روایت موسوی بجنوردی از امانتداری سید ‌احمد‌ خمینی و ساده زیستی سیدحسن

روزنامه آرمان نوشت؛

از جمله این شخصیت‌ها آیت‌ا... موسوی بجنوردی است که خاطرات زیادی از امام راحل (ره) و مرحومان سید احمد و سید مصطفی خمینی دارد. او از تاکید امام و فرزندانش بر تکریم مردم حتی آنانی می‌گوید که دارای اختلاف سلیقه با آنها بودند و گلایه دارد از برخی که سعی دارند در امانتداری حاج احمد آقای خمینی تشکیک وارد کنند. او پدر همسر آیت‌ا... سید حسن خمینی است و از ساده زیستی و عشق او به علم با «آرمان» سخن گفت اما ترجیح داد وارد موضوع ردصلاحیت سیدحسن خمینی نشود که شاید دلیلش حفظ آرامش جامعه بود.

شما با امام و بیت ایشان مأنوس بودید و بیشتر سال‌های عمر شما با مرحوم حاج احمد آقا و حاج‌آقا مصطفی سپری شده است. لطفا درباره آن ایام و روزگاری که با حاج احمد آقا خمینی بودید و همچنین ناگفته‌هایی که تا به امروز رسانه‌ای نشده است، برایمان بگویید.

آیت‌ا... حاج‌آقا مصطفی خمینی از مفاخر علما بود. ایشان فردی کم‌نظیر بود که در فقه، اصول، فلسفه، عرفان و هم در ادبیات دارای دانش بالا و به عبارتی در همه این موضوعات صاحب‌نظر بودند که این مقدر الهی بر رحلت ایشان بود. فوت سید مصطفی خمینی همه را ماتم‌زده کرد و خسارت بزرگی به جهان اسلام وارد شد. بعد از فوت این بزرگوار، آیت‌ا... حاج احمد آقای خمینی، عهده‌دار اداره بیت امام و نظارت بر خط امام شدند. آن زمان که امام در نجف اشرف بودند، ایشان به نحو احسن و با امانتداری کامل، نهایت دقت را در محافظت از امام و بیت ایشان و مهم‌تر از آن خط امام بر عهده گرفتند. سید احمد آقای خمینی در امانتداری بی‌نظیر بود یعنی اگر امام موضوعی را به او می‌گفت، پیغام می‌داد، نوشته‌ای می‌داد ولو اینکه برخلاف نظر او بود، در حفظ و اشاعه آن تلاش می‌کرد. مرحوم حاج احمد آقا فردی صاحب‌نظر بود یعنی نظریاتی که در حوزه سیاست، اسلام‌شناسی و انقلاب داشت بی‌نظیر بود. او به اندازه‌ای امانتدار بود که وقتی در برخی اوقات نظر امام برخلاف نظر او بدهد، عین مطلب امام را منعکس می‌کرد که چنین ویژگی‌ای دارای اهمیت زیادی است و نشان می‌دهد که او در حفظ امانت و آرا و نظریات پدر نهایت دقت و تقوا را اعمال می‌کرد. یک حالت خودخواهی در انسان وجود دارد چنانکه همواره نظر خودش نظری درست و بدون اشکال می‌داند بنابراین تقوای زیادی لازم است تا انسان پیام شخصیت بزرگی را با وجود مخالف بودن با آن منتشر کند و نظریات خودش را در آن دخیل نکند. چنین رفتاری نیاز به نهایت تقوا و پرهیزکاری دارد که این خصوصیت را بنده چه آن زمان که سید احمد آقا در نجف بود و آن هنگامی که در پاریس با امام همراهی می‌کرد و در سال‌های بعد از پیروزی انقلاب اسلامی تا زمان رحلت حضرت امام در وجود ایشان شاهد بودم. سید احمد آقا فرد مظلوم، باسواد، در فقه دارای تبحر بالا و... بود. زمانی که با او در نجف یا در پاریس بودم یا سال‌های پس از انقلاب مشخص بود که فردی درس خوانده و دانش بالا در فقه است. او حرف‌های اسفار و حرف‌های مرحوم آخوند و مکاسب را خوب بلد بود؛ علاوه بر آن در تمام آن زمانی که درس امام می‌آمد، حرف‌های ایشان را کاملا می‌فهمید. امام کتاب البیع، بعد هم خیارات، خلل صلاه را می‌گفت که یکی از فنی‌ترین مباحث فقهی است. امام قاعده لاتعاد را بر خلل صلاه را می‌گفت که آخرین درس امام بود و حاج سیداحمد در تمام اینها حضور داشت و او شخصیتی فهیم و خوش ‌استعداد اما بدون ادعا بود اما اکنون نظاره کنید در جامعه ما این‌طوری است که اگر فردی هیچ ادعایی نداشته باشد خیال می‌کنند که آدم عادی بوده است. در حالی که از نظر من، حاج احمد آقا قطعا ملکه اجتهاد را داشت و هم در فقه هم در اصول هم در فلسفه مجتهد بود. زمانی که می‌نشستیم و صحبت می‌کردیم او کاملا به همه مسائل آگاه بود اما در مقام اثبات هیچ گونه ادعایی نداشت. در مقام ثبوت عالی بود اما در مقام اثبات به دلیل اینکه هیچ گونه ادعایی نداشت، خیلی مظلوم بود. بار دیگر لازم است به این موضوع اشاره کنم که مهم‌ترین ویژگی حاج احمد اقا امانتداری او بود به ویژه امانت درپیام‌ها، گفته‌ها و توصیه‌های امام او زبانزد است. هیچ‌گاه عقیده خودش را در پیام‌‌رسانی، بیانات و نظریات امام دخالت نمی‌داد و عین مطلب امام را منعکس می‌کرد که از نظر من این ویژگی بسیار مهم است. ایشان یک سیاستمدار بود و تفکراتی داشت و صاحب‌نظر و اهل اندیشه بود.

