ضدفساد ۶۳ ساله چینی‌ها به تهران رسید
سند مشارکت جامع راهبردی میان ایران و چین از درجه یک برخوردار است.
روزنامه اعتماد نوشت؛
ریاض، قاهره و حالا تهران. رییس‌جمهور ٦٣ ساله چین نخستین تور خاورمیانه‌ای خود از زمان تکیه دادن بر کرسی قدرت را از روز سه‌شنبه گذشته آغاز کرده است. شی‌جی‌پینگ از ١٥ نوامبر سال ٢٠١٢ بر مسند قدرت در چین نشسته است اما این نخستین‌بار است که وی شال و کلاه کرده و به منطقه پرآشوب خاورمیانه هم سر زده است. انتخاب‌ها برای نخستین حضور هم هوشمندانه بوده است؛ دو روز اقامت در عربستان، دو روز حضور در مصر و سفری یک روزه به ایران. تور منطقه‌ای شی جیگ پینگ تا به امروز رنگ و بوی کاملا اقتصادی به خود گرفته است. خبرهای رسیده چه از پایتخت عربستان سعودی و چه از قاهره حکایت از امضای ده‌ها سند همکاری در حوزه‌های اقتصادی دارد. جی پینگ پیش از دیدار با پادشاه عربستان سعودی ابراز امیدواری کرده بود که بتواند در این سفر اسناد همکاری‌های گسترده در حوزه‌های مختلف را به امضا برساند اما همزمان تاکید کرده بود که پکن تمایلی ندارد در حوزه‌های مورد تنش میان تهران و ریاض، جانب هیچ کدام از این کشورها را بگیرد. برای چین، ایران و عربستان دو دارنده منابع بزرگ انرژی هستند و بر همین اساس تمایلی بر ایستادن در یکی از این دو سو وجود ندارد. دعوت از شی جی پینگ توسط حسن روحانی رییس‌جمهور ایران صورت گرفت؛ سفری که تا پس از ورود به فاز اجرای برجام انجام نشد. نکته جذاب این سفر تعداد بالای نفرات هیات‌های همراه شی جی پینگ است که در برخی رسانه‌ها تعداد آنها را حدود ٦٠٠ نفر تخمین زده‌اند. گفته می‌شود در سفر به تهران مشاور امنیتی و سیاسی، رییس مرکزتحقیقات حزب کمونیست چین، وزیر جاده ابریشم، وزیرخارجه، وزرای اقتصاد و فرهنگ و رییس انرژی اتمی چین، رییس‌جمهور کشورشان را همراهی می‌کنند. نخستین مهمان این هفته حسن روحانی در سعدآباد رییس‌جمهور کشوری است که عنوان بزرگ‌ترین تاجر دنیا و البته بزرگ‌ترین کشور فرستنده سرمایه را به خود اختصاص داده است. دیدار با مقام معظم رهبری و ریاست مجلس شورای اسلامی نیز در زمره برنامه‌های اعلام شده برای رییس‌جمهور چین در مدت زمان اقامت یک روزه در تهران است.
