نوذر شفیعی: باید سیاست‌های تهاجمی عربستان مدیریت شود
نوذر شفیعی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس از راهکارهایی می‌گوید که ایران می‌تواند در قبال یارکشی سعودیها در پیش بگیرد.
پادشاهی عربستان سعودی با چالش خطرناکی روبروست. این را بسیاری از کارشناسان بین المللی می‌گویند. کنث پولاک، کارشناس موسسۀ بروکینکز در آخرین مقاله‌اش پیرامون چرایی اعدام شیخ نمر از سوی عربستان می‌نویسد: ملک سلمان خاورمیانه را خارج از کنترلش می بیند، تحولات خاورمیانه و تغییر در ساختار سیاسی کشورها سعودیها را گیج و بیش از همه نگران کرده، سیستم سیاسی بیمار خاندان سعودی که همواره مردمانی رام و سر به زیر طلب می‌کرده، امروز در حال روبرو شدن با مطالبات جدیدی است که ماهیت آنرا درک نمی‌کند، جنگ داخلی در سوریه، یمن، لیبی و عراق تمام نشده و سعودیها با تروریستهای رادیکالی همسایه شده اند که دور تا دورشان را گرفته و حتی بیم آن می رود که کشورهای آرام را هم ناآرام کنند. این تنها یکی از چالشهای عربستان است که سعودیها را پرخاشگر کرده؛ تقلای عربستان امروز برای مهار بحران داخلی و کنترل خطر در مرزهایش است؛ اما در قبال رفتارهای غیرقابل پیش بینی این بیمار سرکش چه باید کرد؟ آیا در قبال پرخاشگری باید مقابله به مثل کرد؟
خبرآنلاین در گفتگو با دکتر نوذر شفیعی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، آخرین تحولات عربستان و همچنین چشم انداز رابطه تهران-ریاض را مورد بررسی قرار داده است، دکتر شفیعی می‌گوید: جمهوری اسلامی ایران تاکنون بر مبنای استراتژی خویشتن داری در مقابل عربستان رفتار کرده و در طول تاریخ با اعمال سیاست صبر راهبردی توانسته نتایج مطلوبی کسب نماید. مشروح گفتگوی ما با سخنگوی مجلس را در ادامه بخوانید:
با توجه به تحولات داخلی عربستان، اعدام شیخ نمر از چه زاویه ای قابل ارزیابی است؟
بدون تردید، ساختار حاکمیتی عربستان فاقد جنبه های مردم سالارانه است. اگر چه عربستان ادعا می کند که شیخ نمر را بر اساس قوانین داخلی و بر اساس احکام صادره قضایی اعدام کرده است؛ اما به نظر می رسد لازم است نهادهای حقوق بشری بین المللی درخواست تشکیل کمیته حقیقت یاب برای این مساله داشته باشند. ضمن اینکه قرائن و شواهد بسیار زیادی وجود دارد مبنی بر اینکه اعدام شیخ نمر فاقد جنبه ها و رویه های حقوقی لازم بوده و بیش از همه بر پایه ملاحظات سیاسی و امنیتی صورت گرفته است. به عنوان مثال، شیخ نمر از سال ۲۰۱۲ در زندان های سعودی به سر می برده و حکومت عربستان یا حداقل بخشی از آن در شرایط زمانی کنونی به نتیجه می رسد که وی را به شهادت برساند. اکنون باید پرسید که شرایط زمانی کنونی از چه ویژگیهایی برخوردار است که باید شیخ نمر را اعدام کرد؟ قطعا پاسخ آن را باید در محیط داخلی و خارجی عربستان جستجو کرد. در حوزه داخلی، ارزیابی های جدی وجود دارد که عربستان برای ایجاد ارعاب و وحشت در محیط داخلی و فرافکنی چالش های درونی، شیخ نمر را به عنوان روحانی شیعه به شهادت رساند. اما در حوزه خارجی نیز سعی می کند از اعدام شیخ نمر برای تشدید فرقه گرایی در منطقه استفاده کند.
یارکشی سعودیها در جریان قطع رابطه برخی کشورهای عربی با ایران را چگونه تحلیل می کنید؟
عربستان سعودی از ابتدای شکل گیری سیاسی تاکنون روابط خارجی اش را به دلایل مختلف بیشتر در چارچوب رقابت با ایران تعریف کرده است. البته این روابط در برخی مقاطع تاریخی به دلیل تاثیرپذیری از همکاری مشترک با استراتژی غرب در شرایط دوستی و همکاری نیز قرار داشته که عمدتا در دوران قبل از پیروزی انقلاب اسلامی بوده است. اما در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی بر اساس اطلاعات موجود، به نظر می رسد عربستان همواره مساله دو قطبی سازی ایران-عربستان را در جهان اسلام دنبال کرده و برای تحقق این امر از موضوعات مذهبی و طایفه گرایی مانند شیعی - سنی و ایرانی - عربی بهره برداری نموده است.
در حال حاضر نیز به نظر می رسد بر بستر همان مسایل و موضوعات که چیزی جزء دامن زدن به فرقه گرایی در منطقه و جهان اسلام نیست، تلاش می کند دو قطبی ایران- عربستان به وجود آورد وهدفش هم اعمال فشار سیاسی و روانی به ایران است.
اما واقعیت آن است که موقعیت ژئوپلیتیک ایران هیچگاه در طول تاریخ از ناحیه اعراب تحت فشار یا انزوا قرار نگرفته است و علت آن این است که این موقعیت دارای پل های راهبردی و ارتباطی بسیار گسترده تریست که جزء مشخصه های لاینفک فلات تمدنی -فرهنگی ایران محسوب می شود. البته جمهوری اسلامی ایران به توسعه همکاری با کشورهای عربی و اسلامی که در همسایگی آن قرار دارند بسیار اهمیت می دهد و قطعا با توسعه روابط دو جانبه و چند جانبه بیشتر با این کشورها پروژه عربستان را حتما خنثی خواهد کرد.