متاسفانه هنوز هم برخی درصدد هستند که تا به شبهه افکنی در این صداقت بپردازند و القا کنند که حاج سیداحمد آقا در نظرات امام تاثیر می‌گذاشت.

بنده حدود چهارده سال به درس امام رفتم. ایشان با پدر من دوست بودند و ملاقات‌های دونفره زیاد داشتند. هر یکی دو ماه ایشان به منزل ما می‌آمدند و متقابلا پدر من به منزل ایشان می‌رفت. من همیشه در این دیدارها حضور داشتم. پدر من با امام صمیمی بودند و رفاقتشان از جوانی بود. امام در تقوا و درستکاری نمونه منحصر به فردی بود. صیانت در نفس امام عینیت داشت. من با ایشان چه از ناحیه درس و چه به واسطه رفاقتی که ایشان با پدر مرحومم داشت نزدیک بودم و نشنیده بودم انسانی به قدرتی بزرگ برسد اما خصایص خوب را فراموش نکند. ایشان تقریبا در جهان اسلام شخص اول بود و از حیث بین‌المللی هم جزو شخصیت‌های درجه یک دنیا محسوب می‌شداما به اندازه سر سوزن هوای نفس ایشان را نگرفت. ایشان بر دو کلمه بیش از سایر موضوعات تاکید داشتند که یکی خدا و دیگری مردم بود. این موضوع بسیار مهم است و نباید ساده از کنار آن گذشت یعنی در عین اینکه انسان قدرت بزرگی در اختیار دارد اما خودش را همیشه در محضر خدا می‌داند. امام خمینی به این آیه «اعوذ با... من الشیطان الرجیم بسم‌ا... الرحمن الرحیم «و اذ یتلقی المتلقیان عن الیمین و عن الشمال قعید * ما یلفظ من قول الا لدیه رقیت عتید». او به این موضوع که خدا ناظر بر تمام رفتارهاست ایمان داشت و برای همین است اگر ۱۰ ساعت هم با او صحبت می‌کردید، یک غیبت نمی‌شنیدید و اجازه هم نمی‌دادند که کسی غیبت کند و اگر آن فرد، عادی بود فوری او را بر حذر می‌داشت و اگر فرد دارای جایگاه بالایی باشد، زود بلند می‌شد.

یعنی به افراد عادی برای غیبت کردن تذکر می‌دادند و برای افراد مهم رویکرد دیگری داشتند؟

بله؛ اگر فرد مهمی بود فوری بلند می‌شدند و مجلس را ترک می‌کردند که این یک ویژگی مهم است.

و در حقیقت شخصیت مرحوم حاج احمد آقا متاثر از این رفتار و مشی امام بود که ایشان هم بر دو نکته خدا و مردم تاکید داشتند. حاج آقا مصطفی چطور شخصیتی داشتند؟

