرح‌های کلان ملی پژوهش و فناوری را انتخاب کردند.
دبیرخانه شورای عالی عتف با توجه به پیشینه و فعالیت‌های صورت گرفته در کمیسیون‌های تخصصی در دی ماه ۱۳۹۰ تعداد ۳۷ طرح کلان ملی پژوهش و فناوری را با همکاری دستگاه‌های اجرایی تدوین کرد و در کمیسیون دائمی به تصویب رسانید.
بدین ترتیب تا پایان سال ۱۳۹۲ تعداد ۴۷ طرح کلان ملی پژوهش و فناوری به تصویب شورای عالی رسید.
*فهرست عناوین ۴۷ طرح کلان ملی در حوزه پژوهش و فناوری
- طراحی و ساخت سیکلوترون کوچک
- توسعه دانش فنی فرآیند تبدیل هیدروژنی نفت خام و باقیمانده‌های سنگین (HRH).
- مدیریت یکپارچه تولید از میدان گازی پارس جنوبی با تکیه بر انتقال و توسعه فناوری در حوزه‌های صنایع بالادستی، میان دستی و پایین دستی
- توسعه فناوری و ساخت توربین‌های مگاواتی ملی توربین بادی(ساخت نمونه ۲ مگاواتی)
- بومی سازی و توسعه دانش فنی طراحی و ساخت توربین گاز ۲۵ مگاوات با قابلیت افزایش تا ۳۰ مگا وات و کسب نشان ایرانی
- شبکه هوشمند برق ایران و پیاده سازی طرح نمونه
- طراحی و ساخت توربین گازی ۲۰۰ کیلوواتی با سیستم تولید همزمان برق و حرارت(CHP) برای تولید پراکنده و ذخیره سازی انرژی آن
- ایجاد دانش فنی طراحی و ساخت راکتورهای هسته‌ای ملی با قدرت کم
- طرح ذخیره سازی زیر زمینی نفت و گاز
- کسب دانش فنی، بومی سازی و تولید صنعتی خانواده باطری‌های لیتیومی
- پیاده سازی فناوری ملی سامانه حمل و نقل ریلی پرسرعت
- مطالعات، بررسی و تدوین معیارهای برنامه ریزی و طراحی شهری اسلامی -ایرانی
- طراحی کفی(platform) ملی برای خودروی سواری کلاس B
- مطالعه و طراحی سیستم‌های حمل ونقل هوشمند درون شهری و برون شهری
- بومی سازی و توسعه فناوری‌های حوزه زیرسطحی
- اکتساب فناوری طراحی، ساخت و تست موتور حامل فضایی با پیشرانه سرد
- طرح جامع سیاست خارجی برای دستیابی به اهداف دفاعی امنیتی سند چشم انداز
- طرح معماری و راه اندازی مرکز ملی دفاع سایبری و سامانه‌های زیرساختی فضای سایبری
- طرح جامع ایجاد و توسعه فناوری‌های مورد نیاز برای تجهیز و بروز رسانی شبکه رادارهای پدافند هوایی کشور
- طرح جامع دفاع در برابر عوامل زیستی (بیوتروریسم)
- طراحی و تولید سامانه‌های نرم افزاری پایه امنیتی
- طرح ملی (امنیت اجتماعی: مبانی، الگوها و راهبردها در جمهوری اسلامی ایران)
- طراحی و ساخت سامانه منظومه ماهواره‌ای تدافعی
- مدیریت، سیاست گذاری و ارزیابی خطر آلاینده‌های مولد غذایی و محیط زیست
- طراحی و ساخت پروتز عصبی حرکتی زیر جلدی برای بازیابی حرکت در افراد دچار ضایعه نخاعی
- طرح جامع تولید واکسن‌های دام، طیور و آبزیان
- طرح جامع تولید واکسن‌های انسانی
- تدوین دانش فنی و احداث پایلوت ۵۰ تنی تولید سلول‌های خورشیدی از سیلیس
- طراحی و ساخت سفینه حامل موجود زنده
- طراحی و اجرای طرح صنعتی میکروآلگ و تولید بیودیزل و مواد دیگر
