آمریکا-عربستان و پایان راهبرد نفت برابر امنیت

روابط این دو کشور در طول دهه‌های گذشته و از آغاز شکل‌گیری عربستان سعودی روابطی استراتژیک و مستحکم بوده است،‌ در زمان جنگ سرد، عربستان برای غرب،‌ یکی از دژهای مستحکم مقابله با نفوذ کمونیسم بود.

به گزارش ایرنا، کارشناسان بر این باورند که در زمان ریاست جمهوری اوباما،‌ دوره افول روابط راهبردی ریاض - واشنگتن شروع شد، زیرا در طول دهه های گذشته تحولاتی در روابط بین المللی و منطقه ای رخ داد که موجب تضعیف این رابطه راهبردی و در نهایت شروع تنش جدی میان دوکشور شده است.

در گذشته آمریکا از عربستان به عنوان سدی برای مقابله با کمونیسم استفاده می برد، با فروپاشی بلوک شرق و اتحاد شوروی در دهه ۱۹۹۰ خطر کمونیسم برای آمریکا بی معنی شد.

یکی دیگر از نیازهای استراتژیک آمریکا به عربستان سعودی نفت است، امروز نفت به عنوان 'طلای سیاه' در روزگار سیاه خود بسر می برد و آمریکا همچون گذشته دیگر به نفت عربستان احساس نیاز نمی کند و کنگره آمریکا نیز با طرح دخالت سعودی ها در حادثه ۱۱ سپتامبر به شیپور تشدید تنش ها بین ریاض و واشنگتن دمید.

موضوع دیگر که برای آمریکایی ها در طول دهه های گذشته اهمیت حیاتی داشت، تامین امنیت رژیم صهیونیستی و ترغیب سران عرب از جمله عربستان و مصر برای برقراری رابطه با این رژیم بود، اما تحولات امروز در سوریه، ‌بحرین، یمن،‌ لیبی و عراق باعث شکاف عمیق میان اعراب شده به طوری که از نظر تحلیلگران غربی،‌ خطری متوجه این رژیم نیست.

یکی دیگر از مواردی که آمریکا را به عنوان کشوری که مدعی دمکراسی خواهی در جهان از آن رنج می برد، موضوع نقض گسترده حقوق بشر در عربستان است‌ که شهروندان آن از ابتدایی ترین حق شهروندی از جمله حق رانندگی و رای دادن محروم هستند.

به همین دلیل کارشناسان می گویند، به رغم تداوم نیاز واشنگتن به ریاض برای تامین منافع آمریکا در منطقه،

اما تاریخ مصرف عوامل مهم برای تداوم روابط راهبردی میان دو کشور تا حدود زیادی گذشته است و سیاست های منطقه ای سعودی ها باعث شده تا هیات حاکمه آمریکا به فکر تجدید نظر در روابط خود با دولت سعودی بیفتند.

رهبران جدید سعودی که به اتخاذ سیاست های تند و ماجراجویانه در منطقه معروف شده اند،‌ از این رفتار آمریکایی ها بشدت خشمگین هستند و این ناراحتی را در جریان سفر هفته گذشته باراک اوباما به ریاض نشان دادند و در اقدامی بی سابقه، ملک سلمان به استقبال اوباما در فرودگاه نرفت.

همچنین مقام های سعودی به تصمیم کنگره آمریکا برای مسدود کردن دارایی های این کشور در صورتی که درباره حادثه ۱۱ سپتامبر توسط دادگاه های فدرال مجرم شناخته شوند، واکنش تندی نشان دادند و تهدید کردند حدود ۷۵۰ میلیون دلار از دارایی های خود را نظام مالی آمریکا خارج خواهند کرد.‌

اوباما هم از مواضع برخی سران کشورهای عربی درقبال توافق هسته ای انتقاد و به صراحت به آنان گوشزد کرد که درگیر شدن با تهران به نفع آمریکا و کشورهای عرب منطقه نخواهد بود.

اوباما همچنین آنها را به کم تحملی در مقابل مسائل مذهبی و سواری گرفتن از غرب متهم کرد که این مساله با واکنش تند ترکی الفیصل ‌رئیس سابق دستگاه اطلاعاتی عربستان مواجه شد که گفته بود:‌ نه آقای اوباما ما مفت خور نیستیم و سواری مجانی هم نمی گیریم.

کارشناسان، نگرانی و ترس مقام های سعودی از توافق هسته ای ایران، شکست در جبهه های سوریه و یمن، ماجرای ۱۱ سپتامبر و ترس از دست دادن جایگاه خود در خاورمیانه، موارد نگران کننده ای است که مقام های سعودی بشدت از آن وحشت دارند و همین موضوع موجب اتخاذ برخی تصمیم های اشتباه و خطرناک سعودی ها شده و مسائل امنیتی و اقتصادی این کشور را تضعیف کرده است.

ماجراجویی های سعودی ها در منطقه، اقتصاد این کشور را با کسری بودجه قابل توجهی مواجه کرده، به گونه ای که در طول ۱۵ سال گذشته ۱۰ میلیارد دلار از بانک های خارجی تقاضای وام کرده است.

همچنین این کشور طرح بلندپروازانه ای را برای ایجاد اصلاحات اقتصادی با هدف رهایی از وابستگی به نفت و تبدیل شدن به یک قطب سرمایه‌گذاری جهانی را بطور رسمی اعلام کرد.

محمد بن سلمان قائم مقام ولیعهد عربستان سعودی به خبرگزاری رویترز گفت، ریاض قصد دارد سرمایه موجود در صندوق سرمایه گذاری ملی را از ۶۰۰ میلیارد ریال سعودی (۱۶۰ میلیارد دلار) به ۷ تریلیون ریال (۲ تریلیون دلار) افزایش دهد.

خبرگزاری فرانسه گزارش داد، بودجه سال ۲۰۱۵ عربستان سعودی با یک کسری ۹۸ میلیارد دلاری روبرو است .

بیش از ۷۰ درصد کل درآمد دولت عربستان از طریق فروش نفت حاصل می‌شود. این کشور در ادامه‌ی سقوط بهای نفت، چند ماه پیش تصمیم گرفت بهای بنزین را در داخل ۸۰ درصد افزایش و یارانه‌های برق، آب و دیگر خدمات دولتی به شهروندان را کاهش دهد.

کارشناسان بر این باورند که طرح های اقتصادی عربستان سعودی و به ویژه طرح رهایی دولت از بودجه نفت را خیال پردازی می دانند و معتقدند که عربستان با تعدیل سیاست های خصمانه خود در منطقه و ایجاد روابط بدون تنش با همسایگان به ویژه ایران، می تواند از وضعیت بحرانی کنونی رهایی یابد.