این دو برادر واقعا نمونه‌هایی بودند که دیگر تکرار نشدند. من با حاج‌آقا مصطفی خیلی دوست بودم به نحوی که ۲۵ یا ۲۶ مرتبه پیاده به کربلا رفتیم. ایشان برای یک درس خصوصی نزد پدرم می‌آمد که من هم حضور داشتم. بعضی شب‌ها بعد از نماز مغرب و عشا می‌آمد و شاید این حضور سه ساعت طول می‌کشید که البته حالت عادی‌اش دو ساعت تا دو ساعت و نیم بود که جلسات مفیدی بود. من خیلی با اینها مأنوس بودم. حاج‌آقا مصطفی به هیچ‌وجه غیبت نمی‌کرد یا اگر کسی غیبت می‌کرد ناراحت می‌شد. خیلی مهم است که انسان آداب اسلامی را اجرا کند و مقید به احکام اسلام باشد. امام فرزندانش را همانند خودش تربیت کرد به عنوان دو مسلم حقیقی. دخترهای امام هم نمونه بودند. امام یک خانواده سالم و پرهیزکار داشت و دارد. این نوید را به شما بدهم که عصاره این پنج نفر و عصاره امام امروز در آیت‌ا... حاج حسن آقای خمینی متجلی شده است. او واقعا قلب بنده است؛ سید حسن آقا پاره تن من است و در او چنان سلامت نفس، صحت عمل و تقوایی می‌بینم که مثال زدنی است. او عاشق علم است که این ویژگی بسیار ارزش دارد. یک زمانی است یک فرد محقق است و زحمت می‌کشد اما یک زمانی کسی عاشق علم است که اهمیت بیشتری دارد. وقتی که انسان عشق به علم داشت، همه‌چیز او می‌شود علم. بعد از خداشناسی و عبودیت خدا عشق به علم و دانش برایش معنا پیدا می‌کند و سید حسن آقا دارای چنین شخصیتی است. من الان دیگر خیلی با ایشان محشورم.

او داماد من است. و زندگیش با دختر من مانند یک زندگی عادی طلبه است. من بعضی چیزها را می‌دانم که چون راضی نیست نمی‌گویم که در برخوردش با زندگی یا برای لباس‌خریدن برای خانم و بچه‌هایش سخت‌گیری می‌کند و این در حالی است که می‌بینید یک طلبه عادی ممکن است شیک‌تر از اینها باشد. اصل شجره طیبه امام بود، فرع آن، حاج‌آقا مصطفی و حاج احمد آقا بودند. عصاره این شجره و عصاره این دو شاخه مهم امروز الحمدلله درحاج حسن آقای خمینی تجلی می‌کند. عملش گویای یک مسلمان به تمام معنا و معتقد به خط رسول‌ا... است چون دنباله‌رو پدربزرگ و جدش یعنی امام خمینی است، دنباله‌رو عمویش یعنی حاج‌آقا مصطفی است، دنباله‌رو پدر بزرگوارش مرحوم حاج احمد آقاست.

اگر مرحوم حاج احمد آقا در این شرایط در قید حیات بودند، موضع ایشان نسبت به حضور حاج حسن آقا در عرصه خبرگان و سیاست چه بود؟

گفت که ولو کنت اعلم الغیب لاستکثرت من الخیر. من نمی‌دانم. البته می‌دانم حاج حسن آقا مطیع به تمام معنای پدر بود. هرچه حاج احمد آقا می‌گفت او عمل می‌کرد و حاج احمد آقا هم جز خیر اسلام و انقلاب و حفظ خط امام نمی‌خواست.

و اگر در برابر این رد صلاحیت...

نه، این را من معتقدم سوال نکنید. چون...

می‌خواستیم ببینیم واکنش مرحوم حاج احمد آقا اگر در قید حیات بودند چه بود؟

نه، این سوال را رها کنید. چون خود من هم رد شدم و صلاح نیست فعلا صحبت کنم.

یکی از موضوعاتی که اشاره کردید مهربانی و خوش‌خلقی و مردم‌دوستی مرحوم حاج احمد آقا بود. ایشان را هرگز عصبانی دیدید و اگر عصبانی می‌شدند دلیلش چه بود؟

در نجف که بودیم عصبانیت ایشان را ندیدم چون خیلی مهربان بود. در اینجا من چند دفعه دیدم وقتی می‌خواستند ملاقات امام بیاید اگر می‌فهمید با کسی رفتار درستی نشده یا سختگیری کرده‌اند به‌شدت عصبانی می‌شد به اندازه‌ای که برخی اوقات بی‌حال می‌شد. او تاکید داشت که به کسی بی‌احترامی نشود. یک روز، یکی از آقایان آمده بود که ذره‌ای با او بحث شد و حاج احمد آقا به حدی عصبانی شد که من خیلی ترسیدم. حالش بد شد که چرا بی‌احترامی کردید.

یعنی هرجا کرامت انسان‌ها زیر پا گذاشته می‌شد ایشان عصبانی می‌شد.

بله، در این شرایط عصبانی می‌شدند و می‌گفتند که باید به مردم احترام بگذارید، آنها عاشق امام هستند که به دیدار او می‌آیند.