نگاهی به توافقنامه تغییرات آب و هوایی پاریس

با امضای این سند بین المللی توسط مقام های بلندپایه ۱۷۱ کشور در یک روز، رکورد جدیدی در تاریخ سازمان ملل متحد به ثبت رسید.

به گزارش ایرنا توافقنامه پاریس در تاریخ ۱۲ دسامبر (۲۱ آذر) سال ۲۰۱۵ با شرکت ۱۹۶ کشور جهان و در چارچوب کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل متحد با هدف جلوگیری از افزایش دمای زمین بیش از ۲ درجه سانتی گراد در قرن جاری و تلاش در جهت محدودیت افزایش دما به زیر ۱.۵ درجه سانتیگراد نسبت به سطح آن پیش از صنعتی شدن، تهیه و تدوین شد.

طبق آمارسازمان ملل، مراسم امضای توافقنامه تغییرات آب و هوایی پاریس که در روز جمعه درمجمع عمومی سازمان ملل به امضای رهبران عالی ۱۷۱ جهان رسید، رکورد جدیدی در تاریخ امضای یک توافقنامه توسط بیشترین شمار کشورها در یک روز به ثبت رساند.

رکورد بیشترین امضای یک توافقنامه در یک روز، پیش از این متعلق به کنوانسیون ملل متحد در مورد حقوق دریاها بود که در سال ۱۹۸۲ به امضای رهبران ۱۱۹ کشور جهان در یک روز رسیده بود.

بان کی مون دبیرکل سازمان ملل در مراسم امضای این توافقنامه، با تاکید بر ضرورت تلاش برای اجرایی شدن هر چه سریع تر تعهدات مندرج در آن، در راستای فراهم کردن آینده ای بهتر برای نسل های آینده، گفت: هر چند مشارکت حداکثری کشورها در این توافقنامه بی سابقه است، اما تغییرات آب و هوایی همچون افزایش دمای جهان، آب شدن یخ ها و افزایش میزان دی اکسید کربن در جو نیز، تمام رکورد های قبلی را شکسته است.

دبیر کل سازمان ملل با بیان اینکه فرصت کاهش دمای جهانی به میزان ۲ درجه سانتیگراد و یا حتی ۱.۵ درجه نیز در حال از دست رفتن است، کلیه کشورها را به پیوستن به توافقنامه پاریس در راستای اجرای هرچه سریع تر این توافقنامه، تشویق کرد.

بان کی مون تاکید کرد: عصر مصرف گرایی بدون پیامدها به پایان رسیده است و ما باید تلاشمان را در جهت اقتصادی کربن زدا، شدت بخشیده و کشورهای در حال توسعه را در راستای رسیدن به این هدف حمایت کنیم.

وی خاطرنشان کرد: تلاش در مهار تغییرات آب و هوایی مزایای دیگری همچون کمک به ریشه کن کردن فقر، ایجاد مشاغل سبز، از بین بردن گرسنگی و بهبود کیفیت زندگی بانوان نیز،خواهد داشت.

تعیین هدف های بلندمدت و هدف های کوتاه مدت، ضرورت بازنگری هدف های کوتاه مدت، شفافیت عملکرد کشورها و ضرورت کمک کشورهای ثروتمند به کشورهای توسعه نیافته، از جمله ۶ محور مهم توافق آب و هوایی پاریس است.

گفت و گوهای بیش از ۱۹۰ کشور جهان برای تنظیم یک پیمان جدید آب و هوایی، در آذرماه سال گذشته با توافق نمایندگان این کشورها در پاریس به سرانجام رسید که محور و جنبه های مهم این توافق بین المللی به این شرح است:

هدف بلندمدت توافق پاریس این است که دمای کره زمین تا پایان قرن به جای دو درجه، ۱.۵ درجه سانتیگراد افزایش یابد.

میانگین دمای زمین پیشاپیش ۱ درجه نسبت به دوران پیشاصنعتی، افزایش یافته است.

مهم ترین بحث در این زمینه این است که زیست کره در ۱۰۰ سال اخیر با شتاب در روند گرمایش زمین به دلیل انقلاب صنعتی و توسعه صنایع به ویژه در کشور های پیشرفته، روبه رو شده است.

دانشمندان محیط زیست پیش تر پیش بینی کرده بودند که اگر کشورهای صنعتی تولید گازهای گلخانه ای را که مهم ترین محصول صنایع و علت اصلی گرم شدن زمین است، کاهش ندهند، دمای کره زمین تا پایان قرن ۲ درجه گرمتر خواهد شد که منجر به نابودی ذخایر یخ در قطبین، ایجاد سیلاب ها و تغییرات آب و هوایی شدید، طوفان های مرگبار و حوادث زیست محیطی بسیاری خواهد شد که سرانجام آن، مهاجرت میلیون ها نفر از مناطق ناامن به مناطق امن جهان از نظر زیست محیطی است که مشکلات زیاد اجتماعی، اقتصادی و حتی جنگ های احتمالی را بر کشورها، تحمیل خواهد کرد.

