سیاستمان اخلاقی شد یا اخلاقمان سیاسی؟

چند گروه در صحنه سیاسی قرار است با یکدیگر رقابت کنند تا اصلحین انتخاب شوند. رقابت قرار است که سالم باشد و گروه‌های سیاسی به معرفی برنامه‌های خود بپردازند که به ناگاه به یکدیگر هجمه وارد می‌کنند، تهمت می‌زنند و در ‌‌نهایت به جای پیروزی در رقابت سالم، طرفین زخم خورده از این رقابت به یکدیگر می‌تازند و آنچه که در این میان نادیده گرفته می‌شود مصالح مردم است. این خلاصه‌ای از فضای سیاسی حاکم بر این روزهای عرصه سیاسی است. از سویی رسانه‌ها نیز نقششان کمرنگ نیست و با رفتارشان به این نزاع غیر اخلاقی دامن می‌زنند. رسانه‌ها هستند که می‌برند و می‌دوزند و هر آنچه که می‌خواهند نسبت می‌دهند و بعد از مدتی که خبر تکذیب می‌شود سکوت می‌کنند. ذبح خلاق در سیاست رواج یافته است و هرروز خبری جدید درباره اتفاقات جدید در دنیای سیاست شنیده می‌شود که بعد از مدتی خبر می‌رسد که هدف از خبر تخریب بوده است.

به گزارش خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی و خبری جماران، سیاست اخلاقی حلقه مفقوده این روزهای فضای سیاسی کشور است. با نزدیک شدن به زمان دو انتخابات مهم مجلس شورای اسلامی و خبرگان فضای سیاسی در کشور انتخاباتی شده است و آنچه که دور از ذهن است اتفاق می‌افتد و در این میان عده‌ای با بی‌اخلاقی به یکدگر حمله می‌کنند. به باور بسیاری از علمای دین و حتی مکاتب راستین سیاسی در دنیا غایت سیاست اخلاق است و با سیاست باید به اخلاق رسید. در مقابل این باور برخی اساسا اخلاقی‌کردن سیاست را نه ممکن می‌دانند و نه مفید. برخی هم پیونددادن سیاست و اخلاق را به ضرر اخلاق می‌دانند و معتقدند به این ترتیب اخلاق ذبح خواهد شد. برای بررسی این موضوع و پیوند اخلاق و سیاست ابتدا این موضوع را در اندیشه های بنیان گذار جمهوری اسلامی بررسی می کنیم و سپس به سراغ کار‌شناسان و فعالان سیاسی رفتیم تا با بررسی این مقوله فضای سیاسی متاثر از انتخابات که این روز‌ها درکشور حاکم است را آسیب‌شناسی کنیم.

اخلاق و سیاست از دیدگاه امام خمینی (س)

اخلاق و سیاست از مفاهیم مهم در حوزه حکمت عملی و فلسفه سیاسی است که از دیر باز ذهن بسیاری از متفکران را به خود مشغول کرده است. امام خمینی از جمله اندیشمندان و عالمانی است که تاملاتی عمیق در زمینه اخلاق و سیاست داشته است. از دیدگاه امام خمینی، میان اخلاق و سیاست، رابطه تعاملی برقرار است که تعامل به معنای تاثیر و تاثر متقابل می‌باشد. براین اساس، می‌توان اذعان کرد که «میان اخلاق و سیاست، رابطه تداول وجود دارد» که تداول به معنای تاثیر و تاثر فزاینده است. به عبارت دیگر، اخلاق، سیرت سیاست بوده و سیاست، صورت اخلاق و نظام هنجاری و هنجار‌ها می‌باشد. به هر حال، اخلاق و سیاست رابطه تعاملی وثیقی دارند؛ رابطه‌ای که بنا به تفسیر فلاسفه سیاسی؛ هم چون حکیم ابونصر فارابی و خواجه نصیرالدین طوسی، اخلاق به سیاست درنگی برای اندیشه می‌دهد و سیاست به اخلاق، معنا می‌بخشد. از نظر امام خمینی، در اسلام اخلاق و سیاست به طور همزمان مورد توجه‌اند. از سویی برای عمل به قوانینی چون عدالت و رفع و دفع ظلم و جور، وجود مجری و تشکیل حکومت ضروری است و از سویی، دستگاه‌های حکومتی و مسوولان موظف به مراعات اخلاق اسلامی هستند. ( صدرا علیرضا، تعامل اخلاق و سیاست، ص ۱۵)

