حرکت خاورمیانه به سمت انفجاری بزرگ

« حرکت خاورمیانه به سمت انفجاری بزرگ » عنوان یادداشت روز روزنامه آفرینش به قلم حمیدرضا عسگری است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:

تشکیل ائتلاف‌های نظامی و تلاش برای تحقق خواسته‌های سیاسی از سوی کشورهای منطقه و دیگر قدرت‌های جهان، سبب شده تا خاورمیانه یکی از سخت ترین دوران‌های تاریخ خود را تجربه کند. یمن، سوریه، عراق، لبنان، لیبی و ناامنی سراسری که گریبان گیر تمام کشورهای منطقه شده، نشان از وخامت اوضاع در این منطقه استراتژیک را دارد. این وضعیت فعلی خاورمیانه می‌تواند نشانه‌های از اتفاقات ناگواری باشد که آتش تمام کشورهای منطقه را متضرر کند و خاکسترش نیز برچهره سایر جهانیان نشیند.

اینطور به نظر می‌رسد که سوریه به عنوان نقطه مرکز تحولات به سادگی یکپارچه نخواهد شد و کشورهای مختلف قصدی برای تغییر وضعیت فعلی ندارند و یا از توان آنها خارج است. اگرهرچه سریعتراز پتانسیل وحدت میان قدرت‌های جهانی استفاده نشود، قطعا سوریه به مناطق محصور شده تبدیل و تکه تکه خواهد شد. گره اصلی این تحولات را می‌توان در تبدیل اختلافات سیاسی به جنگ‌های مذهبی میان شیعه و سنی دانست.

منطقه خاورمیانه آبستن یک انفجار بزرگ است که ریشه آن ابتدا در اختلافات مذهبی و سپس تجاوزات مرزی است. این خطری است که همه کشورهای منطقه را تهدید می‌کند و اگر همه می‌خواهند یک جنگ بزرگ شکل نگیرد، باید نسبت به این خطر فعال شوند و این آتش را به صورت اصولی خاموش کنند. شاید گفتن این مطالب به نظر اغراق و بزرگ نمایی تلقی گردد، اما نباید فراموش کرد که وقوع جنگ های جهانی اول و دوم و گسترده شدن دامنه آن ها، بیش از هر چیز به درگیر بودن قدرت های منطقه ای و قدرت های بزرگ در مجموعه ای از اتحادها و ائتلاف ها بود که امروز به وضوح این نشانه‌ها را در خاورمیانه مشاهده می‌کنیم.

بنابراین، با کنار هم قرار دادن مجموعه مباحث فوق، می توان گفت هم اکنون وضعیت در منطقه خاورمیانه تا حدی حساس شده که فارغ از نحوه اقدامات بازیگران مختلف در این منطقه، بر سر ضرورت کنترل و مدیریت فضا، حداقلی از اشتراک نظر به وجود آمده است. اما اشکال اصلی اینجاست که هریک از قدرت‌های منطقه‌ای و بازیگران جهانی به دنبال مدیریت بحران به سبک تامین منافع خود می‌باشند.

جبهه ترکی- عربی که امروز به عنوان اصلی ترین حامیان تروریست در منطقه شناخته می‌شوند با چراغ سبز آمریکا و غرب از هر طریقی برای تحقق اهداف سیاسی و منطقه‌ای خود استفاده می‌کنند و عملا آتش جنگ مذهبی را شعله‌ور ساخته‌اند تا رقبا را شکست دهند و گستره نفوذ خود را تثبیت سازند. جدای از رقابت‌های منطقه‌ای ، شاهد زورآزمایی قدرت‌های جهانی یعنی آمریکا و روسیه نیز هستیم که این مسئله به عنوان سرشاخه اصلی تحولات خاورمیانه محسوب می‌گردد. تامادامی که این دو به توافقی جامع در مورد پایان بحران سوریه دست نیابند نمی‌توان انتظار داشت که آتش جنگ فروکش کند.

آنچه از شواهد موجود برمی‌آید، آمریکا قصد دارد پاشنه آشیل روسیه در خاورمیانه به دست گیرد و با تضعیف قوای نظامی و مالی آن در جنگ، به امتیازگیری و معاملات سیاسی با مسکو اقدام کند. در این مصاف اهداف ثانویه‌ای نیز برای آمریکا و غرب محقق خواهد شد و آن کشاندن ایران در وسط معرکه جنگ‌های نیابتی است. سوریه، عراق، لبنان، یمن، جغرافیای بزرگی برای مدیریت اهداف منطقه‌ای است که ایران برای حفظ آنها مجبور به پرداخت هزینه‌های سنگینی است. باید هشیار بود که سوریه برای تبدیل به باتلاق هزینه‌ها نشود، چرا که پیش روی و عقب نشینی در آن موجب فرو رفتن بیشتر در بحران‌های منطقه‌ای خواهد شد.

هنوز می توان بر گزینه دیپلماسی امیدوار بود و باید این خرد جمعی میان کشورهای منطقه ایجاد شود که آتش جنگ با تشکیل ائتلاف‌های نظامی جدیدالتاسیس و مذهبی کردن مبارزات، خاموش نمی‌شود. تنها ابزار دیپلماسی است که می‌تواند طرفین درگیری‌ها را باکمترین خسارت و هزینه از معرکه نجات دهد، وگرنه حضور در هرجنگی برای هر دو طرف آسیب و هزینه‌ دربرخواهد داشت. نباید اجازه داد خاورمیانه به سمت آتش جنگی رود که پیامد آن تکرار تلخ تاریخ باشد.