ورود به خاورمیانه
رییس‌جمهور چین در حالی به خاورمیانه آمده است که شاید در ذهن بسیاری از مردم این منطقه، چین غول اقتصادی جهان باشد که چندان در مسائل سیاسی منطقه‌ای و بحران‌های بین‌المللی نقش چشمگیری را ایفا نمی‌کند. این در حالی است که با رشد اقتصادی چین و بالا رفتن یک به یک پله‌ها در حوزه اقتصاد ناخودآگاه پکن به عرصه سیاسی خاورمیانه هم پرتاب شده است. حرکت چین در حال حاضر زیر ذره‌بین بین‌المللی قرار دارد و از منظر نظامی هم تنش‌هایی که در دریای چین به‌وجود آمده و نگرانی‌های دو طرفه امریکایی‌ها از چینی‌ها و بالعکس نشان می‌دهد که چین در حال گام برداشتن در مسیر وی‍‍‍ژه‌ای است. سفر هفتمین رییس‌جمهور چین به ایران پس از ١٤ سال را نمی‌توان نه از منظر زمانی و نه محتوایی و شکلی سفری عادی خواند. پیش از این قرار بود که رییس‌جمهور چین در اردیبهشت ٩٤ به تهران سفر کند اما همزمان با شکل‌گیری حمله عربستان به یمن و مخالفت‌های تهران با رویه ریاض در منطقه، احتیاط ورزی چینی‌ها در حوزه دیپلماتیک این سفر را به تاخیر انداخت تا سرانجام در واپسین ماه‌های ژانویه ٢٠١٦ شکل بگیرد. چین در روزهایی به خاورمیانه آمده است که مذاکرات هسته‌ای ایران و ١+٥ که در دل خود پکن را هم جا داده بود به نتیجه رسیده است. چینی‌ها برخلاف دیگر کشورهای حاضر در گردونه ١+٥ در دو سال گذشته نقش مخربی را ایفا نکردند و در حقیقت شاید بتوان آنها را تسهیل‌کننده هم خواند. در مهم‌ترین پرونده خاورمیانه این روزها هم که سوریه است، مواضع چین به ایران نزدیک است. هرچند این کشور از نظر نظامی هیچ دخالتی در سوریه ندارد ولی تلاش‌هایی برای برقراری گفت‌وگو بین مخالفان دولت و نمایندگان دولت سوریه انجام داده است و در همین راستا ولید معلم، وزیر امور خارجه سوریه و همچنین مخالفان دولت سوریه را دعوت به گفت‌وگو کرد و هدف اصلی آنها از این دعوت تلاش برای صلح و برقراری مذاکرات بین طرفین درگیر در تحولات سوریه بود. در جریان این تور منطقه‌ای هم شی جی پینگ، در مقر اتحادیه عرب در قاهره اظهارنظرهای بی‌سابقه‌ای در خصوص بحران فلسطین داشت. رییس‌جمهور چین با اعلام اینکه کشورش کمک‌هایی به ارزش ٥/٧ میلیون دلار به فلسطین ارایه خواهد کرد، از جامعه جهانی خواست از تشکیل کشور فلسطین به پایتختی قدس شرقی حمایت کرده و برای بازسازی غزه که در سال‌های اخیر بارها هدف حمله قرار گرفته تلاش کند. وی درباره اوضاع سوریه نیز با اشاره به اینکه استفاده از قدرت نمی‌تواند راه‌حلی برای مشکلات باشد و طرف‌های درگیر در سوریه باید بر پیشبرد روند سازش سیاسی تمرکز کنند، گفت: در سوریه توقف جنگ و حل سیاسی بحران اهمیت بسیاری دارد. رییس‌جمهور چین در ادامه گفت: علاوه بر ارایه ١٠ هزار بورسیه تحصیلی و ١٠ هزار فرصت آموزشی برای کشورهای عربی، چین به زودی ٣٥ میلیون دلار کمک انسانی به کشورهای سوریه، اردن، لبنان، لیبی و یمن و ٢٠ میلیارد دلار وام برای تقویت همکاری‌ها با کشورهای منطقه اختصاص خواهد داد. چین علاوه بر مسائل دوجانبه اقتصادی در مورد همکاری‌های منطقه‌ای نیز با ایران همسازی‌هایی دارد. برای چین آرامش در منطقه خاورمیانه که منجر به افزایش قیمت نفت هم نشود از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است و بر همین اساس می‌توان گفت که تنش اخیر میان تهران و ریاض چندان به مذاق چینی‌ها خوش نیامده است. این سفر در این شرایط که