- تولید بیولوژیکی هیدروژن و سایر فرآورده‌های با ارزش افزوده از ریز جلبک‌ها
- طراحی وساخت لامپ زیستی با استفاده از جلبک
- دستیابی به فناوری‌های کلیدی و طراحی و ساخت ۳ فروند هواپیمای ۱۰۰ تا ۱۵۰ نفره
- شبکه ملی اطلاعات
- توسعه علوم و فناوری رمز کشور
- فلسفه سیاسی اسلامی
- نقد و بررسی جریان‌های تفسیری قران
- فرهنگ جامع زبان فارسی
- نظام حکومتی الگو
- طراحی و ساخت لیزر الکترون آزاد
- طراحی و ساخت زنجیره تقویت‌گر لیزر با پالس فوق کوتاه و انرژی بالا
- مدیریت جامع حوزه‌های آبخیز
- دانش و فناوری استفاده از آب دریا و آب های شور برای استفاده در کشاورزی، شرب و صنعت
- مدیریت ذخایر ژنتیک گیاهی، دامی و آبزیان
- بررسی اثرات تغییر اقلیم و مدیریت خشکی و خشکسالی
- دانش و فناوری بازیافت پساب‌های شهری، صنعت و کشاورزی
- صلاح خط مشی‌ها و سازوکارهای اقتصادی کشور با رویکرد اقتصاد مقاومتی
* طرح‌های کلان ملی از آغاز تا رکود
طرح‌های کلان ملی در یک فرآیند مطالعاتی و نیازشناسی طولانی که ریشه در مطالعات دستگاه‌های اجرایی داشت و یافته‌های آنها بیش از یکسال در یازده کمیسیون تخصصی شورای عالی عتف و بعد از آن در کمیسیون دائمی مورد بررسی و اولویت بندی قرار گرفت و در نهایت در شورای عالی عتف با لحاظ آنها در چارچوب نقشه جامع علمی کشور به تصویب رسید و در ابتدا بدون هیچ بودجه‌ای آغاز شد.
رفع جدی‌ترین نیازهای کشور و توسعه زیرساخت‌های علم و فناوری کشور بصورت هدفمند و منسجم، تقویت خودباوری و احساس افتخار و اعتماد به نفس ملی، تحول دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی به مراکز کارآفرین و نیاز محور، تقویت جهشی ارتباط دولت، دانشگاه و صنعت، تقویت اقتصاد دانش بنیان و تولید ملی و افزایش سهم صادرات محصولات با فناوری‌های بالا که از سیاست های اصلی اقتصاد مقاومتی است، اصلاح مدیریت کلان علم و فناوری در کشور، افزایش کارآفرینی و شرکت‌های دانش بنیان و اشتغال سطح بالا که از دغدغه‌های اساسی فعلی و آینده نزدیک کشور است، استحکام ساخت درونی قدرت و شکست تحریم‌های غیرانسانی استکبار جهانی، الگو سازی ایران در جهان برای تحقق پیشرفت با حفظ استقلال، تحقق جهش علم و فناوری در کشور در کوتاه مدت، ایجاد زمینه مناسب جذب صحیح اعتبارات پژوهشی به میزان مصوب در برنامه پنجم از جمله اهداف این طرح‌های کلان عنوان شده بود.
در سال ۹۰ با تاکید مسئولان وقت نظام بر اجرای طرح‌هایی در دانشگاه‌ها با عنوان طرح‌های کلان، اقدامات تکمیلی برای اجرای این طرح‌ها انجام شده و ۳۸ طرح آماده شد.
این طرح‌ها در دو دسته اولویت بندی شد که دسته الف در اولویت ضروری برای اجرا قرار داشت و دسته ب قرار شد در صورت تامین بودجه اجرا شود.
۲۰ طرح در دسته الف قرار گرفته و ۱۸ طرح در دسته ب بودند. در سال ۹۰ اعتباری برای بودجه پژوهشی به وزارت علوم اختصاص یافت که این مبلغ بین طرح‌های کلان توزیع و مراحل اولیه کار آغاز شد.
