نگاهی به سیاه و سفید اقتصاد ایران

« سیاه و سفید اقتصاد ایران » عنوان یادداشت روز روزنامه تعادل به قلم هوشیار رستمی است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:

یک فصلنامه اقتصادی وابسته به نهادهای حاکمیتی گزارشی منتشر کرده که نشان می‌دهد توده اقتصاد زیرزمینی در ایران رشد قابل‌توجهی داشته و در سال۹۲ به ۳۸.۵درصد تولید ناخالص داخلی رسیده است. این برآورد تازه از اقتصاد ایران نشان می‌‌دهد از دهه۵۰ به این طرف که پول نفت به اقتصاد ایران وارد شده، رفته‌رفته بخشی از اقتصاد کشور را هم آلوده کرده است.

در این گزارش اشاره شده که در سال۵۷، اقتصاد زیرزمینی تنها ۷درصد از تولید ناخالص داخلی بوده و دهه۸۰ بدترین دوران از نظر رشد سرطانی این پدیده شوم معرفی شده است. اینکه اقتصاد ایران در ۱۰سال گذشته با چه آفت‌هایی روبه‌رو بوده بر کسی پوشیده نیست، اما تامل در ریشه‌های این تاثیر مخرب می‌تواند راه را برای پاکسازی اقتصاد هموار کند. مطالعات قبلی در این حوزه که در دوره‌های مختلف به روشن کردن ابعاد اقتصاد پنهان در ایران پرداخته‌اند نیز، همگی از رشد آن خبر می‌دهند اما باید توجه کرد این افزایش به تناسب با بزرگ شدن اقتصاد نبوده بلکه سرعتی بیش از آن داشته است. در سال۵۷ و به قیمت ثابت سال۸۳، تولید ناخالص داخلی در ایران رقمی حدود ۱۰۰هزار میلیارد تومان بود که به اندازه ۷درصد هم، یعنی ۷هزار میلیارد تومان توده‌یی خطرناک حمل می‌کرد. حال اما در فاصله ۳۵سال پس از انقلاب و تا سال۹۲، اقتصاد ایران دو برابر شده و سهم این توده نیز به طرز چشمگیری افزایش یافته است. به عبارت دیگر در سال۹۲ اقتصاد حدود ۲۰۰هزار میلیارد تومانی ایران (به قیمت ثابت سال۸۳) توده‌یی ۷۶هزار میلیارد تومانی هم در کنار خود دارد.

آنهایی که به علم پزشکی اشراف دارند به‌خوبی می‌دانند که تومورهایی ممکن است در هر جای بدن به‌وجود آید اما قابل درمان است مگر اینکه تومور بتواند فرآیند رگ‌زایی را درون خود فعال کرده و با ایجاد ارتباط با جریان خون بدن، از آن ارتزاق کند. در چنین وضعیتی است که اعضای اصلی بدن روز‌به‌روز تحلیل رفته و در مقابل تومور رشد پیدا می‌کند تا جایی که ممکن است فرد را از پا درآورد، وضعیت فعلی اقتصاد ایران هم مشابه آن است. توده‌یی به‌وجود آمده و چون هیچ‌گاه به اندازه کافی اراده‌یی برای مبارزه با آن وجود نداشته، توانسته رگ‌زایی کند و به جریان گردش پول در کشور به طرز عجیبی در ارتباط باشد. در این وضعیت است که اقتصاد کشور در طول ۳۵سال دو برابر شده اما اقتصاد زیرزمینی تقریبا ۱۱برابر شده است، البته این فرض را هم نباید کنار گذاشت که بخش واقعی اقتصاد کاملا چراغ روشن است ولی چنین فرضی درباره اقتصاد سیاه صادق نیست و ممکن است ابعاد واقعی آن از برآورد فعلی نیز بالاتر رود.

در هر صورت باید یک تحلیل درست از روند رشد این بخش دراختیار باشد تا درمورد دلایل آن روشن‌تر صحبت کرد اما نباید نقش آن هشت سالی که هر نوع تهاجمی علیه بنیان‌های هر چند ناقص اقتصادی شکل گرفت را، دور از نظر نگه داشت. تورم‌های سنگین، افزایش نرخ بیکاری و انفعال کامل در برابر اصلاحات ساختاری مخصوصا در نیمه دوم این ۸سال، متهمان ردیف اول برای وضعیت موجود هستند. رشد اقتصادی بادکنکی و عقیم در چندین سال از دوره مذکور هم، نتوانسته اثر مثبتی درخصوص عقب‌نشینی اقتصاد زیرزمینی ایجاد کند، لذا بهتر است یکی از اهداف اصلی دولت فعلی مبارزه با خون‌آشام‌هایی باشد که ادامه حیات آنها به معنی ازبین رفتن تدریجی بنیان‌های اصلی اقتصاد شود. این توضیح هم ضروری است که همه راه‌های مبارزه با فساد در ایران به نهادهای حاکمیتی ختم می‌شود چراکه اداره واقعی اقتصاد در دست این نهادهاست و پول هم با مشارکت نهادهای قانونی در بدن کشور، جریان دارد.