گعده‌های اصلاح‌طلبانه در شب‌های قدر
روزنامه آرمان نوشت؛
گعده‌های اصلاح‌طلبان در ایام شب‌های قدر در مکان هایی برقرار است که سخنرانان آن از میان روشنفکران دینی با رویکردی هستند که بیش از همه به حق الناس و اصول انسانی که در اسلام بدان توصیه شده است توجه دارند. جمعه شب هم در مراسم احیای شب نوزدهم ماه مبارک رمضان و سالروز ضربت خوردن مولای متقیان علی (ع) برخی روحانیون و شخصیت‌های سیاسی از جمله حجج اسلام علی اکبر محتشمی پور، عبدا... نوری، سید هادی خامنه‌ای، عبدالواحد موسوی لاری، اسدا... کیان ارثی و برخی شخصیت‌های سیاسی از جمله سید محمد صدر، محمدعلی سبحانی، فیض‌ا... عرب‌سرخی، محمد ایرانی، جواد امام و... به دارلزهرا رفتند تا به سخنرانی حجت‌الاسلام سروش محلاتی گوش دهند. این استاد حوزه علمیه قم گفت: هنر بزرگ امام علی (ع) این بود که با شجاعت پذیرفت اعلام کند دین مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرد و زمینه کاهش این سوءاستفاده را نیز در گرو فراهم کردن زمینه سخن گفتن مردم دانست. حجت‌الاسلام والمسلمین محمد سروش محلاتی با اشاره به سخن آن حضرت مبنی بر وجود گروهی در جامعه اسلامی که با دین برخورد ابزاری می‌کنند، به تبیین ریشه‌های این آسیب در جامعه اسلامی پرداخت. وی با اشاره به اقسام گوناگون ابزارهای بشری، برخی از آنها را «صامت» و بعضی را «ناطق» ذکر کرد و افزود: ابزارهای صامت خنثی هستند و برای آنها تفاوتی نمی‌کند که ابزار حق باشند یا باطل؛ اما ابزارهای ناطق برای هدف خاصی تعبیه می‌شوند که بسیاری از نهادهای اجتماعی مانند دستگاه قضاء جزو این دسته‌اند. سروش محلاتی یادآور شد: دستگاه قضاوت گرچه یک وسیله است اما هدف آن نیل به عدالت است و اگر نتواند این هدف را تامین کند ارزشی ندارد. وی در ادامه آسیب‌شناسی ابزار قرار گرفتن دین در جامعه اسلامی، دین را اساسا یک وسیله و نه هدف، دانست و یادآور شد: در قرآن کریم برای اعمال و سنن دینی اهداف و غایاتی ذکر شده است؛ حتی ارسال پیامبران نیز برای اقامه قسط در میان مردم ذکر شده است و نفس این اقدام هدف نیست یا درباره نماز که برترین عبادات است، «ذکر پروردگار» و «نهی از فحشا و منکر» به عنوان هدف بیان شده یا درباره روزه «رسیدن به تقوا» به عنوان فلسفه آن مورد اشاره قرار گرفته است. این استاد حوزه علمیه قم با بیان اینکه نگاه کلی قرآن این است که شریعت انسان را به حقیقت الهی نزدیک کند، گفت: اگر به این نتیجه رسیدیم که دین یک وسیله است اهانت به دین نیست؛ زیرا دین جزو ابزارهای ناطق بوده که برای اهدافی مقدس در اختیار بشر قرار گرفته است و وسیله‌ای خنثی نیست که نسبت آن با عدل و ظلم را علی السویه بدانیم. وی در ادامه با اشاره به اینکه این‌گونه ابزارها قابلیت و ظرفیت دارند که به ضد خود تبدیل شوند، به بیان نمونه‌ای در این زمینه پرداخت و گفت: امروز در دنیا نظام‌های سلطنتی ظاهرا بی‌آبرو شده‌اند و در میان مردم مقبولیت ندارند، اما دموکراسی مقبول است؛ در این این‌گونه نظام‌ها باید از راه صندوق رأی به قدرت رسید و امروز حکومت کردن بدون چنین پوششی تقریبا امکانپذیر نیست، لذا نظام‌های دیکتاتوری این صندوق را در جهت ضد هدف اصلی یعنی حاکمیت مردم مورد استفاده قرار می‌دهند و رأی مردم را خنثی می‌کنند.
