کلاس درس «سید حسن » روز امتحان « اجتهاد»

روزنامه اعتماد نوشت؛

ساعت ۹ صبح مدرسه دارالشفاء قم. سید ۴۳ ساله لپ‌تاپ به دست وارد مدرس ۲ مدرسه دارالشفاء قم می‌شود. کلاس درس خارج فقه است. سه سال از آغاز این کلاس می‌گذرد. مبحث روز «مکاتب محرمه» است با ۱۳۰ نفر طلبه. بحث بر سر این است که اگر معامله‌کنندگان قصد حرام کرده باشند تکلیف چیست؟ کلاس ساعت ۱۰ تمام می‌شود. اما کلاس اصلی پس از آن آغاز می‌شود. کلاس خارج اصول متفاوت از سایر کلاس‌هاست. شش سال از آغاز آن می‌گذرد و تعداد بالای شاگردها باعث شده است که محل برگزاری این درس به نمازخانه انتقال یابد. حالا ۳۰۰ نفر طلبه گوش به سخنان او سپرده‌اند. بحث بر سر «اوامر» است. اینکه آیا «فعل امر بر مره یا تکرار دلالت دارد یا خیر؟» کلاس با پاورپوینت و جزوه جلو می‌رود. هیچ تفاوتی بین کلاس‌های خارج فقه و خارج اصول امروز یادگار امام با روزهای دیگر نیست. فضا و نحوه تدریس همان است. سوالات شاگردان همان است و تعدادشان هم همان. یکی از شاگردانش در مورد فضای این کلاس می‌گوید: «سید‌حسن خمینی سبک خاصی در درس دادن دارند به همه اقوال معاصرین و گذشته توجه دارد. قوت علمی شان بالا است و بیان بسیار رسایی دارد. طلبه‌ها با کسی تعارف ندارند و اگر کلاسی جوابگوی‌شان نباشد در آن شرکت نمی‌کنند. همین باعث شده که برخی کلاس‌ها ۲۰ نفر طلبه داشته باشد و کلاس خارج اصول ایشان ۳۰۰ نفر». کلاس تمام می‌شود. همان کلاسی که شنبه تا چهارشنبه به صورت مستمر صبح‌ها تشکیل می‌شود.

همزمان ساعت ۹ صبح میدان رسالت قم. چند خیابان آن‌طرف‌تر از مدرسه دارالشفاء قم. ۴۰۰ داوطلب به تدریج وارد ساختمان دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری می‌شوند. چهره سرشناسی میان آنها نیست. ۱۴۰نفر از دعوت‌شده‌ها نیامدند. سرشناس‌ها می‌گویند دعوتی از آنها نشده پس نیامده‌اند. ۱۵ سوال جلوی آنهایی که قرار است درجه اجتهادشان تخمین زده شود، قرار می‌گیرد. پنج سوال از اصول، پنج سوال از فقه و پنج سوال از اجتهاد. سوالات تشریحی و نتیجه امتحان کاملا محرمانه است. آزمون تا ساعت ۱۴ به طول می‌انجامد اما بازهم خبری از چهره‌های سرشناس نیست. زنان هم آمدند و در امتحان شرکت کردند. تصحیح اوراق از همان دیروز و پس از پایان امتحان آغاز شد تا پذیرفته‌شدگان برای مرحله بعدی یعنی «مصاحبه شفاهی» دعوت شوند.

چشم‌ها منتظر ورود سید‌حسن خمینی بود اما او با توجه به آنکه دعوتنامه‌ای دریافت نکرده بود، نیامد و به کلاس درس خارج فقه و اصول خود رفت. سیدحسن خمینی به آزمون نرفت اما همزمان شایعه «انصراف» از کاندیداتوری برای انتخابات خبرگان از سوی برخی رسانه‌ها منتشر شد. شایعه دو ساعت بعد از سوی نزدیکان بیت امام تکذیب شد و کمی آن‌طرف‌تر سخنگوی شورای نگهبان گفت که «عدم شرکت در آزمون» به معنای «انصراف» نیست. حالا اما دست شورای نگهبان است که باز می‌ماند. هنوز نه می‌توان امید قطعی به تایید آنهایی داشت که در این آزمون شرکت نکرده‌اند و درجه علمی‌شان برای فقهای شورای نگهبان قابل اثبات نیست و نه می‌توان عدم حضور چهره‌ها را به معنی پایان حضور آنها دانست و برچسب «ردصلاحیت» شده را بر پیشانی آنها دید. یادگار امام هنوز منتظر تایید صلاحیتش است.

آبرویش را در این مسیر گذاشته است و خیلی از علما مهر تایید بر درجه اجتهاد او گذاشته‌اند. این‌بار تصمیم شورای نگهبان است برسر یک «خمینی».

