هشدار: تسری دلالی به حوزه فرهنگ
معاون فرهنگی وزیر ارشاد با اشاره به تسری دلالی و تاراج سرمایه‌ها که در فضای اجتماعی جامعه ایران به وجود آمده و به حوزه فرهنگ کشیده شده است،گفت: متاسفانه در چنین فضایی گرفتار انتحال، بی‌هویتی و بی‌استنادی در عرصه فرهنگ مکتوب شده‌ایم.
سیدعباس صالحی در اختتامیه دوازدهمین دوره جشنواره نقد کتاب که اول دی‌ماه در پژوهشکده فرهنگ، هنر و معماری جهاد دانشگاهی برگزار شد، این جشنواره را فرصتی برای بازخوانی آنچه در فضای فرهنگ مکتوب از زاویه نقد می‌گذرد خواند و گفت: نقد دریچه‌ای برای گفت‌وگوست. جامعه‌ای که در آن فضای نقد کم است طبیعتا یکی از دریچه‌های مهم گفت‌وگو در حوزه اجتماعی را به روی خود بسته است.
به گزارش ایسنا معاون فرهنگی وزیر ارشاد با بیان اینکه نقد باعث زایش علم و فرهنگ می‌شود و بر آن‌ها تاثیر می‌گذارد گفت: جامعه‌ای که نقد علمی و فرهنگی در آن کم رخ می‌دهد فرصت کمتری برای زایش‌های علمی و فرهنگی دارد. نقد فضا و مسیری است برای آن که آسیب‌ها کاهش پیدا کند.
او در ادامه با تشریح برخی از آسیب‌های جامعه بدون نقد و به‌خصوص فضای فرهنگ مکتوب اظهار کرد: فرهنگ مکتوب حال حاضر ما آسیب‌های متعددی دارد که این جشنواره سعی دارد این آسیب‌ها را کاهش دهد. حوزه فرهنگ مکتوب ما آسیب‌دیده است و این آسیب‌ها نمایی از آسیب‌های کلان‌تر در حوزه فرهنگ اجتماعی است.
صالحی گفت: متاسفانه میراث مکتوب ما مثل فضای اجتماعی‌مان گرفتار انتحال، بی‌هویتی و بی‌استنادی است. در این فضا به راحتی نام‌ها جابه‌جا و تاراج می‌شوند و سرمایه‌های تمام عمر آدم‌هایی که زندگی و فکر خود را صرف یک اثر کرده‌اند از بین می‌رود. همان دلالی که در حوزه اجتماعی در جامعه ما به وجود آمده در حوزه فرهنگ مکتوب نیز باعث شده افراد بدون اینکه متکی به بازو و سرمایه خود باشند از سرمایه و نیروی فکر دیگران استفاده کنند. دلالی علمی نیز به بهای تاراج سرمایه‌های دانش و فرهنگ در این جامعه رواج پیدا کرده است.
معاون فرهنگی وزیر ارشاد بی‌روشی را از آسیب‌های دیگر فرهنگ اجتماعی جامعه ایران دانست و گفت: همین آسیب‌ها در حوزه فرهنگ مکتوب نیز وجود دارد؛ آسیب‌هایی که باعث شلختگی در زندگی اجتماعی ما شده و به دیگر شئون جامعه رسوخ پیدا کرده است. به همین خاطر است که افرادی می‌نویسند بدون اینکه از متد خاصی پیروی کنند. فرهنگ مکتوب ما گرفتار کم‌اخلاقی و بی‌اخلاقی علمی است که این خود نمایی از آشفتگی در حوزه اجتماعی است. البته این به معنای آن نیست که ما هیچ نداریم اما نداشته‌هایمان فراوانند. نقد حوزه فرهنگ مکتوب می‌تواند به کاهش آسیب‌ها کمک کند یا حداقل اینکه افزایش پیدا نکند. نقد فرصتی است برای اینکه ما نداشته‌هایمان را در این حوزه بیشتر بشناسیم.
او همچنین به برگزاری جشنواره نقد کتاب اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از کارکردهای این جشنواره، نقد نقد است یعنی اینکه بدانیم نقدمان در چه جایگاهی قرار دارد. ما در این جشنواره و دیگر کارهای نظیر آن سعی می‌کنیم به کشف مسیری برای نقد برسیم.
صالحی گفت: در همین جشنواره نقد کتاب می بینیم که هرسال چندین هزار کتاب بر تولید ما اضافه شده است اما نقدها به همان میزان و آمار گذشته باقی مانده است. این جشنواره به ما نشان می‌دهد که در چه حوزه‌هایی نقد جدی نداریم.
