چرا عربستان از تنش‌زدایی با ایران می‌ترسد؟
اوج گیری تنش های سیاسی میان ایران و عربستان باعث بروز واکنش های متفاوتی در میان بازیگران بین المللی شده است. اگرچه برخی بازیگران عربستان را در افزایش این تنش ها همراهی می کنند، اما از سوی دیگر، برخی بازیگران نظیر آلمان تلاش هایی را به منظور کاهش اختلافات آغاز کرده اند. سفر ۱۴ بهمن وزیر امور خارجه آلمان به ایران و سفر دیروز او به امارات و عمان، بنا به صحبت های معاون سخنگوی وزارت خارجه آلمان در همین راستا یعنی کاهش تنش میان ایران و عربستان صورت گرفته است.
ساسون شبلی، معاون سخنگوی وزارت خارجه آلمان گفته بود اشتاین مایر، وزیر امور خارجه آلمان روز یک شنبه ۱۶ اسفند در دیدار با همتایان عمانی و اماراتی خود موضوع کاهش تنش میان ایران و عربستان را مطرح خواهد کرد و آلمان همیشه تلاش کرده است تا تنش میان ایران و عربستان کاهش یابد.
در همین رابطه «تابناک» بر آن شد تا با انجام یک گفت و گوی خبری سئوالاتی را پیرامون این موضوع با دکتر کیهان برزگر رئیس پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه مطرح نماید.
این استاد دانشگاه در رابطه با ریشه منازعات سیاسی میان ایران و عربستان به «تابناک» گفت: «به نظر من، منازعات فعلی مربوط به مسائل جاری منطقه است که به گونه ای همزمان به نفع ایران و به ضرر عربستان پیش می رود. اکنون موضوع اصلی ایران در بحران سوریه، یعنی اولویت مبارزه با تروریسم، برجسته تر شده است و با قدرت های بزرگ، به خصوص غرب به توافق هسته ای دست یافته است و جدای از این، اخیراً یک انتخابات خوب را در داخل برگزار کرده است».
دکتر برزگر اضافه کرد اگرچه همه موارد بالا نشان از ثبات و افزایش اهمیت ایران در منطقه و جهان دارد، اما از سوی دیگر، عربستان سعودی زیر فشار و تهدید جهانی به خاطر بحران سوریه است؛ چرا که نیروهای طرفدار عربستان متهم به اقدامات تروریستی هستند و جامعه جهانی علیه آنها شده است. جدا از این موضوع، واقعیت دیگر آن است که وضعیت ایدئولوژی وهابیسم سعودی ها به عنوان موتور محرک افراط گرایی مورد انتقاد جدی غرب است و همچنین سعودی ها مسئله مهم جانشینی رهبری و حفظ نظام سیاسی و بقای سیاسی خود را در داخل دنبال می کنند. همه آنچه گفته شد نشان از این دارد که عربستان در شرایطی متغیر و حتی بی ثبات گرفتار آمده است و در تلاش است به هر روشی شده شرایط خود را بهبود بخشد».
این استاد دانشگاه با اشاره به موارد بالا، در پاسخ به چرایی منازعه میان ایران و عربستان ادامه داد: «در این شرایط، هر بازیگری که بتواند نقش بیشتری در مبارزه با تروریسم، حل بحران های منطقه ای و ایجاد ثبات ایفا کند، جایگاه قوی تری در آینده منطقه و به تبع آن در روابط با قدرت های جهانی خواهد داشت. عربستانی که نتوانست مانع توافق هسته ای میان ایران و غرب و به خصوص آمریکا شود، اکنون تمام تلاش خود را برای مهار ایران متمرکز کرده است و امید دارد با تدوام تنش زایی منطقه ای با ایران تا ورود یک رئیس جمهور جدید به کاخ سفید مسئله را ادامه دهد و به گونه ای میان ایران و آمریکا در مسائل منطقه ای تنش ایجاد کند و در نتیجه، پای آمریکا را به طور مستقیم به این بحران باز کند. به همین دلیل است که عربستان مدام بر طبل تأثیرات منفی توافق هسته ای ایران با غرب می کوبد و سعی می کند از طریق لابی و منابع مالی خود در جهت ایجاد رعب میان کشورهای منطقه بخاطر نزدیکی ایران و غرب استفاده کند».
کیهان برزگر افزود «رقابت عربستان با ایران حتی در شیوه جنگ با داعش هم نمایان شده است. سعودی ها احساس می کنند که ایران در در رهبری مبارزه با داعش نقش برتر را دارد و اینکه غربی ها در نهایت به ائتلاف ایران و روسیه نزدیک می شوند. برای همین، به سرعت ائتلاف به اصطلاح اسلامی خود را برای ایجاد یک بلوک عربی سنی ایجاد کردند تا رهبری سنی خود را در منطقه از دست ندهند».
این استاد دانشگاه چرایی همراهی کشورهای خلیج فارس با عربستان در جریان ائتلاف به اصطلاح اسلامی مبارزه علیه تروریسم به رهبری عربستان را نیز آن دانست که این کشورها حفظ موقعیت منطقه ای عربستان را برای حفظ رژیم سیاسی خود ضروری می دانند.