کشورهای جهان، در جریان اجلاس پاریس برای نخستین بار پذیرفتند که برای دستیابی به هدف یادشده، افزایش تولید گازهای گلخانه ای را «در اولین زمان ممکن» متوقف کنند.

همچنین قرار است در زمانی پس از سال ۲۰۵۰، میزان انتشار آلاینده های جوی توسط بشر، به اندازه ای برسد که جنگل ها و اقیانوس های کره زمین، قادر به جذب آن باشند.

کشورهای جهان همچنین در نشست پاریس پذیرفتند که برای دستیابی به هدف بلندمدت پیمان پاریس، هر پنج سال هدف های مربوط به کاهش حجم آلایندگی صنایع خود را بازنگری و اصلاح کنند. بیش از ۱۸۰ کشور جهان هدف های نخستین دوره کاهش آلایندگی خود را که باید تا سال ۲۰۲۰ محقق شود، ارایه کرده اند.

در حالی که انتظار می رود تنها کشورهای توسعه یافته، میزان آلایندگی خود را به گونه ای چشمگیر کاهش دهند، کشورهای در حال توسعه نیز تشویق شده اند تا متناسب با افزایش توانمندی هایشان، به تدریج برای کاهش انتشار گازهای گلخانه ای اقدام کنند. کشورهای درحال توسعه تا زمانی که به آن درجه از توانمندی برسند، تنها باید مراقبت کنند که همزمان با رشد اقتصادی، انتشار گازهای گلخانه ای را افزایش ندهند.

با توجه به این موضوع که هدف های اولیه ای که فعلا تعیین شده، آنقدر نیست که به دستیابی به هدف های بلندمدت کمک کند، بنابراین، توافق پاریس از دولت ها می خواهد که در چهار سال آینده، هدف های کنونی را بازنگری و در صورت امکان، آنها را «بروزرسانی» کنند.

این درخواست بازنگری، می تواند الزاما به معنای بهبود شرایط نباشد؛ با این حال، این امید وجود دارد که با اقتصادی تر شدن و همه گیر شدن منابع انرژی های تجدیدپذیر تا آن سال، امکان تغییر هدف ها نیز به وجود آید.

با وجود آنکه هیچ مجازاتی برای کشورهایی که از هدف هایشان تخطی کنند، وجود ندارد، اما توافق پاریس، مقرراتی را برای شفافیت عملکرد کشورها برای تشویق دولت ها به منظور پایبندی به تعهدهایشان، وضع کرده است.

توافق پاریس کشورها را ملزم می کند که درباره میزان آلایندگی های جَوی خود و نیز درباره چاره اندیشی هایی که برای کاستن از این آلایندگی ها داشته اند، گزارش دهند. هرچند همین بند از توافق، «انعطاف پذیری»هایی را برای کشورهای درحال توسعه «در صورت لزوم» پیش بینی کرده است.

توافق پاریس تاکید می کند که کشورهای ثروتمند باید کمک هایی را برای کاستن از میزان آلایندگی جوی در کشورهای فقیر در نظر بگیرند، اما کشورهای دیگر را نیز تشویق می کند که به صورت داوطلبانه در این مسیر گام بردارند.

این تدبیر راه را برای پذیرش مسئولیت توسط اقتصادهای نوظهور مانند چین باز می کند. میزان دقیق کمک ها در توافق پاریس قید نشده است، اما کشورهای ثروتمند، پیشاپیش گفته اند که تا سال ۲۰۲۰ میلادی، ۱۰۰ میلیارد دلار برای این منظور، هزینه خواهند کرد.

توافق پاریس بویژه برای کشور- جزیره هایی که با گرمایش زمین تهدید می شود، یک پیروزی بوده است. در توافق آب و هوایی جدید، بخشی به توصیف آسیب ها و فجایعی اختصاص یافته است که دگرگونی های جوی مربوط هستند.

آمریکا مدت ها مخالف گنجاندن چنین فصلی در پیمان آب و هوایی به علت این نگرانی بود که برخی بخواهند با اقامه دعوا در دادگاه و به استناد این پیمان، غرامت خواهی کنند. در نهایت، فصل یاد شده در قرارداد گنجانده، اما «پی نوشتی» نیز بدان افزوده شد که تاکید می کند این رخدادها قابل غرامت خواهی نیست.