کارشناسان چه می گویند؟

حجت الاسلام والمسلمین سید رضا اکرمی: اخلاق را گم کردیم

برای بررسی این موضوع و ارتباط اخلاق و سیاست ابتدا سراغ حجت الاسلام والمسلمین سید رضا اکرمی رفتیم. سید رضا اکرمی در رابطه با فرهنگ سازی در کشور به «جماران» گفت: متاسفانه با گذشت ۳۷ سال از انقلاب اسلامی ما نتوانستیم در بحث مسائل فرهنگی کار خاصی انجام دهیم و در این همه سال بیشتر سرگرم درگیری‌های سیاسی بوده‌ایم تا رشد و تقویت احزاب و گروه‌های سیاسی و هیچ‌گاه وقت نکردیم که روبروی یکدیگر بنشینیم و بایکدیگر صحبت کنیم و گفت‌و‌گو کنیم.

وی افزود: متاسفانه فضای گفت‌و‌گو از میان ما رفته و جایش را به صحبت های پشت سر داده است و رفته رفته اخلاق هم در این میان گم می‌شود.

نیازمند بازسازی ارزش های انقلابی هستیم

عضو شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز با اشاره به لزوم بازنگری در بحث های فرهنگی و اخلاقی افزود: نیازمند بازنگری در بحث ارزش‌ها به ویژه بحث‌های فرهنگی و اخلاقی هستیم. نیازی که به ما کمک می‌کند بتوانیم به وسیله آن ارزش‌های انقلابی را بازسازی کنیم و از سویی به رشد سیاست و احزاب کمک کنیم.

وی در رابطه با لزوم صحبت از جایگاه قانون در کشور گفت: ما در کشور اصول و چارچوب و قانون اساسی داریم و وقتی حرف می زنیم باید بر اساس قانون اساسی صحبت کنیم. نیاییم موجی و فصلی عمل کنیم که گرفتار پیامد های منفی شویم.

عدم توسعه احزاب ۱۲۰۰۰نفر را به صحنه انتخابات مجلس کشاند

دبیر سابق جامعه وعاظ تهران با اشاره به بحث انتخابات آینده و لزوم بازنگری در قوانین انتخاباتی به «جماران» گفت: همین انتخابات مجلس شورای اسلامی را در نظر بگیرید.۱۲۰۰۰نفر در این انتخابات ثبت نام کردند تا از بین آنها ۲۹۰ نفر انتخاب شوند این نوع ثبت نام در هیچ جای دنیا وجود ندارد. چگونه می شود از بین ۱۲۰۰۰ نفر ۲۹۰ نفر را در سطح کشور انتخاب کرد. از سویی دیگر در انتخابات مجلس خبرگان ۸۰۰ نفر برای ۹۰ کرسی ثبت نام کردند. دلیل این امر صحیح نبودن و نپرداختن به تحزب در کشور است.

صحبت های شائبه دار در حوزه انتخابات مطرح نشود

وی در ادامه بیان کرد: متاسفانه دبیر شورای نگهبان از تریبون نماز جمعه اعلام می کند ما از این تعداد داوطلب زیاد متاسفیم و آیت الله یزدی نیز در قم می گویند این تعداد ثبت نام ابهام و پشت پرده دارد. به این شکل درست نیست که صحبت و اظهار نظر کنیم. به نظر می رسد ما چاره ای نداریم جر اینکه تجمع و تشکل ها را توصیه و تقوبت کنیم که در طول سال راجع به مسائل مختلف باهم نشست داشته باشند و افکارشان را به هم نزدیک کنند و صد البته در هنگام انتخابات با آگاهی بیشتر وارد گود شود و نه با حرف ها و انتخاب های موجی و فصلی.

