نقش چابهار درسرمایه‌گذاری‌های‌منطقه‌ای

کیوان جعفری طهرانی در خبرآنلاین نوشت:بر اساس قرارداد همکاری که بین دولت افغانستان و کنسرسیوم هندی به رهبری شرکت SAIL که در سال ۲۰۱۲ امضا شد، ۷ عضو این کنسرسیوم که تحت نام AFISCO یا همان کنسرسیوم آهن و فولاد افغانستان شناخته می شوند عملیات استخراج و بهره برداری از ۳ معدن از ۴ معدن سنگ آهن حاجی گک یعنی بزرگترین معدن سنگ آهن بکر آسیا را طی مناقصه ای به عهده گرفتند.

اعضای این کنسرسیوم عبارتند از ۳ عضو بخش دولتی با سهام کل ۵۶ درصد به نام های SAIL (شرکت مادر تخصصی فولاد هندوستان) با ۲۰ درصد سهم، NMDC (شرکت ملی توسعه معدنی) با ۱۸ درصد سهم و RIN (شرکت نیگام ایسپات راشتریا) با ۱۸ درصدسهم و ۴ عضو بخش خصوصی که مجموعا ۴۳ درصد سهام دارند و شامل JSW (شرکت فولاد جیندال) و JSPL (شرکت فولاد و نیروگاه جیندال) هر دو به مالکیت آقای ناوین جیندال هر یک با ۱۶ درصد سهم و شرکت JSW ISPAT به مالکیت آقای ساجان جیندال با ۸% درصد سهم و شرکت MIG (مونت ایسپات انرژی) به مالکیت آقای ساندیپ جاجودیا (داماد آقای جیندال) با ۴ درصد سهم در این کنسرسیوم حضور دارند.

کنسرسیوم آهن و فولاد افغانستان قرار است در کنار بهره برداری از معدن سنگ آهن حاجی گک نسبت به تاسیس یک کارخانه فولاد در ۲ فاز ۳.۱ میلیون تنی و مجموعا" ۶.۲ میلیون تن و همچنین ایجاد یک نیروگاه برق ۸۰۰ مگاواتی برای تغذیه کارخانجات فولاد مذکور کلاً به ارزش ۱۰.۸ میلیارد دلار اقدام کند.

هرچند برای جلوگیری از آسیب پذیری این پروژه توافق شد فاز نخست فولادسازی در مقیاس بین ۱.۲ تا ۱.۵ میلیون تن و نیروگاه برق با ظرفیت ۱۲۰ مگاوات و با سرمایه گذاری ۲.۹ میلیارد دلار اجرا شود و سپس با افزایش ظرفیت به ۳.۱ میلیون تن فاز اول تکمیل و متعاقبا" فاز دوم با ظرفیت مشابه ایجاد شود. خوراک معادن ۱، ۲ و ۳ سنگ آهن حاجی گک برای تغذیه ۴۰ سال کارخانجات فولاد ۶.۲ میلیون تنی کافی خواهد بود.

در حال حاضر کنسرسیوم آهن و فولاد افغانستان مشغول مذاکره با بانک جهانی جهت گرفتن وام جهت تسهیل در اجرا پروژه فوق است. در صورت تصویب بانک جهانی جهت اعطای وام جهت توسعه و نوسازی مناطق محروم، سرمایه گذاری در این پروژه به ثبت ۷۰ درصد سرمایه گذاران هندی هر یک به نسبت حق السهم خود و ۳۰ درصد بانک جهانی انجام خواهد گرفت.

علاوه بر پروژه های فوق یک خط راه آهن ۲۰۰ کیلومتری از معادن سنگ آهن و زغال سنگ به کارخانجات فولاد نیز اجرا می شود. به طور کلی پروژه معدن سنگ آهن حاجی گک باعث ایجاد ۲۰.۰۰۰ فرصت شغلی در کنار ایجاد امکانات رفاهی از جمله جاده و ریل راه آهن خواهد شد.

