دخل و خرج دولت زیر دست منتقدان دولت

روزنامه اعتماد نوشت؛

این پایان دو سال حضور تمام قد مدافعان دولت در راس مجموعه‌های اقتصادی مجلس است. ترکیب اعضا و هیات رییسه کمیسیون‌های تلفیق بودجه ٩٥ و برنامه ششم توسعه حالا خاطره شش ماه پیش را برای دولتی‌ها زنده می‌کند؛ خاطره تشکیل کمیسیون ویژه برجام. همان مجموعه‌ای که منتقدان تمام قد دولت در آن دست بالا را پیدا کردند تا اداره‌اش به دست یکی از مخالفان اصلی برجام بیفتد؛ علیرضا زاکانی. حالا بعد از شش ماه یار غار او در مجلس به ریاست کمیسیون تلفیق بودجه رسیده است؛ الیاس نادران، نماینده‌ای که شهرت دو سال اخیرش در انتقادهای آتشین او به دولت بوده است. مخصوصا به برنامه‌های اقتصادی دولتی‌ها. آن سو هم در کمیسیون تلفیق برنامه باز هم یکی از منتقدان اقتصادی دولت به راس کار رسیده؛ غلامرضا مصباحی‌مقدم. او شاید مثل خیلی از همقطاران اصولگرایش منتقد تند و تیز دولتی‌ها در بهارستان محسوب نشود اما در مسائل اقتصادی این وضعیت فرق دارد. مصباحی‌مقدم هم بارها اعتراف کرده که شیوه برنامه‌ریزی و مدیرت دولت یازدهم را هر چند بهتر از سلف آن می‌داند، اما باز هم نمی‌پسندد. برنامه‌ریزی‌ای که قرار است برای پنج سال آینده کشور در برنامه ششم توسعه نمود پیدا کند که حالا مصباحی مقدم سکاندار بررسی آن است. در آخرین ماه‌های عمر مجلس شاید این ترکیب بازگشتی «افتخارآمیز» برای ژنرال‌هایی باشد که دو سال گذشته را در حاشیه کمیسیون‌ها و کارگروه‌های اقتصادی مجلس گذرانده بودند؛ بازگشتی در آستانه یک انتخابات مهم.

کمیسیون تلفیق بودجه؛ پیروزی بزرگ
برای منتقد سرسخت
در آخرین اقدام‌های مهم مجلس نهم همه‌چیز در دست منتقدان دولت افتاده است. از ترکیب ٤٦ نفره کمیسیون تلفیق بودجه، ٢١ نفر در موضع علنی انتقاد و مخالفت با دولت قرار دارند و در مقابل آنها ١٩ نماینده موافق حسن روحانی قرار گرفته‌اند. نهایتا هم فضای بین این دو طیف را شش نماینده تشکیل می‌دهند که نه الزاما منتقد و نه موافق دولت محسوب می‌شوند. نمایندگانی که در مجلس به طیف‌های «خاکستری» معروف هستند و معمولا رای آنها تعیین‌کننده نهایی بسیاری از معادلات است. آنچنان که به نظر می‌رسد در جریان انتخاب اعضای هیات رییسه کمیسیون تلفیق بودجه هم اینچین بوده تا الیاس نادران بتواند بعد از چهار سال در مجلس نهم بالاخره صاحب کرسی ریاست شود. بقیه ترکیب این هیات رییسه هم گواه از بالادست بودن منتقدان دولت دارد؛ محمد دهقان از منتقدان دولت نایب‌رییسی اول را بر عهده دارد و احمدرضا دستغیب به عنوان نماینده‌ای از همان طیف‌ «خاکستری» نایب‌رییسی دوم را. دبیران این کمیسیون اما از موافقان دولت هستند؛ سعید زمانیان و سید هادی حسینی. اما در نهایت سخنگویی این مجموعه هم سهم منتقدان دولت شده تا محمدرضا پورابراهیمی اخبار کمیسیون تلفیق بودجه را برای رسانه‌ها روایت کند. بر این اساس بیش از ٤٥ درصد ترکیب این کمیسیون در اختیار منتقدان، ٤٠ درصد در اختیار موافقان و نزدیک به ١٥ درصد هم در اختیار نمایندگان طیف «خاکستری» مجلس است.

کمیسیون تلفیق برنامه؛ بازگشت رییس سابق
در کمیسیون تلفیق برنامه ششم هم تقریبا اوضاع به همین منوال است. با این تفاوت که طیف «خاکستری» سهم بیشتری برده‌اند. منتقدان دولت در این مجموعه با ١٩ عضو توانسته‌اند حدود ٤٢ درصد کرسی‌ها را تصاحب کنند. در مقابل هم ١٦ نماینده موافق دولت سهمی ٣٥ درصدی را از کمیسیون تلفیق برنامه در اختیار دارند. اینجا اما تعداد نمایندگان «خاکستری» به ١٠ نفر رسیده است تا آنها بتوانند ٢٣ درصد سهم را در بررسی برنامه ششم به خود اختصاص دهند. اما در ترکیب این مجموعه هم باز یک منتقد اقتصادی دولت در راس کار نشست. غلامرضا مصباحی‌مقدم بعد از آنکه در دو سال گذشته با ناباوری خود و همفکرانش نتوانسته بود ریاست کمیسیون برنامه و بودجه مجلس را حفظ کند، باز هم به یک سمت ریاست در بهارستان رسید.

