پایان دوره نفت و پیش‌بینی‌های نادرست
معاون پژوهش و فناوری وزیر نفت در سوم اسفند ١٣٩٤ در یک سخنرانی، از پیش‌بینی قیمت نفت بشکه‌ای ٢٠٠ دلار در افق سال ٢٠٤٠ میلادی سخن گفت.
سیدکامران باقری- مشاور مدیریت نوآوری و مالکیت فکری در روزنامه شرق نوشت؛
در یادداشتی که در شانزدهم اسفند سال گذشته در روزنامه «شرق» منتشر شد، درباره «پایان دوره نفت» و شواهد آن گفته شد. آن نوشته بازخوردها و واکنش‌های زیادی در پی داشت. طبیعی است که سخن‌گفتن از «پایان دوره نفت» در کشوری که تاروپود اقتصاد آن در صد سال اخیر با نفت درهم‌تنیده است، چنین واکنش‌هایی را برمی‌انگیزد. در این میان، برخی مدیران و سیاست‌گذاران کشور با استناد به برخی شواهد و برآوردهای بین‌المللی، سناریوی متفاوتی را برای آینده حوزه انرژی متصور هستند و بر پایه همان آمار نه‌تنها «پایان دوره نفت» را نمی‌پذیرند، بلکه بر پررنگ‌ترشدن نفت در اقتصاد جهانی پافشاری می‌کنند. برای نمونه، معاون پژوهش و فناوری وزیر نفت در سوم اسفند ١٣٩٤ در یک سخنرانی، از پیش‌بینی قیمت نفت بشکه‌ای ٢٠٠ دلار در افق سال ٢٠٤٠ میلادی سخن گفت. این باور مستقیم یا غیرمستقیم ریشه در برخی برآوردها و پیش‌بینی‌های ارائه‌شده از سوی سازمان‌های بین‌المللی در حوزه نفت و انرژی دارد. اما پرسش این است که تا چه میزان می‌توان بر برآوردهای سازمان‌های بین‌المللی حوزه نفت و انرژی برای سناریوسازی برای آینده صنعت نفت اتکا کرد؟ در ادامه به یکی از همین برآوردهای افزایش تقاضای نفت می‌پردازیم و خواهیم دید برخی از این پیش‌بینی‌ها بر فرضیات نادرستی بنا شده‌اند. سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) به‌تازگی پیش‌بینی کرده قیمت پایین نفت کاملا موقتی است و پس از حل مشکل عرضه مازاد، قیمت‌ها افزایش خواهند یافت. این سازمان پیش‌بینی کرده تقاضای جهانی نفت تا سال ٢٠٤٠ در حدود ٢٥ درصد افزایش خواهد یافت. در گزارش اوپک پیش‌بینی شده بیشترین رشد تقاضا در حوزه حمل‌ونقل و به میزان ٤٤ درصد خواهد بود. نکته بسیار در خور توجه در پیش‌بینی اوپک این است که در گزارش یادشده، فرض بر این است که تا افق ٢٠٤٠ شاهد تغییر اساسی و برافکن در فناوری‌های حوزه حمل‌ونقل نخواهیم بود. در این گزارش پیش‌بینی شده است تا سال ٢٠٤٠، سهم خودروهایی با سوخت غیرنفتی در بخش سواری فقط شش درصد و در بخش تجاری ٥,٣ درصد از کل خودروها خواهد بود. در ادامه تصریح شده: «با فرض رخ‌ندادن هرگونه تحول عمده فناورانه، برای خودروهای برقی، سهم بازار درخور توجهی در آینده پیش‌بینی نمی‌شود». این پیش‌بینی اوپک در حالی انجام شده که نگاهی گذرا به روند تحولات خودروهای هیبریدی و برقی نشان از شدت فزاینده نرخ پیشرفت فناوری دارد، به‌گونه‌ای که انتظار تحولات بنیادین در این حوزه در میان‌مدت و حتی کوتاه‌مدت واقع‌بینانه است. به‌تازگی مدیرعامل شرکت اپل هم تأکید کرده این تحول بنیادین در حوزه خودرو و حمل‌ونقل در راه‌است.
برای نمونه بانک سرمایه‌گذاری گلدمن‌ساکس هم پیش‌بینی کرده در ١٠ سال آینده، سهم خودروهای هیبریدی و برقی از ٢٥ درصد فروش جهانی خودرو فراتر خواهد رفت.یکی‌دیگر از حوزه‌های مهم تحول فناوری (جدا از به‌کارگیری خودروهای هیبریدی و برقی)، افزایش بهره‌وری در مصرف سوخت‌های نفت پایه است. تمامی برآوردها از بهینه‌سازی توجه مصرف سوخت نفت پایه در خودروها و وسایل نقلیه در میان‌مدت و بلندمدت خبر می‌دهند. یکی از مهم‌ترین پیشران‌های تحول در این حوزه، سخت‌گیری فزاینده در تعیین استانداردهای مصرف سوخت است. آن‌گونه که آژانس بین‌المللی انرژی گزارش کرده، امروزه ٧٠ درصد خودروهای سواری شامل استانداردهای اجباری بهره‌وری سوخت هستند. این عدد در سال ٢٠٠٥ فقط ٥٠ درصد بوده است. این روند افزایش سخت‌گیری در استانداردهای بهره‌وری سوخت علاوه بر بخش خودرو، در دو حوزه صنعت و ساختمان هم کاملا چشمگیر است.هرچه سخت‌گیری‌های اجباری در کشورهای بیشتری اعمال شود، شاهد کاهش فزاینده مصرف خواهیم بود. ضمن اینکه همین استانداردها پیشران تغییرات بنیادین فناوری با هدف افزایش چشمگیر بهره‌وری مصرف سوخت خواهند بود. متأسفانه به این موضوع هم در گزارش اوپک توجه نشده است. اگر به آمار و شواهد یادشده به دقت توجه کنیم، کاملا واقع‌بینانه است اگر منتظر تحولات مهم فناوری در کوتاه‌مدت و میان‌مدت در صنعت خودرو و حمل‌ونقل جاده‌ای باشیم. در این صورت، فرض افزایش تقاضا برای نفت در سال‌های آتی (آن‌چنان که در گزارش اوپک آمده) نامحتمل بوده و چه بسا باید خود را برای سناریوهایی کاهش جدی مصرف سوخت نفت پایه آماده کرد.به نظر می‌رسد مدیران ارشد و سیاست‌گذاران حداقل می‌توانند سناریوی کاهش جدی تقاضا و «پایان دوره نفت» را با توجه به آمار سازمان‌ها و نهادهایی که خود از ذی‌نفعان اصلی «دوره نفت» هستند رد نکنند و سازمان‌های متبوع خود را برای مواجهه محتمل با این سناریو آماده کنند.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
