المانیتور: ترکیه می خواهد به قرن ١٦ و رقابت میان عثمانی و صفوی بازگردد

هیچ‌گونه شک و تردید وجود ندارد که حزب حاکم عدالت و توسعه برای فرار از انزوای فزاینده بین‌المللی تلاش می‌کند: در اواسط ماه دسامبر، آنکارا به اتحاد نظامی ٣٤ کشور سنی به رهبری عربستان شیرجه رفت. به موازات این تصمیم نسنجیده، گفته می‌شود ایجاد روابط حسنه ترکیه با اسراییل در جریان است.

به گزارش اعتماد اتحاد عربستان، که حتی پاکستان و مالزی اعلام کرده‌اند به آن نمی‌پیوندند، از سوی بسیاری از تحلیلگران به عنوان یک ائتلاف سنی عربستان سعودی با هدف کاهش نفوذ منطقه‌ای ایران ارزیابی می‌شود. با همراهی توافق عربستان سعودی با کشورهایی چون کومور، مالی و نیجر، ترکیه می‌خواهد ادعای خود به عنوان وزنه تعادل سنی تاریخی در برابر ایران را حفظ کند و به قرن ١٦ و رقابت میان امپراتوری عثمانی و صفوی بازگردد. این نقش برای کشوری که وارث امپراتوری باشکوه و عظمت است، مناسب نیست و باید توسط صاحبان قدرت کنونی در ترکیه مورد بازنگری قرار گیرد.

حکومت رجب طیب اردوغان در حال حاضر ترکیه را به عنوان بخشی از یک محور منطقه‌ای رقابت با نفوذ عربستان در سراسر جهان اهل سنت تبدیل کرده است. از ژانویه سال ٢٠١٥، با تغییر رهبری در عربستان سعودی، پیکربندی سنی قدرت در منطقه تغییر کرده است. از آن زمان، اردوغان سه بار با پادشاه عربستان دیدار کرده و حمایت خود را از عملیات نظامی عربستان در یمن اعلام کرده است. در پایان سال، دو کشور تصمیم به ایجاد یک شورای همکاری استراتژیک گرفتند.

عربستان سعودی و قطر پول نقد و هیدروکربن دارند و ترکیه دارای قدرت نظامی است. به نظر می‌رسد که پادشاهی‌های خلیج فارس اجازه می‌دهند ترکیه از خزانه آنها بهره‌مند شود در حالی که آنها هم از وزن ژئوپولتیکی ترکیه استفاده می‌کنند. سعودی‌ها با داشتن ترکیه در بدنه اتحاد خود، جسارت مقابله با تهران را می‌یابند.

اردوغان و سلمان بن عبدالعزیز آل‌سعود روابط حسنه ایجاد کرده‌اند و همکاری در مسائل منطقه، به ویژه در سوریه را افزایش می‌دهند. با این حال، بحران ایران و عربستان و طرح‌های منطقه آنکارا، به ویژه درباره سوریه پیچیده است. آخرین پیشنهادهای آنکارا برای آشتی با اسراییل جریمه دیگری برای ادعای ترکیه درباره رهبری منطقه‌ای است. اردوغان، در راه بازگشت از عربستان سعودی دوم ژانویه به روزنامه‌نگاران همراه خود گفت: ترکیه و اسراییل به یکدیگر نیاز دارند. در بیانیه‌ای که پس از آن منتشر شد ممکن است ارزیابی اردوغان از جغرافیای سیاسی در حال تغییر خاورمیانه و نتیجه آن یعنی بازگشت ترکیه به سوی اسراییل را دید.

نباید فراموش شود که علت واقعی وخیم شدن رابطه با اسراییل از ژانویه ٢٠٠٩، در پی حملات اسراییل به غزه، ادعای قدرت منطقه‌ای بودن بود. این حادثه ماوی مرمره در مه ٢٠١٠ که موجب کشته شدن ٩ تبعه ترکیه توسط کماندوهای اسراییلی شد، نقطه عطف نمادین برای جنگ قدرت در خاورمیانه بود.

تبعیت ترکیه از رهبری عربستان علیه ایران و تلاش برای نرم کردن رابطه با اسراییل، تنها علیه مرکزیت ایران در منطقه نیست، تمام این اقدامات بدون شک عواقب طبیعی این است که آنکارا پس از بحران رابطه با روسیه در پس سقوط سوخو ٢٤، موقعیت خود در سوریه را از همیشه بیشتر در حال تضعیف می‌بیند. علاوه بر این، یک ائتلاف گسترده ترکیه و عربستان سعودی و همچنین با اسراییل فشار بر واشنگتن است.

دیدار ژنرال جوزف دانفورد، رییس جدید ستاد مشترک ارتش ایالات متحده برای ترکیه این نگرانی را ایجاد کرده که ایالات متحده با کردهای سوریه رابطه برقرار کرده است.

این نقض صریح‌ترین خط قرمز ترکیه در سوریه است؛ اینکه حزب اتحاد دموکراتیک کرد (PYD) از فرات عبور کند. با حمایت ایالات متحده و هماهنگی، نیروهای مسلح کرد سوریه، واحدهای حفاظت خلق، در حال مبارزه با داعش هستند و اگر آنها به غرب فرات برسند، در مرز عزاز و جرابلس قرار می‌گیرند. این منطقه در کنترل گروه‌های سوریه که از سوی ترکیه حمایت می‌شوند، قرار دارد و به منزله لینک اصلی بین ترکیه و حلب در محاصره است.

این موضوع اصلی در مذاکرات آنکارا با دانفورد مطرح شده است. ارتش ترکیه نگرانی‌های خود را با رهبر نظامی ایالات متحده درباره تلاش برای ایجاد کریدور کردی در شمال سوریه و تغییر بافت جمعیتی منطقه به نفع کردها مطرح کرده است.

سوال این است که واشنگتن چه واکنشی به آنکارا خواهد داشت .جاشوا لاندیس متخصص امریکایی درباره سوریه؛ حل و فصل مساله را غیرممکن می‌داند. از آنجا که کردها نیروی فعال روی زمین کار هستند و اردوغان متحد فوق‌العاده سودمند در موضوع سوریه نبوده است زمان‌های دشوار پیش روی تمام کسانی است که در بحران سوریه درگیر هستند، به ویژه برای ترکیه و اردوغان که قدرت بین‌المللی آن تضعیف شده است.