میانجیگری ایران؛ نیاز حیاتی ترکیه در مناقشه با روسیه

حادثه سرنگونی یک فروند جنگنده روسی که بر فراز آسمان سوریه توسط نظامیان کشور ترکیه مورد حمله قرار گرفت پیش روی کارشناسان، تحلیلگران و بازیگران سیاسی منطقه و جهان علامت سئوال های فراوانی را ایجاد کرد.

به گزارش مهر، نخستین سئوالی که به ذهن هر شنونده ای خطور کرد این بود که، قصد ترکیه از این اقدام چه بوده است و در این میان چه دستاوردهایی عاید این کشور خواهد شد.

از همین رو بسیاری از کارشناسان دست به قلم شدند و دلایل احتمالی این اقدام را بر شمردند و همچنین مسئولین ترکیه و روسیه نیز پس از حادثه در چندین نوبت مواضع خود را به جامعه جهانی و ملت ترکیه عرضه داشتند.

رئیس جهمور روسیه در حالی این اقدام ترکیه را تلاشی برای حمایت این دولت از تجارت نفت با داعش عنوان کرد که در طرف مقابل رئیس جمهور ترکیه نیز نقض حریم هوایی ترکیه و عدم توجه به هشدارهای نظامیان ترکیه ای را دلیل سرنگونی جنگنده روسی عنوان کرد.

در این میان تحلیلگران و مفسران سیاست بین الملل نیز دلایلی از جمله تلاش ترکیه برای حمایت از ترکمن های حاضر در سوریه، تلاش ترکیه برای جذب حمایت ناتو و آمریکا، نارضایتی ترکیه از دخالت نظامی روسیه در سوریه، تلاش ترکیه برای از بین بردن اجماع جهانی علیه داعش و ... بیان کردند.

آنچه در این میان جالب توجه بود هم زمانی حضور رئیس جمهور روسیه در ایران با حادثه سرنگونی جنگنده روسیه بود که در این رابطه نیز برخی مفسران این حادثه را تقابل مثلت تهران، مسکو و دمشق با تل آویو، آنکار و ریاض دانستند و اشاره کردند که سفر «ولادیمیر پوتین» رئیس جمهور روسیه به تهران برای تقویت مثلث ژئوپولیتیکی ایران - روسیه - سوریه شکل گرفته بود و ترکیه با هماهنگی اسرائیل و عربستان در جهت مقابله با تقویت این مثلث دست به چنین اقدامی زده است.

فارغ از تحلیل ها و دلایلی که در پاسخ به چرایی این رویداد ارائه شده است و اینکه حقیقت موضوع چیست، باید گفت: آنچه پس از حادثه سرنگونی به وقوع پیوست افق روشن و امیدوار کننده ای را در عرصه اقتصاد و امنیت منطقه نشان نمی دهد.

پس از این حادثه مقامات روسیه مواضع محکمی علیه ترکیه گرفتند و رئیس جمهور روسیه در این رابطه گفت: سقوط جنگنده روسی عواقب سنگینی برای ترکیه در پی خواهد داشت و سقوط جنگنده روسی تأثیر بزرگی بر روابط روسیه و ترکیه خواهد داشت.

همچنین مقامات روسی با اقدامات جدی و قاطعانه خود همچون اخراج ۳۹ بازرگان ترکیه ای از روسیه، قطع روابط و همکاری های علمی با ترکیه، افشاگری بی سابقه علیه مقامات سیاسی کشور ترکیه، احتمال قطع یا گران کردن قیمت گاز صادراتی به ترکیه، منع ورود کالا از ترکیه به روسیه، منع اعزام گردشگر از روسیه به ترکیه و... سعی بر تلافی خسارت وارده و تنبیه دولت ترکیه کردند.

نکته قابل ذکر آن است که مقامات ایرانی پس از وقوع این حادثه ضمن تأکید بر مواضع و نگاه صحیح و اصولی ایران در برابر تحولات منطقه از وقوع چنین رویدادی ابراز نگرانی کردند.

برای مثال «حسین جابرانصاری» سخنگو و رئیس مرکز دیپلماسی عمومی و رسانه ای وزارت امور خارجه ضمن اشاره به گفتگوی تلفنی وزیر امور خارجه ایران با همتای روسی گفته است: این واقعه یک بار دیگر حساسیت شرایط سوریه و تاثیر رویدادهای آن بر صلح و امنیت جهانی و ضرورت مبارزه متحد بین المللی علیه تروریسم را نشان داد. جابرانصاری تصریح کرده بود موفقیت تلاشها بر علیه تروریسم منوط به وجود اراده و عزم واحد منطقه ای و بین المللی در رویاروئی با تروریسم است.

در این میان آنچه مهم و در حال اتفاق افتادن است این است که رفته رفته به تنش میان روسیه و ترکیه افزوده می شود و این موضوع به ویژه در کشور ترکیه و برای ملت این کشور خسارات فراوان و نگرانی های شدیدی را ایجاد کرده است.

به نظر می رسد ادامه این تنش و تشدید آن سبب خواهد شد خواه ناخواه توازن منطقه ای در منطقه دستخوش تغییرات شدیدی شود و به دنبال آن پای متحدان ترکیه و اسرائیل به منطقه باز شود و بر پیچیدگی تنش ها افزوده شود.

اگرچه اقدام اخیر ترکیه محکوم و مغایر با منافع و اهداف جمهوری اسلامی ایران در منطقه است، همچنین معتقد است که ایران تحت هیچ شرایطی نباید در این بحران ایجاد شده میان دو کشور ترکیه و روسیه نگاه منفعت طلبانه داشته باشد و ایران نباید از خسارات وارده به کشور ترکیه توسط روسیه حمایت کند و یا بر آن دامن بزند. چرا که بدون شک این بحران سیاسی شکل گرفته میان روسیه و ترکیه بسیار زودگذر است و دیر یا زود این دو کشور به دلیل نیازهای اقتصادی، علمی، امنیتی، توریستی و... به یکدیگر روابط خود را به سطح عادی باز خواهند گرداند و اگر در این میان ایران موضع منفعت طلبانه ای در برابر ترکیه اخذ کرده باشد این موضوع می تواند در آینده برای ایران در تعامل با کشور همسایه یعنی ترکیه مشکلاتی را ایجاد کند.

با توجه به حس پشیمانی آشکاری که در مواضع اخیر مسئولین ترکیه در این رابطه دیده می شود و همچنین نگرانی هایی که در ملت ترکیه از تنش میان کشورشان با روسیه ایجاد شده است و با توجه به روابط خوب روسیه با ایران، مقامات جمهوری اسلامی ایران در صدد میانجی گری و رفع تنش میان این دو کشور بر آیند تا ضمن از بین بردن یک چالش امنیتی خطرناک در منطقه که می تواند عواقب سنگین تری داشته باشد، همچنین جایگاه ژئوپلیتیکی برتر و صلح طلب جمهوری اسلامی ایران را به دولت و ملت ترکیه نمایش دهد.