به گزارش ایسنا در بخش دیگری از این مراسم مجید غلامی جلیسه مدیرعامل خانه کتاب نیز به روزمرگی برگزاری جشنواره‌های حوزه کتاب اشاره کرد و گفت: یکی از دلایل این روزمرگی‌ها این است که در بین مسئولان برگزارکننده آن اراده جدی برای تغییر و تحول وجود ندارد و آن‌ها به این جشنواره‌ها صرفا به عنوان یک کار اداری و روتین نگاه می‌کنند لذا موفقیت نسبی جشنواره‌های کتاب در بخش خصوصی به همین اراده مسئولان برگزارکننده برمی‌گردد.
او افزود: خوشبختانه در دو سال اخیر در خانه کتاب سعی شده جشنواره‌های حوزه کتاب از روزمرگی خارج شوند.
مدیرعامل خانه کتاب سپس برگزاری دوازدهمین دوره جشنواره نقد کتاب را از دو جهت حائز ویژگی‌های خاص دانست و این ویژگی‌ها را دبیری حجت‌الاسلام سیدحسن اسلامی اردکانی به عنوان دبیر علمی و همچنین الکترونیکی شدن داوری‌ها عنوان کرد.
او با بیان اینکه در این دوره از جشنواره داوری‌ها ۱۰۰ درصد الکترونیکی انجام شده است گفت: در جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی که در حال برگزاری است ۵۰ درصد کارها به صورت الکترونیکی پیش رفته است. توسعه الکترونیکی کردن فعالیت‌های داوری جشنواره‌ها باعث شفاف‌سازی بیشتر خواهد شد.
جلیسه در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به انتشار ۷۲ هزار عنوان کتاب در سال گذشته گفت: در مقابل این رقم ما تعداد کمی منتقد و مجله‌های نقد کتاب داریم. بر همین مبنا ما در خانه کتاب ۱۳ نشریه تخصصی نقد کتاب راه انداخته و منتشر می‌کنیم.
او همچنین به خلأ نقد در مجلات، خبرگزاری‌ها و سایت‌ها اشاره کرد و گفت: از میان ۵۰۰ نشریه تنها ۷۷ نشریه به معنای واقعی نقد کتاب دارند.
سپس حجت‌الاسلام سیدحسن اسلامی اردکانی دبیر علمی دوازدهمین دوره جشنواره نقد کتاب در سخنانش به پایین بودن حجم مقالات و نقدهای کتاب در این جشنواره اشاره کرد و گفت: من همه ۵۳۰ مقاله این دوره از جشنواره را خوانده‌ام. در این بین چیزی که برایم خیلی عجیب بود اینکه ما امسال در سه حوزه روانشناسی و علوم تربیتی، ادبیات عرب و شعر معاصر برگزیده نداریم. این در حالی است که ما در سرزمینی زندگی می کنیم که بومی‌ترین و اصلی‌ترین هنر ما شعر است. حال این سوال مطرح است که آیا در طول سال گذشته در حوزه شعر هیچ اثری منتشر نشده که قابل نقد باشد یا اینکه نقدها ضعیف و سست بوده است؟
او اظهار کرد: این پرسش وجود دارد که چرا در کشوری که افتخار آن و دیانتش بر مبنای کتاب است این همه فقر نقد وجود دارد.
در بخش دیگری از این مراسم محمدعلی قانعی راد یکی از برگزیدگان این دوره از جشنواره نقد کتاب به تشریح فضای نقد پرداخت و گفت: در فضایی که بیشتر جلسات نقد و نقدهای مکتوب ما یا تعارفات دوستانه همراه است و یا بر مبنای دشمنی‌ها می‌گذرد این موضوع نشان می‌دهد که فرهنگ نقد در کشور ما جان یفتاده و کارکرد نقد شناخته‌شده نیست. جلسات نقد ما با تعارفات و نان قرض‌دادن‌ها مبنی بر دشمنی و دشمن‌خویی‌ها آمیخته است و در فضای نقد جامعه ما چنین جوی حاکم است. باید از این مرحله عبور کنیم و کارکرد نقد را به معنی واقعی آن در نظر بگیریم.
او در بخش دیگری از سخنانش با انتقاد از فضای حاکم بر دانشگاه‌ها و نقد اظهار کرد: در فضای دانشگاهی ما نیز یا نسبت به آن چیزی که موجود است بی توجهی وجود دارد یا فضایی نفع‌گرایانه بر آن حاکم است. آن‌ها می‌گویند ما می‌خواهیم چارچوب‌های نظری دیگری را جلو ببریم اما به چیزی که وجود دارد توجه نمی‌کنند و معلوم هم نیست که چیزی که می خواهند بسازند چیست. باید به آن‌ها گفت که اگر می خواهید در حوزه علوم انسانی و اجتماعی بومی سازی کنید باید برای ساختن آن به چیزی که هست رجوع کنید، قواعد را بشناسید، شرایط تکوین قواعد را بدانید و با آن بازی کنید.