در ترکیب نواب او اما هم یک اصلاح‌طلب دیده می‌شود و هم یک اصولگرای منتقد دولت. جایی که از یک سو محمدرضا تابش و از سوی دیگر ضرغام صادقی با رای نمایندگان به عنوان نواب اول و دوم انتخاب شدند. این اتفاق در انتخاب دبیران کمیسیون هم تکرار شد تا علیرضا نوری با گرایش اصلاح‌طلبی و حسینعلی حاجی دلیگانی از نزدیکان جبهه پایداری به عنوان دو دبیر کمیسیون انتخاب شوند. سخنگویی این مجموعه هم به نماینده‌ای رسید که از همان طیف تعیین‌کننده «خاکستری» مجلس است؛ محمد مهدی مفتح.
تغییر بازی به وضعیت سابق
این ترکیب اما می‌تواند نشانی از برخی تغییرات سیاسی معنادار در مجلس باشد. سال ٩٣ و در نخستین انتخابات کمیسیون‌های تخصصی مجلس بعد از روی کار آمدن دولت یازدهم اتفاقاتی در بهارستان افتاد که برای خیلی‌ها حتی تعجب‌آور بود. آن روزها ریاست کمیسیون برنامه و بودجه مجلس در اوج ناباوری در مجلسی که سراسر اصولگرا است به یک چهره تماما اصلاح‌طلب رسید. غلامرضا تاجگردون توانست مصباحی مقدم را که شش سال بر این صندلی تکیه زده بود، کنار بزند و به تنها اصلاح‌طلبی تبدیل شود که از مجلس هفتم تاکنون در راس یک کمیسیون تخصصی حضور پیدا کرده است. آن هم نه یک کمیسیون عادی بلکه کمیسیونی که معمولا مهم‌ترین تصمیمات مجلس را در طول سال می‌گیرد و در اکثر موارد قانون‌گذاری حاضر است. همان زمان در کمیسیون انرژی هم تحولی مشابه رخ داد؛ مسعود میرکاظمی به عنوان یک منتقد تمام قد دولت کنار رفت تا علی مروی از حامیان دولت به جای وزیر سابق محمود احمدی‌نژاد بر کرسی ریاست کمیسیون انرژی تکیه بزند. تعبیر آن روزها این بود که مجلس صدای اعتدال را شنیده است و این تغییرات نشانه‌ای از همین واقعیت است. اما اکنون در فاصله کمتر از دو سال از آن انتخابات دورن پارلمانی دوباره ورق برگشته است. بازی لوایح دولت به دست منتقدان دولت افتاده است.
ورق به نفع چه کسی برگشت؟
بازی دو کمیسیون تلفیق بودجه و برنامه ششم دو برنده بزرگ داشت؛ الیاس نادران و غلامرضا مصباحی مقدم. دو چهره‌ای که سال گذشته در همین روزها حتی برای عضویت عادی در کمیسیون تلفیق بودجه سال جاری نیز نتوانسته‌ بودند رای نمایندگان را کسب کنند. نادران چهار سال تمام در مجلس نهم کوشید تا به کرسی رفیع‌تر از کرسی عادی نمایندگی برسد. چهار بار حضور او در رقابت برای نایب‌رییسی مجلس با ناکامی مواجه شده بود. او وقتی سال گذشته حتی نتوانست وارد ترکیب کمیسیون تلفیق بودجه شود تنها شاهد بود که چطور یک اصلاح‌طلب در راس مهم‌ترین مجموعه اقتصادی مجلس اصولگرا نشسته و تصمیم می‌گیرد. حالا نادران جبران کرده است، در مقابل چشمان همان رییس اصلاح‌طلب. او در حضور غلامرضا تاجگردون، رییس کمیسیون برنامه و بودجه توانست به ریاست کمیسیون تلفیق بودجه برسد تا بعد از پیروزی در انتخابات مجلس نهم، یک پیروزی در داخل همین مجلس وارد کارنامه‌اش شود. غلامرضا مصباحی‌مقدم هم تقریبا دو سال گذشته را در همین فضا گذراند. تلخکامی بزرگ او کنار رفتن از ریاست کمیسیون برنامه و بودجه بود. کسی که سال‌ها ریاست کمیسیون تلفیق بودجه را در بهارستان به عهده داشت، مانند نادران و برخی دیگر از اقتصاددانان اصولگرا، سال گذشته نتوانست حتی وارد ترکیب این مجموعه شود. او حالا در مقام کسی که هر چند منتقد تمام عیار دولت نیست، اما انتقادات زیادی به برنامه‌های اقتصادی دولت دارد به ریاست کمیسیون تلفیق برنامه ششم رسیده است. ورقی که در مجلس برگشته است می‌تواند بیش از هر چیز برای علی لاریجانی معنادار باشد. آنها که حالا در مجلس تحت ریاست او بر دو کمیسیون تلفیق برنامه ششم و بودجه سال ٩٥ مسلط شده‌اند در واقع رقبای او در اردوگاه اصولگرایی هستند. اردوگاهی که لاریجانی از آن اعلام استقلال کرده اما هنوز چشم به سبد رای آن دارد. در ضلع دیگری هم از این بازی دولتی قرار دارد که می‌تواند به شکلی جدی‌تر ترکیب ناهمسوی یک مجلس در قبال خود را نه برای مجلس دهم، بلکه در همین جریان بررسی لوایح بودجه ٩٥ و برنامه ششم بیازماید.