طرح راه آهن افغانستان به بندر چابهار

در راستای صادرات سنگ آهن از معدن حاجی گک قرار است یک خط راه آهن به طول ۹۰۰ کیلومتر از معدن فوق به بندر چابهار کشیده شود که قسمت اول این خط از معدن حاجی گک تا مرز ایران (زرنج) توسط طرف هندی و در مقابل مطالبات ایران در قبال صادرات نفت به هندوستان تامین اعتبار می گردد. قسمت دوم این خط راه آهن نیز از مرز ایران تا بندر چابهارتوسط ایران می بایستی تامین اعتبار شود البته تاسیس این خط راه آهن نیز موافق ها و مخالف های خود را دارد. موافقان این طرح در افغانستان معتقدند با تامین این خط راه آهن بین ایالت بامیان افغانستان و بندر چابهار، وابستگی کابل به اسلام آباد برای صادرات سنگ آهن از بنادر گوادر و کراچی پاکستان کمتر خواهد شد.

مخالفان طرح فوق که در راس آن بارون فولاد هندوستان آقای ساجان جیندال قرار دارد، مذاکراتی با نخست وزیر پاکستان در تابستان گذشته داشته است تا نظر موافق وی را برای حمل زمینی سنگ آهن از معادن حاجی گک و توسط کنسرسیوم آهن و فولاد افغانستان به بندر کراچی بدست آورد البته مذاکرات فوق هدف دیگری هم دنبال می کند و آن هم حمل زمینی سنگ آهن از افغانستان به هندوستان و از طریق پاکستان است چرا که کنسرسیوم هندی به رهبری SAIL علاقمند به مصرف سنگ آهن تولیدی افغانستان در داخل هندوستان و سپس صادرات مازاد نیاز داخلی افغانستان و هندوستان به دیگر کشورها از جمله چین از طریق بنادر هندوستان است تا شاید جایگزینی باشد برای توقف صادرات سنگ آهن هندوستان که از سال ۲۰۱۰ به دنبال وضع عوارض صادراتی سنگین اتخاذ شد؛ اشتباهی که صادرات ۱۱۰ میلیون تنی سنگ آهن هندوستان را به کمتر از یک دهم یعنی نزدیک ۱۰ میلیون تن کاهش داد و باعث شد کشور سنگ آهن خیز هندوستان مترصد واردات سنگ آهن از استرالیا، برزیل ، افغانستان و حتی ایران شود.

در صورتی که طرح راه آهن افغانستان به بندر چابهار تصویب و اجرا شود، این شانس بزرگ نیز وجود دارد که کنسرسیوم آهن و فولاد افغانستان نسبت به سرمایه گذاری بین ۸۵ الی ۱۰۰ میلیون دلار برای توسعه بندر چابهاراقدام کند چرا که دولت های افغانستان و هندوستان بندر چابهار را به عنوان دروازه واردات و صادرات افغانستان برای دسترسی به دریای آزاد می نگرند.

با سرمایه گذاری فوق، بندر چابهار به قطب صادرات سنگ آهن افغانستان و بالطبع ایران تبدیل می شود و با موقعیت مناسب خود در دریای عمان حتی در نرخ حمل دریایی سنگ آهن صادراتی ایران تنی یک دلار نسبت به بندرعباس صرفه جویی ایجاد می کند البته لازم به ذکر است به علت عملیات تروریستی طالبان که در رابطه با مهمانسرای هندی ها در کابل در سال ۲۰۱۲ اتفاق افتاد و بعد از آن نیز بارها پیمانکاران هندی معدن حاجی گک توسط گروه طالبان تهدید شدند، در سال ۲۰۱۵ طرف های هندی به طور رسمی از معدن حاجی گک خارج شدند و کنسرسیوم فولاد و آهن افغانستان بلا تکلیف به کار خود پایان داد. با استعفای دکتر داود شاه صبا وزیر معادن و پترولیوم افغانستان در اوایل سال جاری نیز بارقه امیدی که برای احیا مجدد این کنسرسیوم وجود داشت متاسفانه به یاس تبدیل شد.

*مدیر امور بین الملل انجمن سنگ آهن ایران