مهندس علی اصغر رجبی رئیس مرکز ملی هوا و تغییرات اقلیم سازمان حفاظت محیط زیست ایران نیز در نشستی به مناسبت روز ۲۱ آوریل (۲ اردیبهشت) ۲۰۱۶و امضای توافقنامه پاریس درتهران گفت: با ادامه روند کنونی انتشار گازهای گلخانه ای تا سال ۲۱۰۰ میلادی حداقل ۱.۵ و در بدترین حالت تا پنج درجه سانتی گراد به دمای زمین افزوده می شود که در نتیجه آن بشر با فاجعه زیست محیطی روبرو خواهد شد.

وی با بیان این موضوع که تعادل بین تولید، انتشار و جذب گازهای گلخانه ای برهم خورده است، افزود: هرچه غلظت گازهای گلخانه ای افزایش یابد، جذب گرما از تابش خورشید بیشتر خواهد شد و در نتیجه دمای زمین افزایش می یابد.

وی ادامه داد: تغییرات اقلیم اثرات نامطلوب مستقیمی نظیر شیوع بیماری ها، تغییرات در کشت و زراعت و خشکسالی و اثرات غیرمستقیمی در وضعیت اقتصادی کشورهایی که وابسته به فروش نفت هستند، در نتیجه کاهش تقاضا و قیمت نفت به همراه دارد.

وی با اشاره به مسئولیت و تعهد ایران در کنفرانس پاریس گفت: ابلاغ سیاست های کلی رهبر معظم انقلاب در راستای حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی و قانون اصلاح الگوی مصرف نشان از عزم راسخ ایران در این عزم جهانی دارد.

رجبی ادامه داد: اقتصاد کم کربن، کاهش انتشار گازهای گلخانه ای و بهینه سازی مصرف انرژی، کاهش آلودگی هوا، اصلاح الگوی مصرف و افزایش راندمان از جمله مواردی است که در سیاست های کلی رهبر معظم انقلاب در حفاظت از منابع طبیعی و همچنین قانون اصلاح الگوی مصرف به آن اشاره شده است، که می تواند به اقدامات موثر ایران در راستای اجرای توافقنامه پاریس منجر شود.

وی خاطرنشان کرد: بر اساس برنامه ششم توسعه، میزان شدت مصرف انرژی تا پایان این برنامه باید حدود ۵۰ درصد کاهش یابد که دستیابی به این هدف تنها با همکاری تمام نهادها، دستگاه ها و آحاد جامعه صورت خواهد گرفت.

دکتر سعداله نصیری قیداری دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در این نشست با اشاره به تعهد ۱۹۵ کشور در کنفرانس پاریس برای تقویت واکنش جهانی نسبت به تهدید تغییر اقلیم در زمینه توسعه پایدار و تلاش برای ریشه کن کردن فقر گفت: نگهداشتن افزایش دمای میانگین جهانی در حد کمتر از ۲ درجه سلسیوس پایین تر از سطح دما تا قبل از دوران صنعتی شدن و تقویت توانایی مقابله و سازگاری با اثرات نامطلوب تغییرات اقلیم از جمله اهداف مهم این توافقنامه است.

وی با بیان اینکه تاکنون ۲۱ نشست و کنفرانس برای التزام و همکاری کشورها در حفاظت از محیط زیست برگزار شده است، ادامه داد: توسعه، پیشرفت و صنعتی شدن راهی است که بشر نیازمند آن است، اما باید تلاش کرد تا کمترین تأثیر مخرب را در محیط زیست و تغییرات اقلیم داشته باشد.

دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو با بیان اینکه توافق نامه پاریس شامل ۲۹ ماده است، اضافه کرد: کاهش انتشار گازهای گلخانه ای، سامانه شفاف برای پایش اقلیم و فعالیت های مرتبط با آن، تأمین منابع مالی و انتقال فنآوری مورد نیاز برای مقابله با تغییرات اقلیم و سازگاری با اثرات نامطلوب آن از جمله موادی است که کشورها نسبت به آن متعهد شده اند.

دکتر حمیدرضا غفارزاده مدیرکل روابط بین الملل واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد نیز در این نشست با بیان اینکه موافقت نامه پاریس تعهدآور نیست، افزود: درست است که در این توافق نامه کشورها بر کاهش میزان درجه حرارت کره زمین تا ۲ درجه پیش از صنعتی شدن و اقداماتی نظیر آن توافق کرده اند، اما اگر کشوری به تعهدات خود عمل نکند، هچگونه الزام حقوقی در قبال عدم تعهد وجود ندارد.

وی گفت: از آنجا که بودجه و اقتصاد کشور برپایه فروش نفت است، با اجرایی شدن این توافق نامه میزان تقاضا و در نتیجه قیمت نفت کاهش خواهد یافت و در نتیجه در اقتصاد ما تأثیرگذار خواهد بود.