حجت الاسلام والمسلمین محسن غرویان: اگر حکومت و قدرت برای رسیدن به اخلاقیات باشد، آن حکومت دینی است

پس از اکرمی به سراغ حجت الاسلام والمسلمین محسن غرویان رفتیم. وی درباره جایگاه اخلاق در دین مبین اسلام به «جماران» گفت: پیغمبر اسلام جمله معروفی دارند که فرمودند: إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْأَخْلَاقِ.(براستى که من براى به کمال رساندن مکارم اخلاق مبعوث شده ام) این نشان دهنده این است که پیغمبر اسلام که خاتم پیغمبران است در راستای پیغمبران الهی پیش از خودش برای اخلاق آمدند و می توان نتیجه گرفت هدف از بعثت و دین داری، حفظ اخلاقیات است.

وی ادامه داد: با توجه به این موضوع سیاست، حکومت و قدرت اگر ابزاری برای رسیدن به اخلاقیات باشند می توان گفت آن حکومت حکومت دینی است و سیاست آنها هم سیاست دینی است. اما اگر سیاست، حکومت، ثروت و قدرت در جهت بد اخلاقی استفاده شود این نوع حکومت و سیاست دینی نخواهد بود. بنابراین سیاست و قدرت و حکومت باید برای خدمت به اخلاق باشد. هدف باید اخلاقیات باشد. متاسفانه هم اکنون در جامعه ما برعکس شده است وعده ای اخلاقیات را زیر پا می گذارند برای رسیدن به حکومت و قدرت و سیاست و این درست ضد اسلام و فرمایش پیغمبر است.

تحیر از مردم گرفته شود

این استاد دانشگاه با اشاره به آسیب های فضای سیاسی و اخلاقی در کشور به ارائه راهکارهایی در این زمینه پرداخت و تصریح کرد: من فکر می کنم حتی با فضای آلوده ای که شاهد آن هستیم در این زمینه چند کار باید صورت بگیرد. اول اینکه تحیر از مردم گرفته شود. مردم الان متحیر هستند که ملاک رد و تایید چیست. ملاک ها متعدد شده است و با نگاه به شخصیت هایی که ردصلاحیت و شخصیت هایی که تاییدصلاحیت شدند نمی توان فهمید که ملاک تایید و رد چه بوده است.

با احساسات مردم بازی می شود

غرویان با اشاره به احساسات مردم در فضای سیاسی و توجه به مردم یاد آور سد: در زمینه اخبار تایید و رد صلاحیت ها مقداری با احساسات مردم بازی می شود. مردم یک روز امیدوار و در روز دیگر مایوس می شوندو حرف های متناقض می شنوند. برخی منابع خبر از تایید یک فرد می دهند و فردای آن خبر از رد آن فرد به گوش می رسد. این حالت تردید و تحیر و شک برای جامعه ما خوب نیست و یک سری شبهات و سئوالات ایجاد می کند.

ارزش های اخلاقی در بالای مباحث سیاسی قرار بگیرد

وی توصیه ای هم به ناظران و مجریان انتخابات در کشور کرد و گفت: مسئولان بایید این را بدانند که مدیریت انتخابات به گونه ای باشد که مردم شفاف و روشن بتوانند مسائل را بفهمند. این بد اخلاقی ها هم چند صباحی بیشتر نیست و طولی نخواهد کشید که وضعیت آرایش سیاسی عوض خواهد شد و واقعا ارزش ندارد انسان بخاطر این مقام ها و پست های موقتی اخلاقیات اسلامی و ارزشهای انسانی را زیر پا بگذارد. باید ارزش های اخلاقی و انسانی در بالای همه این بحث های سیاسی قرار بگیرد.

حجت الاسلام والمسلمین رسول منتجب نیا: در سیاست اگر اخلاق نباشد، انسان هلاک می شود

حجت الاسلام والمسلمین رسول منتجب نیا نیز معتقد است باید به آبرو و اعتبار کاندیداها در تایید و یا رد صلاحیت ها و زمان تبلیغات انتخاباتی احترام گذاشت.

وی در گفت و گو با «جماران» با اشاره به مسئله اخلاق و ابعاد گسترده آن گفت: مسائله اخلاق و مفاهیم و موازین اخلاقی چیزی نیست که منحصر به شرایط خاص، موقعیت و جایگاه خاص یا بخشی از ابعاد اجتماعی انسان باشد بلکه مفاهیم اخلاقی در همه سطح جامعه و ابعاد وجودی انسان سایه انداخته و همه باید در زندگی فردی و اجتماعی و درعرصه ه های مختلف از جمله سیاست تحت پوشش مفاهیم اخلاقی باشند. چراکه اخلاق است که انسان را به کمال می رسالند و مظهر وکمال و تعالی انسان اخلاق است.

