اقتصاد ایران در تله سیاست؛ مرکانتیلیسم یا تیولداری؟
علی میرزاخانی در یادداشتی در کانال تلگرامی اش نوشت؛
اقتصاد ایران دچار چه عارضه‌ای است که گویی قدرت خیز ندارد؟ برای نجات اقتصاد ایران از زمینگیری، باید پاسخ دقیقی برای این سؤال یافت. هفته‌نامه تجارت فردا، شماره جدید خود را که فردا (شنبه ٢٦ تیر منتشر) می شود به بررسی این پرسش اختصاص داده است.
تاکنون دو پاسخ به این پرسش داده شده است: مرکانتیلیسم و تیولداری مدرن. مرکانتیلیسم یک مکتب فکری است که سیاست اقتصادی اروپایی‌ها به‌ویژه بریتانیا بیش از ۲ قرن تحت‌تاثیر این مکتب بود، یعنی از قرن ۱۶ تا قرن ۱۸. در واقع آدام اسمیت، بنیان‌گذار اقتصاد آزاد، در برابر این مکتب فکری بود که قیام کرد. کارنامه مرکانتیلیسم، اتحاد قدرت سیاسی و قدرت تجاری حول نوعی ملی‌گرایی اقتصادی بود.
وجه تمایز مرکانتیلیسم با تیولداری شاید این باشد که در مرکانتیلیسم، قدرت تجاری اگرچه تحت‌تاثیر قدرت سیاسی است، اما اولا این تاثیر دوجانبه است ثانیا قدرت تجاری، روی دارایی‌ها و اموال خود، حق مالکیت دارد و جیره‌خوار قدرت سیاسی نیست. این همان نکته ظریفی است که باعث می‌شود تیولداری، اندک محسنات مرکانتیلیسم را هم نداشته باشد!
مرکانتیلیسم به طور قطع هم از منظر علمی و هم از منظر حقوق انسانی، مکتبی مطرود است. اما در مقایسه با تیولداری، به رسمیت شناخته شدن حق مالکیت برای قدرت تجاری در مرکانتیلیسم، باعث ریشه‌دار شدن این قدرت در طول زمان و محافظت از سرمایه‌های مادی، انسانی و انباشت علم و تجربه در فعالیت‌های اقتصادی شد و این همان چیزی است که در تیولداری غائب است.
تیولداری مدرن چندان تفاوتی با نوع سنتی آن ندارد و فقط نوع تیول است که از «قطعات سرزمینی» به «بنگاه‌های اقتصادی» تغییر شکل یافته است. نبود حق مالکیت در تیولداری باعث می‌شود که تیول‌داران هیچ گونه احساس مسؤولیتی برای محافظت از سرمایه‌های مادی و انسانی تیول تعلق گرفته به آنها نداشته باشند و به این نتیجه برسند که باید هرچه سریع‌تر بار خود را ببندند؛ چراکه معلوم نیست این حق انتفاع از تیول، چه مدت زمانی برای آنها دوام داشته باشد و این پدیده بسیار آشنایی در اقتصاد ایران است...
توصیه می کنم این شماره از تجارت فردا را از دست ندهید.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