برجام به فرجام رسیده است و میان تهران و ریاض تنش سیاسی به وجود آمده از اهمیت فوق‌العاده‌ای برخوردار است و شاید بتوان گفت که ظرف زمانی این سفر بر اهمیت آن افزوده است. اقتضای شرایط منطقه‌ای و بین‌المللی این است که رابطه ایران و چین به هم نزدیک شود و سفر خاورمیانه‌ای شی جی پینگ هم با این نگاه انجام شده است. این سفر صرفا سفری برای روابط دوجانبه نیست بلکه نشان‌دهنده ورود چین به منطقه خاورمیانه است. آشوب‌های خاورمیانه همواره چینی‌ها را از این منطقه دور نگه داشته بود اما به نظر می‌رسد که اکنون خاورمیانه به چین نزدیک شده است و دولتمردان چین به این نتیجه رسیده‌اند که اگر بیش از این به خاورمیانه پشت کنند در آینده از ناحیه همین منطقه دچار بحران خواهد شد. خاورمیانه ثقل انرژی چینی‌ها است و تشدید جریان‌های تکفیری در این منطقه می‌تواند به ضرر امنیت اقتصادی و ثبات سیاسی چین منتهی شود. از سوی دیگر بازار مصرف خاورمیانه هم برای چینی‌ها سرمایه‌ای نیست که علاقه‌ای به از دست دادن آن در جریان گسترش آشوب‌ها داشته باشند. شرایط جهانی شدن، بازیگری منطقه‌ای و امنیت آسیا اقتضا می‌کند که روابط ایران و چین معنای جدیدی پیدا کند. شرایط ایران پس از برجام هم به گونه‌ای است که هزینه رابطه با تهران تغییر کرده است. چین از این پس با چالش کمتری می‌تواند اهداف راهبردی را با ایران پیش ببرد.
سفری با ده‌ها سند اقتصادی- سیاسی- امنیتی- فرهنگی
نخستین مهمان دوجانبه ایران در روزهای پسا‌تحریم، چینی‌ها هستند و این در حالی است که در برخی از تحلیل‌ها این‌گونه گفته می‌شود که ایران در روزهای اجرایی شدن برجام به دنبال رابطه اقتصادی تراز اول با غرب خواهد بود و نه متحدان اقتصادی روزهای تحریم خود در بلاد شرق. این نکته بر اهمیت سفر رییس‌جمهور چین به ایران در این مقطع می‌افزاید. این شایبه در تحلیل‌های اقتصادی در شرایطی هر روز قوی‌تر از دیروز می‌شود که سیاست دولت یازدهم در روزهای پسابرجام به هیچ‌وجه تغییر ناگهانی مسیر از جانب شرق به سمت غرب به شکل تمام و کمال نیست و با توجه به حجم تجارت میان تهران و شرکای آسیایی چنین تغییر مسیر ناگهانی در عمل ممکن هم به نظر نمی‌رسد. براساس آمار سال ٢٠١٤، چین چیزی حدود ٤٠ درصد از سهم تجارت خارجی ایران را به خود اختصاص داده است و این رقم به ٥٢ و نیم میلیارد دلار رسیده است. در آن دوران بیشترین میزان نفت ایران هم از سوی چینی‌ها خریداری می‌شد و به دلیل تحریم‌ها برای مصرف پول‌های بلوکه‌شده پروژه‌هایی هم از سوی چین در ایران تعریف شد. شاید این سفر را بتوانیم سفر سندهای مهم و راهبردی برای دو کشور بخوانیم. در این سفر سندهای غالبا اقتصادی میان ایران و چین امضا خواهد شد و چانه‌زنی‌های میان هیات‌های ایران و چین برای امضای سندهای بیشتر تا دقیقه آخر پیش از حضور رییس‌جمهور این کشور در ایران ادامه داشت. علاوه بر رابطه اقتصادی دوجانبه در روزهای پسابرجام، چین می‌تواند به عضویت دایم ایران در سازمان همکاری شانگهای هم کمک شایانی بکند. ایران از سال ٢٠٠٥ عضو غیر ناظر سازمان همکاری شانگهای شد ولی به واسطه تحریم‌ها نمی‌توانست به عضویت دایم این سازمان درآید و مسوولان چین هم اظهار امیدواری کرده‌اند که با برداشته شدن تحریم‌ها ایران بتواند عضو دایم این سازمان شود. نکته طلایی این سفر اما امضای سند مشارکت جامع راهبردی میان ایران و چین خواهد بود. این نخستین