وی ادامه داد: بعضی ها تصور می کنند که اخلاق در یک جایگاه و عرصه خاص قابل تعریف واجرا است و آنجا که انسان با دوستانش جمع شد یا در محل های مقدس قرار بگیرد انجا اخلاق باید رعایت شود در حالی که این تصور غلط است.اخلاق اسلامی و انسانی همه عرصه ها را در بر می گیرد.

قائم مقام حزب اعتماد ملی با اشاره به ارتباط سیاست و اخلاق در فضای سیاسی کشور تصریح کرد: یکی از عرصه های بسیار مهم که باید تحت پوشش مفاهیم اخلاقی باشد و اگر اخلاق نباشد انسان را به هلاکت سوق می دهد، عرصه سیاست و رقابت های سیاسی است. اگر فعالیت سیاسی در چارچوب موازین اخلاقی باشد می تواند مفید باشد و انسان و جامعه را به بلوغ برساند.

حذف یکدیگر در فضای سیاسی اخلاقی نیست

این فعال سیاسی با بیان اینکه آگاهی های سیاسی وفعالیت های سیاسی جز وجود انسان و ضرورت های جامعه است و نمی توان از جامعه او را جدا کرد به «جماران» گفت: خدایی نکرده اگر فعالیت و رقابت سیاسی بدون رعایت اخلاق و خارج از موازین اخلاقی باشد بلای جان فرد و جامعه می شود .یکی از نشانه های خوش اخلاقی و رعایت اخلاق در سیاست این است که انسان در صدد حذف دیگران نباشد و در صدد اثبات خودش باشد. همین که انسان بتواند خودش را اثبات کند و خوبی های خودش را بیان کند اگر واقعیت گفته باشد و انسان مثبتی باشد جامعه به طرف او خواهد رفت و بدون اینکه دیگران را حذف کند می تواند در جامعه جایگاه و پایگاه داشته باشد.

به آبرو و حیثیت افراد در سیاست توجه شود/ بدترین زندگی این است که انسان در سایه نابودکردن دیگران بخواهد زندگی کند

منتجب نیا با اشاره به نشانه های خوش اخلاقی در فضای سیاسی تصریح کرد: یکی از نشانه های اخلاق خوب این است که انسان همانگونه که ابروی خودش را دوست دارد و از توهین و تخریب خودش ناراحت می شود به آبرو و حیثیت دیگران هم احترام بگذارد و در صدد تخریب دیگران با تعابیر، جملات و عیب جویی کردن نسبت به افراد نباشد. در نقطه مقابل بد اخلاقی سیاسی یکی از مصادیقش این است که انسان در صدد حذف دیگران باشد. یعنی احساس کند وجود دیگران جای او را تنگ کرده است به همین دلیل باید او را از صحنه سیاست و جامعه خارج کند تا بتواند خودش زندگی کنند .بدترین زندگی این است که انسان در سایه نابود کردن دیگران بخواهد به زندگی و رفاه برسد و بدترین شخصیت این است که انسان حیثیتش را در سایه تخریب و غیبت دیگران به دست می آورد. افراد و گروه ها بایکدیگر رقابت و مسابقه می گذارند و این رقابت و مسابقه موجب رشد و تعالی است، اما اگر در ان بی اخلاقی باشد این عرصه به عرصه جنگ تبدیل و رقابت به عرصه عداوت و کینه توزی تبدیل می شود.

تعاریف بد اخلاقانه از سیاست موجب سقوط جامعه خواهد شد

وی ادامه داد: ما متاسفانه در جامعه این درس را نیاموختیم که می شود با اخلاق فعالیت سیاسی انجام داد و سیاستمدار بود و حرمت دیگران را حفظ کرد. برخی از ما تصور می کنیم فعالیت سیاسی یعنی بی دینی و بی تقوایی و بد اخلاقی و این موجب سقوط جامعه خواهد شد. در دوره های انتخابات این موضوع بیشتر به چشم می آید.