رفع کمبود بودجه لازم برای تداوم این طرح‌ها از طریق تعامل با مجلس صورت گرفت و ردیف بودجه اعتباری لحاظ شد.
البته این بودجه به دلیل تحریم محقق نشد و ۴۰۰ میلیون تومان از محل مازاد درآمد نفتی پیش‌بینی شد که البته آن هم در شرایطی بود که در آن سال درآمد نفتی مرسوم حاصل نشد ولی همکاری مجلس ادامه داشت.
به یکباره طرح‌های کلان به اغما رفتند.
بحث کمبود اعتبار و عدم تخصیص منابع مالی طرح‌های کلان مطرح و مقرر شد طرح‌هایی ادامه یابند که۵۰ درصد بودجه آن از طریق دستگاه‌های سفارش دهنده یا بهره بردار تامین شود.
در حالیکه ۵۰ درصد هزینه از سوی بهره‌بردار در صورتی تامین می‌شود که طرح‌ها به میزانی جایگاه خود را یافته باشند، وقتی طرح‌ها هنوز در مراحل ابتدایی هستند طبیعی است که بهره‌بردار استقبال چندانی نمی‌کند.
پس از این موضوع، دبیرخانه شورای عتف موفق به دریافت حمایت مالی قطعی ۱۳ طرح کلان ملی پژوهشی و فناوری از جانب دستگاه‌های اجرایی شدند.
* آخرین وضعیت طرح‌های کلان ملی
وحید احمدی معاون پژوهش و فناوری وزیر علوم درباره آخرین وضعیت طرح‌های کلان ملی گفت: کل طرح‌های کلان ارزیابی و در سه گروه تقسیم‌بندی شد، یک گروه از طرح‌های کلان مربوط به تحقیقات بنیادین و علوم پایه است که در این گروه ۸۰ درصد اعتبار از سوی شورای عتف و ۲۰ درصد از سوی متقاضیان تأمین می‌شود، گروه بعدی طرح‌های کلان به این صورت ساماندهی شد که ۷۰ درصد اعتبار از سوی شورای عتف و ۳۰ درصد از سوی متقاضی تأمین می‌شود و برای گروه سوم ۵۰ درصد اعتبار را شورای عتف و ۵۰ درصد را باید متقاضی تأمین کند.
وی افزود: البته از سال گذشته به علت کمبود امکانات نتوانستیم اعتباری را به این طرح‌ها اختصاص دهیم، به طوری که برای تمام طرح‌های کلان حدود ۸۷۰ میلیارد تومان سهم شورای عتف است و مابقی را باید دستگاه‌ها بپردازند، ۳۴ طرح از میان طرح‌های کلان متقاضی دارند و ۱۳ طرح دارای متقاضی نیستند که یا باید متقاضی پیدا کنند یا برای ادامه کار تغییر شکل دهند.
وی عنوان کرد: طرح‌های کلان ملی بر اساس اعتبار ۴.۳ درصد پیشرفت داشته‌اند و پیشرفت فیزیکی این طرح‌ها نیز بیش از ۸ درصد بوده است. حدود ۱۲۰ میلیارد تومان برای این طرح‌ها تاکنون پرداختی داشتیم که ۶۷ میلیارد تومان برای سال‌های قبل بوده است.
به گزارش فارس، طرح‌های کلان ملی جزء اولویت اول پژوهش و فناوری کشور است و کسب و کار هم بر همین اساس راه‌اندازی می‌شود و مبتنی بر این طرح‌ها معضلات و مشکلات ملی حل می‌شود و جای سوال است که چرا این طرح‌ها نباید با پیشرفت قابل ملاحظه‌ای رو به رو باشند.
۸ درصد پیشرفت فیزیکی برای طرح‌هایی که باید در اولویت اول کشور باشند واقعا می‌تواند به عنوان مهم‌ترین اقدام یک وزارتخانه برشمرده شود؟
به گفته وزیر، مسئولان وزارت علوم در انتظار تامین بودجه از طریق جدول ۱۴ هستند که امید است این بودجه محقق شده و پس از آن نیز به گونه‌ای مدیریت شود که طرح‌های کلان راکد نمانند.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