قدرتمندترین ابزارها نیروی عقیده است
سروش محلاتی با بیان اینکه قدرتمندترین ابزارها در میان انسانها نیروی عقیده است، گفت: برتراند راسل هنگام برشمردن انواع قدرت وقتی به قدرت دین و عقیده می‌رسد به صراحت می‌پذیرد که این قدرت از همه انواع دیگر قوی‌تر است. لذا کسی که در جامعه‌ای دینی به قدرت می‌رسد نمی‌تواند از این ابزار غافل شود؛ چه به این ابزار عقیده داشته باشد و چه نداشته باشد. وی در ادامه آسیب‌شناسی استفاده ابزاری از دین در جامعه اسلامی، افزود: بعضی ابزارها چنان در میان مردم نفوذ دارند که هیچ عامل بیرونی قادر به نابود ساختن آنها نیست که یکی از این ابزارها دین است. سروش محلاتی ادامه داد: ویل دورانت می‌گوید دین صدها جان دارد که هرچه با آن مقابله شود از جای دیگر سر بر می‌آورد؛ بنابراین عوامل بیرونی نمی‌تواند دین را نابود کند و تنها یک راه برای بی‌اثر کردن دین وجود دارد و آن استفاده ابزاری است. وی با اشاره مجدد به سخن امام علی (ع) درباره ابزار قرار گرفتن دین به عنوان یک مصیبت و خطر بزرگ، به چگونگی مقابله با آن پرداخت و یادآور شد: به عنوان نمونه درباره معاویه نمی‌توان گفت که او در مقام عمل به دین پایبند بوده است اما از سوی دیگر نمی‌توان گفت او به مرز الحاد رسیده بود؛ اگر او می‌گفت من از دین چیزی را قبول ندارم در جامعه مسلمان هضم می‌شد؛ هرچند که در همان زمان امام علی (ع) فرموده بود، او فقط کفر خود را پنهان می‌کند و اینان لحظه ای (به اسلام) ایمان نیاورده‌اند، بلکه برای خراب کردن دین آمده‌اند. این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به تداوم این منش توسط بنی امیه، بنی‌عباس و... در شرایطی که مردم از مشاهده حقیقت دین عاجز بودند، گفت: وقتی در جامعه ملاک برخی افراد برای داوری «خواب» و «هاله» است چیزی که خریدار دارد همین گونه سخنان است که نیازی به اثبات هم ندارند. وی با بیان اینکه علی (ع) کلاه‌برداری به نام دین را به عنوان یک واقعیت پذیرفته‌اند، یادآور شد: ایشان برای حل این موضوع از مردم دعوت کردند که حرف بزنید و سکوت نکنید؛ امام علی (ع) بدین وسیله که حاکم اسلامی هم می‌تواند با سوال مواجه شود، جلوی قداست بی‌جای حکومت به نام دین را گرفتند و با وجود اینکه معصوم بودند فرمودند من خود را در جایگاهی بالاتر از اینکه خطا کنم نمی‌بینم مگر اینکه خدا لطف کند. امام علی (ع) به مردم گفتند از گفتن حقیقت ابا نکنید و نگویید علی (ع) همه‌چیز را می‌داند تا با این سخن گفتن همه هاله‌های قداست از بین برود. ایشان وقتی سوار بر مرکب بودند و فردی پیاده کنار ایشان می‌آمد، فرمودند: «بازگرد، زیرا پیاده حرکت کردن شخصى مانند تو در رکاب مثل من، مایه فتنه و غرور بر والى و ذلت و خوارى براى مومن است». سروش محلاتی ادامه داد: امام علی (ع) با این عمل و سخنان می‌خواهند جلوی فرد و جریانی را که می‌خواهد از دین استفاده ابزاری کند را بگیرد؛ با وجود اینکه اتهامی متوجه ایشان نبود و اگر همه مردم هم ایشان را همراهی می‌کردند و درود می‌فرستادند در نگاه دیگران تاثیری نداشت. وی با اشاره به یکی از روایات تاریخی مندرج در کتاب «بلاغات النساء» متعلق به سال ۲۰۴ هجری قمری، گفت: یکی از بانوان شاعر در زمان معاویه به نام «سوده» شعری قوی را در مقابل معاویه خواند که معاویه در پاسخ به او گفت: «جرأت و جسارت این‌گونه سخن گفتن در مقابل سلطان را علی (ع) در دهان شما گذاشت»؛ لذا امام علی (ع) همه این قدرت‌ها را در هم پیچید. این استاد حوزه علمیه قم با اشاره به آیه «ونُنزِّلُ مِن الْقُرْآنِ ما هُو شِفاءٌ ورحْمهٌ لِلْمُومِنِین ولا یزِیدُ الظالِمِین إِلا خسارًا» [قرآن را نازل می‌کنیم که شفا و رحمت برای مو منان است و ستمگران را جز خسران (و زیان) نمیافزاید]، گفت: علاج استفاده ابزاری از دین در گرو دو موضوع است؛ اول اینکه مردم آگاه باشند و امور را بفهمند و دوم اینکه قداست جعلی که موجب استخدام دین به عنوان وسیله است از میان برود که امیرالمومنین (ع) این کار را کردند. هنر بزرگ علی (ع) این بود که با شجاعت پذیرفت اعلام کند دین مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرد و زمینه کاهش این سوءاستفاده را نیز در گرو فراهم کردن زمینه سخن گفتن مردم دانست.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