آزمون شش ساعته با ۱۵ سوال
آنهایی که در جلسه آزمون حضور داشتند از شرایط آزمون گفتند. از آزمونی شش ساعته که ۱۵ سوال داشت تا درجه علمی داوطلبان انتخابات خبرگان رهبری را محک بزند. پیامک دعوت به حضور برای خیلی‌های دیگر که برای شرکت در آزمون رفته بودند هم نیامده بود و همین موجب اعتراض داوطلبان را فراهم کرده بود. آزمون هنگام اذان ظهر قطع شد و داوطلبان پس از اقامه نماز ظهر به ادامه آزمون پرداختند تا در ساعت ۱۵:۳۰ آزمون پایان یابد. اما این آزمون ویژگی‌های خاص خود را هم داشت. آن‌گونه که کانال تلگرامی فرید مدرسی گزارش داده است «شرکت‌کنندگان در آزمون در زمان نماز به راحتی با یکدیگر گفت‌وگو کردند و از پاسخ سوال‌ها گفتند. نامزدهای خبرگان برخی‌شان حتی موبایل و کتاب هم با خود به جلسه آزمون برده بودند.» شش داوطلب زن هم برای محک زدن درجه علمی‌شان به میدان رسالت قم رفتند تا ببینند که می‌توانند وارد مجلس خبرگان رهبری شوند یا خیر؟ برخی به روز برگزاری آزمون انتقاد داشتند.

آنها که نیامدند؟
چهره‌های جدیدی که برای حضور در رقابت مجلس خبرگان رهبری داوطلب شده بودند از جمله افرادی بودند که روز گذشته بسیاری انتظار ورود آنها به ساختمان دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری را داشتند. آیت‌الله امجد از جمله افرادی بود که با وجود آنکه یکی از اعضای حقوقدان شورای نگهبان خبر از دعوت شدن او به آزمون داده بود به محل آزمون نیامد تا بعد از ظهر روز گذشته اعلام شود که وی در رقابت‌های پیشین مجلس خبرگان رهبری یک‌بار تایید صلاحیت شده بوده و در نتیجه نیازی به آزمون دادن ندارد. آیت‌الله موسوی بجنوردی نیز از جمله دیگر افرادی بود که با توجه به حضورش در لیست داوطلبان جدید احتمال حضور او را، که از شاگردان حضرت امام بوده و دو درس خارج فقه و اصول را در حوزه علمیه تدریس می‌کند، می‌دادند. آیت‌الله موسوی بجنوردی هم اما در این آزمون به دلیل آنکه دعوتی از او نشده بود شرکت نکرد. مرتضی آقاتهرانی، نماینده فعلی مجلس نهم که برای انتخابات خبرگان کاندیدا شده است از جمله افرادی بود که با وجود آنکه احتمال حضورش می‌رفت در این آزمون شرکت نکرد. اما سرشناس‌ترین چهره‌ای که حالا با نیامدنش به آزمون خبرگان کمی سرنوشت انتخابات را مبهم کرده است، یادگار امام خمینی است.

نه انصراف و نه آزمون
سید‌حسن خمینی دیروز به آزمونی که در میدان رسالت شهر قم، همان شهری که او سال‌ها در آن درس خوانده و درس داده بود، نرفت. تاکید کرد که دعوتنامه‌ای برایش نیامده است پس در آزمون شرکت نخواهد کرد. نرسیدن دعوتنامه از طریق پیامک یا هر شکل دیگری را از دو روز پیش از برگزاری آزمون اعلام کرده بود اما دیروز بازهم در این مورد تاکید کرد. نیامدنش به آزمون موجب شد تا برخی رسانه‌ها استنباط کنند که حالا دیگر سید‌حسن خمینی از رقابت انتخاباتی خبرگان انصراف داده است. شایعه‌ای که خیلی زود از سوی یکی از نزدیکان یادگار امام تکذیب شد. به گفته مرتضی اشراقی آیت‌الله سید حسن خمینی انصراف نداده و تمام اخبار مبنی بر انصراف وی کذب و دروغ است.این شایعه کمی بعدتر توسط سخنگوی شورای نگهبان هم رد شد. نجات‌الله ابراهیمیان در همین مورد به فارس گفت: «شرکت نکردن در آزمون علمی خبرگان رهبری، انصراف از کاندیداتوری تلقی نمی‌شود، ممکن است داوطلبی بگوید «بنده بدون نیاز به شرکت در آزمون علمی، مجتهدم»، اما اگر داوطلبی آزمون نداده باشد، در واقع در این شرایط ابزاری برای تایید شرط علمی آنها دراختیار فقهای شورای نگهبان نیست و ممکن است منتهی به عدم‌احراز صلاحیت آن داوطلب شود». در نتیجه حالا سید‌حسن خمینی نه در آزمون خبرگان شرکت کرده است و نه از رقابت خبرگان کنار کشیده است.