قانعی راد همچنین گفت: در عین حال نقد را باید کسانی انجام بدهند که خود خلاق‌ترین‌ها باشند، کسانی که در تفکرشان بعد تخیل و هنر وجود داشته باشد. باید به فلسفه نقد و پیوندی که بین علم، اندیشه و فلسفه وجود دارد توجه کنیم. چون هرجایی که نقد وجود نداشته باشد تفکری هم وجود ندارد. محال است کشوری رشد علمی داشته باشد اما در آن جامعه نقد نباشد.
در پایان این مراسم از برگزیدگان این دوره از جشنواره نقد کتاب با اهدای لوح و هدایایی تقدیر شد.
برگزیدگان و شایستگان تقدیر جشنواره نقد کتاب به شرح زیر معرفی شدند:
کلیات و اطلاع‌رسانی
در این حوزه یک اثر برگزیده شناخته شد:
«تأملی بر سهم مؤلف در نگارش کتاب‌های تألیفی: موردپژوهی کتاب مدیریت ارتباطات برای کتابداران و متخصصان اطلاع‌رسانی»، مظفر چشمه سهرابی، فصلنامه نقد کتاب اطلاع‌رسانی و ارتباطات، شماره ۱ و ۲، بهار و تابستان ۱۳۹۳.
میراث‌پژوهی
در این حوزه دو اثر به طور مشترک شایسته تقدیر شناخته شدند:
«نقدی بر تصحیح تازۀ خزانۀ عامره»، مهدی رحیم‌پور، فصلنامه نقد کتاب میراث، سال اول، شماره ۳ و ۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۳.
«نقدی بر چاپ تازۀ التنویر فی‌الطب»، علی صفری آق قلعه، گزارش میراث، سال هشتم، شماره ۱ و ۲، فروردین و تیر ۱۳۹۳
فلسفه، کلام و عرفان
الف) فلسفه اسلامی
در این حوزه یک اثر برگزیده شناخته شد:
«تحلیل نظریه‌های علم دینی و آزمون الگوی حکمی اجتهادی در تولید علوم انسانی»، سیدمحمدتقی موحدابطحی، فصلنامه نقد کتاب کلام، فلسفه و عرفان، سال اول، شماره ۱و ۲، بهار و تابستان ۱۳۹۳.
ب) کلام
در این حوزه دو اثر به طور مشترک شایسته تقدیر شناخته شدند:
«از شمس‌الدین کشی تا ابن رُشد شیعی!، بررسی کتاب شیعه‌شناسان غربی و اصول اعتقادات شیعه دوازده امامی»، حمید عطائی نظری، آینه پژوهش، سال بیست و پنجم، شماره ۲، خرداد و تیر ۱۳۹۳.
«خاستگاه‌های فلسفه دین در ادیان ابراهیمی»، بهنام اکبری، فصلنامه نقد کتاب کلام، فلسفه و عرفان، سال اول، شماره ۳ و ۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۳.
دین
الف) علوم قرآنی و حدیث
در این حوزه یک اثر شایسته تقدیر شناخته شد:
«بررسی و نقد مبانی قرآنی احمد صبحی منصور در انحصار منبعیت قرآن با تأکید بر کتاب القرآن و کفی مصدر التشریع الاسلام»، راضیه مظفری و مجید معارف، پژوهشنامه ثقلین، دوره اول، شماره ۱، بهار ۱۳۹۳.
ب) کلیات اسلام
در این حوزه یک اثر شایسته تقدیر شناخته شد:
«بررسی کتاب اندیشه اسلامی ۱»، غلامرضا کسایی و جلال رحیمیان، اندیشه دینی، شماره ۵۱، دوره ۱۴، تابستان ۱۳۹۳.
علوم اجتماعی
الف) جامعه‌شناسی
در این حوزه یک اثر شایسته تقدیر شناخته شد:
«بازنمایی جامعه‌شناسی عینیت‌گرا در کالبد جامعه‌شناسی انتقادی»، محمد امین قانعی‌راد، فصلنامه نقد کتاب علوم اجتماعی، سال اول، شماره ۱ و ۲، بهار و تابستان ۱۳۹۳.
ب) ارتباطات
در این حوزه یک اثر شایسته تقدیر شناخته شد:
«قدرت ارتباطات یا قدرت اطلاعات نقدی بر نظریه قدرت شبکه‌ای مانوئل کاستلز»، عبدالرسول دیوسالار، فصلنامه نقد کتاب اطلاع‌رسانی و ارتباطات، سال اول، شماره ۳ و ۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۳.