اتهام واهی نشانه بی تقوایی است

منتجب نیا با اشاره به نتایج احراز صلاحیت ها در این دوره از انتخابات مجلس یاد آور شد: امروز شرایطی به وجود آمده است که هیات های نظارت مجموعه عظیمی از نیروهای کار آمد و لایق جامعه را به دلایلی رد صلاحیت کردند. اینجا وجدان هر انسان با وجدانی جریحه دار می شود که چرا هزاران نفر انسان وارسته را به انواع تهمت ها متهم کردند. به سادگی نمی شود افراد مومن را متهم به بی دینی و عدم التزام به اسلام و جمهوری اسلامی کرد. به نظرمی رسد برخی بی تقوایی کرده اند و اخلاق اسلامی را رعایت نکردند.

وی سو استفاده از این فضای بی اخلاقی در رسانه ها را نیز نقد کرد و گقت: افرادی هم که به این موضوعات در روزنامه ها و رسانه های خودشان دامن می زنند و در رسانه های جمعی و ملی این مسائل را مطرح می کنند به بی تقوایی و بد اخلاقی دامن می زنند و همین مسائل مانند میکروب در جامعه پخش می شود و اخلاق زنان و مردان ما را فاسد می کند. امیدواریم روزی شاهد باشیم که این میکروب های مسموم بد اخلاقی جمع و به جای ان اخلاق و روش های انسانی و سنت های انبیا و اولیا در عین تفاوت دیدگاه ها و سلایق سیاسی جایگزین شود.

محسن میردامادی: به جای اینکه سیاستمان اخلاقی شود، اخلاقمان سیاسی شد

محسن میردامادی نیز معتقد است از ارزش های انقلابی در جامعه فاصله گرفتیم. میردامادی در گفت و گو با «جماران» با اشاره به فرهنگی بودن انقلاب ایران گقت: منظور از فرمایشی که امام خمینی(س) داشتند این است که ماهیت این انقلاب فرهنگی است و این فرهنگی بودن در گرو اخلاق اسلامی، دینی و فرهنگی است و متاسفانه ما از آن چیزی که امام می‌گفتند و در انقلاب به دنبال آن بودیم فاصله گرفتیم و در خیلی از موارد به جای اینکه سیاست ما اخلاقی شود، اخلاق ما سیاسی شد و در بسیاری از مسائل اخلاق بر پای منافع سیاسی قربانی شده است.

تخریب نزدیکان و بیت امام عبور از معیار های اخلاقی است

نماینده پیشین مجلس نمونه ای از این بی اخلاقی ها را تخریب نزدیکان و خانواده امام دانست و تصریح کرد: چیزی که امروز به شکل تخریب نزدیکان امام و بیت ایشان شاهد هستیم عبور از معیار‌های اخلاقی است و در برخورد‌هایی که می‌شود اخلاق قربانی شده است و متاسفانه با خیلی از افراد اینگونه برخورد می شود.

وی ادامه داد: البته یک نکته را باید توجه کرد این است که در بین افراد هیچ وقت نمی‌توان کسی را پیدا کرد که نقدی به آن شخص وارد نباشد. نقدها یا سازنده است و یا برای لجن مال کردن و بی‌اعتبار کردن شخصیت‌ها است. چیزی امروز در سیاست شاهد ان هستیم از نوع دوم است. هدف نقدها بیشتر این است که کسی را از صحنه خارج کنند.

رابطه اخلاق و سیاست

تعامل میان اخلاق و سیاست از موضوعاتی است که باید به آن در همه سطوح توجه ویژه شود. نکته ای که در صحبت کارشناسان و کتب دینی به آن اشاره شده است این که اخلاق نباید قربانی هیچ نگرشی در حوزه های مختلف شود. اخلاق سیاسی و سیاست اخلاقی دو مقوله متفاوت است که می توانند علت و معلول یکدیگر باشند و با سیطره سیاست بر اخلاق از سیاست مبتنی براخلاق دور می شویم. هر آنچه که اخلاق در جامعه کمرنگ تر و حلقه اش از حلقه عرصه های اجتماعی و تصمیم گیری دورتر شود نزول اعتماد اجتماعی بیشتر خواهد شد. باید توجه کرد که مردم به عنوان صاحبان اصلی کشور و نظام از اخبار و تصمیمات کشور تاثیر می گیرند. با رفتارمان باعث نشویم اعتماد اجتماعی نسبت به ارکان کشور کاسته شود.