نصیری ادامه داد: اگر بخواهیم به این توافقنامه پایبند باشیم، باید مواردی نظیر صنعت و تکنولوژی حمل و نقل خود را که آلودگی زیادی تولید می کند، تغییر دهیم و این امر هزینه بر خواهد بود.

همچنین در بحث کشاورزی به واسطه تولید گاز متان در نوع کشاورزی حال حاضر در ایران، مجبور به تغییر در روش های کشت و زراعت هستیم.

دکتر محمد رجایی مقدم معاون مرکز اطلاعات همگانی ملل متحد در این نشست با بیان این مطلب که توافقنامه پاریس موافقت نامه ای بلند پروازانه، گویا و جهانی است که تمام کشورها و گازهای متصاعد شده را شامل می شود و به گونه ای طراحی شده که دوام یابد، افزود: موافقتنامه پاریس چهارچوب شفافی دارد که اطمینان و اعتماد متقابلی در میان همه نقش آفرینان از جمله دولت ها، نهادهای علمی و آموزشی نظیر واحد علوم و تحقیقات (دانشگاه آزاد)، بخش خصوصی، جامعه مدنی و سازمان های مردم نهاد ایجاد می کند.

لاله دارایی، هماهنگ کننده ملی برنامه کمک های کوچک تسهیلات محیط زیست جهانی عمران ملل متحد(SGP/GEF/UNDP) نیز در این نشست گفت: در زمینه بحث تغییرات اقلیم نیازمند مشارکتی علمی بین مصرف کننده، بهره بردار و ذینفعان هستیم و این امر باید به صورت یک روش تحقیق کیفی در مباحث دانشگاهی مطرح شود تا بتوانیم برنامه ریزی از سطوح پایین را به برنامه ریزی سطوح بالا پیوند دهیم.

وی افزود: از جمله اقداماتی که ساکنان مناطق مختلف در انجام آن کوشا بوده و پاسخ مثبتی نیز از آنها دریافت شده است، ایجاد صخره های مصنوعی برای رشد گسترش مرجان ها در خلیج فارس و احیای تالاب ها در اطراف دریاچه ارومیه است.

دارایی با اشاره به اینکه در بحث تولید گازهای گلخانه ای، ساختمان ها، انرژی های نو و بحث سرمایش و گرمایش نیز دخیل است، گفت: الگوی ساخت و ساز کنونی به هیچ عنوان پاسخگوی کاهش مصرف انرژی نیست، بنابراین باید در این راستا نیز به فکر ارتقای کیفیت و تغییر روش ها باشیم.

'دولبانی میجان' دبیر کل دپارتمان طرح های شهری و کشوری مالزی نیز روز جمعه (۲ اردیبهشت) گفت: مالزی با توجه به نتایج طرح قبلی و کاهش ۳۳ درصدی انتشار گاز دی اکسید کربن بین سال های ۲۰۰۵ تا سال گذشته میلادی، متعهد به کاهش ۴۵ درصدی انتشار دی اکسید کربن تا سال ۲۰۳۰ برای مقابله با تغییرات آب و هوایی و گرمایش جهانی زمین شده است.

وی افزود: دولت مالزی در سال ۲۰۰۹ داوطلبانه کاهش انتشار ۴۰ درصدی دی اکسیدکربن را تا سال ۲۰۲۰ در مقایسه با سال ۲۰۰۵، اعلام کرده بود.

مالزی اعلان کرده است که تا سال گذشته میلادی ۳۳ درصد نسبت به سال ۲۰۰۵ کاهش انتشار دی اکسید کربن داشته است.

این مقام مالزیایی گفت که این کشور با اعتماد به نفس برای رسیدن به ۴۰ درصد کاهش دی اکسید کربن تا سال ۲۰۲۰ گام برمی دارد.

وی در حاشیه همایش بین المللی توسعه کاهش کربن در آسیا ۲۰۱۶ به خبرنگاران گفت: رسیدن به هدف برای مالزی مهم بود، چون این کشور، یکی از بالاترین تولیدکنندگان و انتشار دهندگان دی اکسیدکربن در میان کشورهای آسیایی پس از سنگاپور و برونئی به شمار می آمد.

اطلاعات نشان می دهد چین بیشترین سهم را در تولید دی اکسید کربن در جهان دارد، اما سرانه آلودگی آمریکا از تمام کشورها حتی چین بالاتر است که تا حدود زیادی ناشی از تولید برق است.

تحقیقات نشان می دهد، اثرات سطوح زیاد دی اکسید کربن می تواند یک سیاره مانند زمین را به وضعیت شبیه شرایط 'جهنمی' سیاره زهره (ونوس) درآورد.