ابهام در دعوتنامه‌ها
اینکه سید‌حسن خمینی به این آزمون دعوت شده است و در آن شرکت نکرده است با اینکه او اصلا به این آزمون دعوت نشده است کمی شرایط را متفاوت می‌کند. نزدیکان یادگار امام تاکید دارند که هیچ گونه دعوتنامه‌ای از سوی شورای نگهبان برای‌شان ارسال نشده است. آیت‌الله موسوی بجنوردی هم در همین مورد تاکید داشت که دعوتنامه‌ای به دستش نرسیده است با این حال هنوز وضعیت مبهم است. بالاخره شورای نگهبان دعوت کرده است یا نه؟ اما پاسخی که نجات‌الله ابراهیمیان، سخنگوی شورای نگهبان عصر دیروز در مورد ابهامات به وجود آمده به «اعتماد» می‌دهد کمی متفاوت‌تر است. او بازهم ترجیح داد در مورد دعوت یا عدم دعوت از سید‌حسن خمینی صراحتا و مصداقا صحبت نکند و از آن ۱۴۰ نفری بگوید که در این آزمون شرکت نکرده‌اند. ابراهیمیان در گفت‌وگو با «اعتماد» از موضوع جدیدی یاد می‌کند و می‌گوید: «اساسا چیزی به نام دعوت کتبی و شخصی از اشخاص وجود نداشته است بنابراین اگر آقایان می‌گویند که از آنها دعوت نشده است، راست می‌گویند. ملاک ما برای آزمون علمی خبرگان همان اطلاعیه عمومی شورای نگهبان بود که از همه داوطلبان به جز آنهایی که هم‌اکنون عضو مجلس هستند یا در گذشته بوده‌اند یا در انتخابات‌های پیشین صلاحیت‌شان تایید شده است دعوت به حضور در آزمون علمی کرده بود.» وی در ادامه در مورد تبعات عدم حضور در آزمون علمی توضیح می‌دهد و می‌گوید که این عدم حضور ممکن است به این علت بوده باشد که فرد شرایط علمی را از نظر خودش دارا بوده است اما اثبات این شرایط برای فقهای شورای نگهبان امکانپذیر نخواهد بود. ابراهیمیان تاکید کرد: البته ما برای اطمینان به برخی از داوطلبان پیامک هم فرستادیم اما در نهایت مبنای دعوت همان اطلاعیه عمومی شورای نگهبان است.

نوبت تصمیم شورای نگهبان
یادگار امام همان که آمدنش موجی از واکنش‌های مثبت را به همراه داشت در هنگام ثبت نام یک جمله مهم داشت «آبرویم را در این مسیر می‌گذارم». حالا نوبت شورای نگهبان است. یادگار امام که بسیاری به درجه علمی‌اش اذعان دارند. هنوز هم اظهارات آیت‌الله مومن در مورد آنهایی که نیاز به شرکت در آزمون علمی شورای نگهبان ندارند مورد استناد خیلی‌هاست. اظهاراتی که آیت‌الله مومن، عضو فقهای شورای نگهبان در مورد آزمون خبرگان گفته بود: «آزمون اجتهاد در قانون تعیین شرایط اعضای خبرگان نیامده است. مرجع تشخیص دارا بودن شرایط فوق، فقهای شورای نگهبان هستند یعنی فقهای شورای نگهبان باید تشخیص بدهند که فرد این شرایط را دارد یا خیر. گاهی کسی که ثبت‌نام می‌کند از ما هم فاضل‌تر بوده است و ما نیز او را می‌شناسیم، بنابراین این فرد نیازی به امتحان دادن ندارد. یا کسی است که ما آشنایی با او نداریم اما در حوزه تدریس می‌کند، نوارهای جلسات درس او نیز موجود است، خوب هم درس می‌دهد، ملا است و در مسائل سیاسی هم اظهارنظر کرده و مواضعش روشن است؛ این فرد هم نیازی به امتحان اجتهاد ندارد.» حالا نوبت شورای نگهبان است تا بگوید تصمیم نهایی‌اش در مورد درجه علمی یادگار امام که ۲۰ سال از شروع تدریسش در حوزه می‌گذرد چیست؟ تصمیمی که با توجه به اظهارات متفاوت حقوقدانان شورای نگهبان مشخص است که هنوز اتخاذ نشده است.