بسیاری از تحلیل گران بر این باورند که سعودیها بیش از همه از تحول در سیاست خارجی ایران و به یک معنا برجام نگرانند و در واقع همه تلاش آنها با همراهی اسراییل هدف گرفتن این قضیه است.
سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در شرایط کنونی در دو صحنه با موفقیت های جدی همراه بوده است:
نخست؛ موفقیت در تحقق سیاست منطقه ای مطلوب به خصوص مقابله موثر با تروریسم که این مساله موجب شده است تا وجهه بین المللی ایران به عنوان عاملی ثبات بخش در منطقه بیش از هر زمانی مورد اعتراف دوست و دشمن قرار گیرد. تاثیر این مساله تا حدی بوده است که اخیرا در گفتگوهای بین المللی در مورد سوریه به آراء و دیدگاه های ایران احترام گذاشته می شود.
دوم؛ موفقیت در مذاکرات با ۱+۵ در مساله هسته ای که به رغم تمام مشکلات و چالش هایی که ایجاد شد، ایران اجازه ایجاد انحراف در این گفتگوها و توافقات را نداد و اکنون در آستانه اجرای برجام قرار گرفته ایم.
از دیدگاه بنده هر دو موفقیت اکنون مورد کینه و نفرت دشمنان و رقبای منطقه ای ایران قرار گرفته است و تلاش می شود این موفقیت ها را از بین ببرند. بدون تردید هماهنگی های اطلاعاتی عربستان با رژیم صهیونیستی برای رسیدن به اهداف مشترک حتما صورت گرفته است.
موج سعودی در یارکشی کشورها، و نا امن نشان دادن فضای سیاسی، امنیتی و بالطبع اقتصادی تا چه میزان می تواند موفق باشد؟
عربستان از بسیاری جنبه ها فاقد توان لازم برای ایجاد موج های سیاسی بزرگ در منطقه است. نمونه آن تلاش های ناموفقی است که برای به راه انداختن ائتلاف عرب-سنی در منطقه داشته است. علت اساسی در این قضیه آن است که سیاست های منطقه ای عربستان در تضاد کامل با منافع ملت های منطقه است و بسیاری از دولت های عربی نیز حتی از این سیاست عربستان ناراحت هستند.
نکته مهمی که خوب است در اینجا به آن اشاره شود آن است که اساس تحرکات تهاجمی کنونی عربستان ناشی از نوعی انفعال است. اما ایران برای مقابله با هر سناریویی آماده است. ضمن اینکه بر ادامه مسیر کنونی سیاست خارجی و منطقه ای خود اصرار دارد و قطعا اجازه نخواهد داد آشوب طلبی های عربستان مانع از اجرای آن ها شود.
در قبال این موج چه می شود کرد؟
جمهوری اسلامی ایران تاکنون بر مبنای استراتژی خویشتن داری در مقابل عربستان رفتار کرده است. مبنای این استراتژی رعایت ملاحظات و منافع ملت های منطقه و مصالح جهان اسلام بوده است. از طرف دیگر، در طول تاریخ ایران با اعمال سیاست صبر راهبردی توانسته است نتایج مطلوبی کسب نماید. بدون تردید آن چه امروزه در رفتار عربستان مشاهده می شود، بیانگر نوعی توطئه و نیرنگ می دهد که هدف اصلی آن متشنج کردن سیاست خارجی ایران است. با این وجود، ایران در طول چند دهه سپری شده از حیات انقلاب اسلامی به خوبی آموخته است که چگونه با به خدمت گرفتن سطوح مختلف دیپلماسی چالش ها را به فرصت تبدیل کند.
به نظر می رسد ایران باید سیاست های تهاجمی عربستان را به نحوی مدیریت نماید که این کشور مجبور به تغییر محاسبه شود؛ چرا که محاسبات کنونی حاکمان عربستان برای منطقه بسیار نگران کننده است.
برخی ناظران احتمال جنگ میان دو کشور را مطرح کرده اند، این پیش بینی تا چه میزان عملی است؟
اخیرا وزیر دفاع عربستان در پاسخ به این سوال که آیا احتمال جنگ با ایران را می دهید گفته است عربستان اجازه چنین اتفاقی را به هیچ وجه نخواهد داد. این اظهارات محمد بن سلمان حاوی این پیام است که عربستان سقف شرایط کنونی را برای خود تشدید تنش های سیاسی و روانی تعریف کرده است.
با ین وجود، برخی ناظران این مساله را نفی نمی کنند که ممکن است وضعیت موجود در روابط ایران و عربستان منجر به اتفاقات غیر قابل پیش بینی شود. در واقع، ممکن است عربستان نیز در فضای اجتناب ناپذیری قرار گیرد و چندان مختار نباشد. دقیقا به همین دلیل است که ایران عربستان را دعوت به گفتگو می کند.
آینده را چگونه پیش بینی می کنید؟
سناریوهای مختلفی می توان برای آینده پیش بینی کرد. اما قطعا وضعیت آینده تابع میزان تلاش ها و اقداماتی است که در حال صورت می گیرد. بررسی روندها بیانگر آن است که احتمال رفتارهای تنش زای بیشتر از سوی عربستان وجود دارد. اما به میزانی که جمهوری اسلامی ایران بتواند از مولفه های قدرت بازدارنده استفاده نماید، قطعا عربستان را مجبور به انعطاف یا عقب نشینی خواهد کرد.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