برزگر ادامه داد: «توسعه روابط سیاسی ایران و روسیه از طریق مبارزه با داعش موضوع دیگری است که از سوی عربستان مورد تأیید نیست و توسعه روابط همزمان ایران در دو جبهه غرب و روسیه، سعودی ها را بسیار نگران کرده و آنها را به سمت رفتار تهاجمی در برابر ایران در منطقه سوق داده است».
رئیس پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه در پاسخ به این سئوال که علت تمایل بازیگران اروپایی برای میانجیگری میان ایران و عربستان چیست؟ گفت: «این بیشتر به ضرورت حفظ ثبات در منطقه برای رفع مشکلات جدید اروپا، مثل ظهور پدیده تروریسم داعش، پیوستن شهروندان اروپایی به آن و اخیراً مسئله مهاجرین سوری و سایر کشورهای منطقه به اروپا مربوط می شود. کشورهای اروپایی، به خصوص آلمان، معتقدند برای پیشگیری از مشکلات فوق بهتر است منابع سیاسی- دیپلماتیک و تا حدودی اقتصادی خود را صرف گسترش همکاری منطقه ای و پذیرش مسئولیت توسط خود دولت های منطقه کنند و تا حدود ممکن از بروز شکاف های قومی- مذهبی جلوگیری کنند. بازیگران اروپایی اکنون به این نتیجه رسیده اند که رفع تنش بین ایران و عربستان کلید دست یابی به راه حل سیاسی در بحران سوریه و برقراری ثبات در منطقه است».
این استاد دانشگاه در رابطه با تفاوت میانجی گری آلمان با دیگر کشورها افزود: «در این چارچوب، آلمان جایگاه مهمی در اتحادیه اروپا دارد و همین امر، وزن مسئولین این کشور را در برخورد با مشکلات اروپا بیشتر می کند؛ به طوری که آلمان مجبور است رعایت اصول و ارزش های اروپایی را در کنار تأمین منافع خود همزمان در نظر بگیرد. در همین راستا آلمان در برخورد با موج اخیر مهاجرت از منطقه به اروپا مسئولیت بیشتری پذیرفت و حتی به کشورهای مسیر راه مثل ترکیه و مجارستان فشار وارد کرد که راه را برای رسیدن مهاجران به آلمان هموار کنند».
رئیس گروه روابط بین الملل واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد، واکنش هر کدام از کشورهای ایران و عربستان به میانجی گری آلمان را متفاوت و به شرح زیر توصیف کرد: «این مسئله در نزد دو کشور و در روند زمان متفاوت است. در طرف ایران، به نظرم چون آلمان یک کشور غربی است، ایران کمی محتاط عمل خواهد کرد تا واکنش های منفی منطقه ای و روابط با گروه های سیاسی دوست خود را در نظر بگیرد. ضمن اینکه ایران پس از اجرای توافق هسته ای کمی با آسودگی خیال بیشتر عمل خواهد کرد. به هر حال، اکنون شرایط جدیدی است و ایران در شرایط جدید قاعدتاً از این نوع میانجی گری استقبال می کند. به خصوص که در شرایط بهتر منطقه ای نیز قرار دارد».
این استاد دانشگاه در مورد واکنش عربستان نیز به میانجی گری آلمان گفت: «در طرف عربستان، موضوع متفاوت است. موضوع این است که سعودی ها اکنون شرایط را برای مذاکره فراهم نمی بینند و لذا کمتر به این نوع میانجی گری ها اهمیت می دهند».
دکتر برزگر تأکید کرد: «البته سعودی ها ظاهر قضیه که علاقمند به مذاکره و رفع تنش با ایران هستند را حفظ می کنند تا به سیاست های خود مشروعیت بدهند؛ ولی مسئله واقعی عربستان چیز دیگری است. آن ها بیشتر به فکر تأثیرات منفی چنین مذاکراتی بر موقعیت سیاسی و میدانی طرفداران خود در بحران سوریه و یمن هستند. این نیروها (تروریست های منطقه) که اکنون از آمریکا و کشورهای غربی قطع امید کرده اند، تنها امیدشان به حمایت های آل سعود است. لذا حل مسئله با ایران قطعاً پیام منفی به این ها می دهد که در شرایط بسیار ضعیفی نیز هستند. عملی شدن این اقدام به نوعی به معنای باخت به خصوص در سوریه و تاحدودی یمن برای عربستان است».
این استاد دانشگاه در پایان افزود: «ماحصل میانجیگری وتوفیق در آن، موقعیت عربستان را در عرصه منطقه ای و جهانی تضعیف می کند. اما به هر حال عربستان دریک مرحله ای قرار دارد که مجبور به پذیرش این نوع میانجی گری ها و رفع تنش ها است. زیرا دنیا خواهان ثبات در منطقه است و نه جنگ ها و رقابت هایی که منجر به گسترش تروریسم و افراط گرایی در جهان می شوند».
گفتنی است پیش از این پیش از این، اندونزی، ترکیه، ژاپن، روسیه، کویت، چین، عراق، اتریش و پاکستان با ابراز نگرانی از تنش های به وجو آمده میان ایران و عربستان خواستار میانجی گری برای کاهش تنش های میان دو کشور شدند. همچنین وزیر خارجه آمریکا نیز طی تماس هایی با وزیران خارجه ایران و عربستان، خواستار خویشتن داری در مواجهه با اختلافات طرفین شده بود.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