سند جامعی است که ایران در مباحث مشارکت راهبردی با سایر کشورها امضا می‌کند و شکل و محتوای ارزنده این سند می‌تواند آن را به نقطه عطفی در رابطه میان ایران و چین بدل کند تا به واسطه آن رابطه میان دو کشور به یک سطح ارتقا پیدا کرده و به موضوعات راهبردی‌تر پرداخته شود. گفته می‌شود که در مجموع ١٧ سند مهیا شده که در جریان این سفر امضا خواهند شد و البته که این اسناد صرفا مسائل و همکاری‌های اقتصادی را شامل نمی‌شوند بلکه تمام حوزه‌ها را در‌برخواهند گرفت. در روزهای پسابرجام عرصه برای ایران و چین برای نخستین‌بار فراهم است که بدون تاثیرگذاری کشورهای ثالث و البته عامل سومی به نام تحریم حوزه‌های همکاری را گسترش بدهند. در شرایطی که سند راهبردی امضا شده میان چین و برخی کشورهای دیگر از درجه ٤ است اما نتیجه رایزنی‌های هیات‌های ایرانی و چینی به امضای سند راهبردی درجه یک میان دو کشور منتهی شده است. این سند راهبردی یک نگاه بلندمدت جامع به روابط دوجانبه دارد و در آن به همه مسائل دنیا، منطقه، همکاری‌های بین‌المللی، مسائل فرهنگی، مسائل اقتصادی و امنیتی توجه شده است. سند مهم دیگری که در این سفر امضا می‌شود سندی است به نام جاده ابریشم. چینی‌ها مدتی است سندی به نام «یک پهنه - یک راه» را برای جاده ابریشم تنظیم کرده‌اند که مجموعه کاملی است و حجم سرمایه کنار گذاشته شده در چین برای این پروژه هم بسیار بالا اعلام شده است. در این مجموعه دو و شاید هم سه سند فرهنگی گنجانده شده است. یک سند قضایی برای قوه قضاییه و سازمان بازرسی کل کشور و همچنین اسنادی که به مسائل اقتصادی، فنی، جاده ابریشم مربوط می‌شود نیز روی میز روسای جمهور دو کشور برای امضا قرار خواهد گرفت. مقام‌های ایران به عنوان میزبان هیات چینی می‌گویند که در این سفر تمام وزارتخانه‌های ایران درگیر خواهند شد و دلیل آن هم امضای اسناد همکاری میان دو کشور در تمام حوزه‌ها است. در شرایطی که چین چه در پیدا و چه در خفا در روزهای تحریم بیشترین کمک را به اقتصاد ایران کرده است و ایران هم بنای فراموش کردن شرکای روزهای تحریم خود را ندارد اما مقام‌های ایران پیش از این سفر هم با توجه به موفقیت برجام تاکید کرده بودند که تهران، دیگر در دوره تحریمی نبوده و با آن چارچوب مذاکره نمی‌کند. ایران شرایط کنونی همان‌طور که با فرانسه، انگلیس و آلمان صحبت می‌کند همان‌طور هم با چین و کره و ژاپن صحبت خواهد کرد. وضعیت ویژه و منحصر‌به‌فردی که برای چین به وجود آمده اقتضا می‌کند که این کشور تغییراتی را در وضعیت داخلی و البته تحولاتی را در حوزه سیاست خارجی خود ایجاد کند. چین در حال حاضر لاجرم باید تعریف جدیدی را درخصوص رابطه با امریکا ارایه کند و تجربه نشان داده که سیاست مخالفت با امریکا از سوی چین و بالعکس در دنیای پربحران امروز جواب نداده است. اگر عنصر تعامل در گذشته رابطه میان چین و امریکا عنصر مهمی بود از این پس در کنار آن عنصر رقابت گسترده هم وجود خواهد داشت. تعمیق رابطه با چین برای ایران هم دورنمای روشنی را تعریف می‌کند چرا که چین در بدترین پیش‌بینی‌ها در سال ٢٠٣٥ اقتصاد برتر دنیا خواهد شد. این کشور در حال حاضر ٣ و شش دهم تریلیون دلار ذخایر ارزی دارد که بالاترین ذخایر ارضی جهان را به خود اختصاص داده است. چین شریک اول تجاری ١٢٠ کشور دنیا است و البته که نخستین شریک تجاری ایران هم در چند سال اخیر چینی‌ها بوده‌اند.