زبان
الف) زبانشناسی
در این حوزه یک اثر شایسته تقدیر شناخته شد:
«نقد و معرفی رده‌شناسی زبان‌های ایرانی»، محمد راسخ مهند، نشریه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی ویژه‌نامه نامه فرهنگستان، شماره ۴، پاییز ۱۳۹۳.
ب) زبان‌های باستانی
در این حوزه یک اثر شایسته تقدیر شناخته شد:
«نقد و بررسی ترجمه صادق هدایت از زند وهومن یسن»، سیمین دخت گودرزی، فصلنامه پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی، شماره ۱۵، بهار ۱۳۹۳.
علوم و فنون
الف) تاریخ علم
در این حوزه یک اثر برگزیده شناخته شد:
«کی گوش می‌کند به سروش پیام ما»، یونس کرامتی، فصلنامه نقد کتاب علوم محض و کاربردی، سال اول، شماره ۳ و ۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۳.
ب) زیست‌شناسی
در این حوزه یک اثر شایسته تقدیر شناخته شد:
«تلاش جوانان ایرانی برای معرفی شگفتی‌های سرزمین مادری»، حسن سالاری، فصلنامه نقد کتاب علوم محض و کاربردی، سال اول، شماره ۳ و ۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۳.
هنر
در این حوزه یک اثر شایسته تقدیر شناخته شد:
«اول و آخر تویی ما در میان: مروری بر کتاب تاریخ پارچه و نساجی در ایران»، پروین بابایی، فصلنامه نقد کتاب هنر، سال اول، شماره ۳ و ۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۳.
ادبیات فارسی
الف) متون کهن
در این حوزه دو اثر به طور مشترک برگزیده شناخته شد:
«اهمیت تلفظ برخی از واژه‌ها در تصحیح بیت‌هایی از شاهنامه»، وحید عیدگاه طرقبه‌ای، گزارش میراث، سال هشتم، شماره ۱ و ۲، فروردین و تیر ۱۳۹۳.
«بررسی و نقد هفت تصحیح دیوان حافظ»، سعید لیان، نامه فرهنگستان، سال سیزدهم، شماره ۳، بهار ۱۳۹۳.
ب) نقد ادبی
در این حوزه یک اثر شایسته تقدیر شناخته شد:
«تاریخ‌گرایی نو: بررسی کتاب تاریخ بیهقی در بوته نقد جدید»، قدسیه رضوانیان، فصلنامه تخصصی نقد ادبی، سال هفتم، شماره ۲۵، بهار ۱۳۹۳.
ادبیات داستانی
در این حوزه یک اثر شایسته تقدیر شناخته شد:
«فراداستان تاریخ‌نگارانه؛ مطالعه موردی: مارمولکی که ماه را بلعید»، غلامرضا پیروز، قدسیه رضوانیان و سروناز ملک، ادب‌پژوهی، شماره ۲۷، بهار ۱۳۹۳.
ایران و اسلام
در این حوزه یک اثر شایسته تقدیر شناخته شد:
«سُلی شاهوار، گاد گیلبار و بوریس موروزوف: بهائیان ایران، جنوب خزر و قفقاز»، سیدمقداد نبوی رضوی، فصلنامه نقد کتاب ایران و اسلام، سال اول، شماره ۱ و ۲، بهار و تابستان ۱۳۹۳.
تاریخ و جغرافیا
در این حوزه دو اثر به طور مشترک برگزیده شناخته شد:
«کاربرد منابع در کتاب درسی تاریخ معاصر ایران سال سوم دبیرستان، مطالعه موردی درس ۱۰ و ۱۱»، محمد گودرزی، فصلنامه نقد کتاب تاریخ، سال اول، شماره ۳ و ۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۳.
«نقد و بررسی وضعیت سیاسی خراسان در دوره جانشینان نادر»، محسن رحمتی، فصلنامه نقد کتاب تاریخ، سال اول، شماره ۳ و ۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۳.
کودک و نوجوان
در این حوزه یک اثر شایسته تقدیر شناخته شد:
«خط و رسم عاشقی: تأملی بر رسم‌الخط قصه‌های عاشقانه ایرانی»، مهدی شعبانی، فصلنامه نقد کتاب کودک و نوجوان، سال اول، شماره ۳ و ۴، پاییز و زمستان ۱۳۹۳.
بخش جنبی
در این دوره از جشنواره نقد کتاب قاسم هاشمی‌نژاد به پاس سال‌ها فعالیت در عرصه نقد به عنوان منتقد پیشکسوت و مسعود راستی‌پور به عنوان منتقد جوان، شایسته قدردانی شناخته شدند. همچنین نشریه «نگاه نو» به پاس ۲۵ سال فعالیت در حوزه فرهنگی و هنری با نگاه ویژه به کتاب و نقد کتاب به عنوان نشریه شایسته قدردانی معرفی شد.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