اصلاح‌طلب چینی‌ها در سعدآباد
شی جی پینگ، هفتمین رییس‌جمهور جمهوری خلق چین علاوه بر اینکه رییس‌جمهور و رییس حزب کمونیست چین است، ریاست کمیسیون مرکزی ارتش چین را هم برعهده دارد. شی جی پینگ پیش از رسیدن به مقام ریاست‌جمهوری در دولت مقام‌های دیگری را هم به عهده داشته است؛ نایب‌رییس کمیسیون مرکزی نظامی کشور، ریاست دانشکده مرکزی حزب کمونیست و عضویت دایمی پولیتبورو قدرتمندترین نهاد سیاسی کشور از جمله این سمت‌هاست. او در سال ٢٠١٢ به عنوان رهبر جدید چین و رییس جدید کمیسیون مرکزی ارتش انتخاب شده است. به گزارش ایسنا، سیاست در خانواده آقای پینگ ارثی است. او فرزند یکی از اعضای منتقد دولت چین در سال‌های گذشته است. پدر او شی ژونگ‌شان از بنیانگذاران حزب کمونیست بوده و پست‌های مختلفی از جمله رییس نهاد تبلیغات سیاسی و معاون نخست‌وزیری را به عهده داشته است، اما زمانی که شی جی، ١٠ ساله بود، پاکسازی شده و برای کار به یک کارخانه فرستاده شده است. در ١٥ سالگی شی، پدرش در جریان انقلاب فرهنگی و تسلط مائو به زندان افتاد. با این حال پینگ جوان در شاخه جوانان حزب به فعالیت پرداخت و دبیر یکی از شاخه‌های تیم تولید حزب شد. وی مدرک دکتری خود را در رشته حقوق دریافت کرد که البته گفته می‌شود که در مورد مدرک دکترای پینگ سوالاتی وجود دارد. در سال ٢٠١٢ پینگ برای چند هفته از نظر‌ها ناپدید شد، او قرار‌های مهمی مثل دیدار با وزیرخارجه وقت امریکا، هیلاری کلینتون، لی هسینگ لونگ نخست‌وزیر مالزی و یک مقام عالیرتبه روسی را لغو کرد. روزنامه امریکایی واشنگتن پست در یک گمانه‌زنی احتمال زخمی شدن او را مطرح کرده بود، اما برخی دیگر احتمال می‌دهند که این غایب شدن پینگ با هدف آماده شدن او برای قرار گرفتن در پست‌های بالاتر دولتی بوده است. یک ماه بعد از ناپدید شدن، پینگ در نوامبر ٢٠١٢ دبیرکل حزب کمونیست شد، انتخاب همزمان او به عنوان رییس کمیسیون نظامی مرکزی، به صورت غیر‌رسمی نشان‌دهنده انتخاب او به عنوان رهبر بعدی چین بود. در یکی از نخستین سخنرانی‌ها در مقام جدید، پینگ گفت که مردم چین « انتظار تحصیلات بهتر، شغل‌های با ثبات بیشتر، درآمد بیشتر، امنیت اجتماعی قابل اعتمادتر، مراقبت‌های پزشکی با استانداردهای بالاتر، شرایط زندگی راحت‌تر و محیط‌زیست زیباتر را دارند.» و حزب کمونیست در نوامبر ٢٠١٣ دستور یک سری اصلاحات اقتصادی و اجتماعی را داد. اصلاحاتی که جامع و عمیق توصیف شدند و گفته می‌شود که بعد از اصلاحات سال ١٩٩٢ در چین مهم‌ترین اصلاحات اساسی این کشور هستند. در دوران ریاست‌جمهوری پینگ یکی دیگر از قوانین انتقادبرانگیز دولت چین در مورد مردم این کشور مورد بازنگری قرار گرفت و دولت اعلام کرد که از ابتدای سال ٢٠١٦ خانواده‌های چینی می‌توانند
دو فرزند داشته باشند.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
