جواز برجام با اشک‌ها و لبخند‌های نمایندگان

روزنامه اعتماد در گزارشی نوشت؛

نه اشک‌های دیروز مخالفان اثری داشت، نه فریادهای اعتراض‌شان و نه سیل پیشنهادهایی که قبل از جلسه علنی به راه انداخته بودند. دیروز «قرار» نبود حرف آنها راه به جایی ببرد. همان «قرار»هایی که شب قبل از آن گذاشته بودند؛ «قرار»هایی که قبل از آن هر وقت منعقد می‌شد سرنوشتی جز «نقض» نداشت. دیروز هم برای مخالفت‌شان برنامه داشتند. اما در آن ٢٠ دقیقه نه فرصتی برای «نقض» آن قرارها بود و نه مخالفان وزنی برای این کار داشتند. با ٥٩ رای در برابر ١٦١ نظر موافق، تنها راه‌شان اعتراض کردن بود؛ اعتراضی که دیگر فقط به درد ثبت در تاریخ می‌خورد. حالا همه ایمان آورده‌اند که برجام رنگ اجرا را خواهد دید. کاظم جلالی وقتی ساعتی پس از آن بیست دقیقه توفانی به جمع خبرنگاران آمد، تلویحا از قطعی بودن تایید طرح برجام توسط شورای نگهبان سخن گفت. حرفش این بود؛ «به هر حال در سطوح بالای نظام هماهنگی‌هایی برای این موضوع انجام شده است. » معاونان وزیر خارجه هم بلیت سفر خود به وین را رزرو کرده‌اند تا آنجا نخستین جلسه کمیسیون مشترک اجرای برجام را برگزار کنند؛ اجرایی که دیر یا زود شروع می‌شود. دیروز نقطه پایان مذاکراتی را که دوازده سال پیش، حسن روحانی در سعدآباد شروع کرد، علی لاریجانی در بهارستان گذاشت. همان بهارستانی که تمام شش سال دوران سعید جلیلی مرکز تایید سیاست‌های او و تمام بیست و چهار ماه مذاکرات ظریف سرپناه سرسخت‌ترین مخالفان او بود. علی لاریجانی در ٢٠ دقیقه مصوبه طرح برجام را از جایی بیرون آورد که روزی ظریف در همان‌جا «خائن» خوانده شده بود و روز دیگری صالحی تهدید به دفن با «سیمان» شد. نه اینکه دیروز فضا فرقی با گذشته می‌کرد، این رییس مجلس بود که با تاکتیک‌های «ناپلئونی» نقطه پایان را بر انتهای مسیر پرونده هسته‌ای ایران ترسیم کرد.

سه پیشنهاد؛ برباد رفتن خط و نشان‌ها

صد و هفتاد پیشنهاد مخالفان، خط و نشانی پر رنگ برای طرح برجام بود. مجلس اگر پای رسیدگی به آنها می‌رفت باید چهارده جلسه را پشت سر می‌گذاشت. معنای این هم تنها یک چیز بود؛ ناکامی برجام. رییس اما دوباره طرح قرار و مدار با مخالفان را پیش کشید؛ قرارهایی در حضور دبیر شورای عالی امنیت ملی. یک شب قبل از جلسه دیروز شش نفر گرد هم جمع شدند؛ زاکانی و زارعی از طیف مخالفان، بروجردی و جلالی از گروه موافقان و در نهایت لاریجانی و شمخانی. صد و هفتاد پیشنهاد ارایه شد که در سه مورد کوتاه خلاصه شد؛ سه موردی که در آن نه خبری از رد کل طرح بود و نه تغییر تمام بندهای آن. همه‌چیز به این موارد ختم شد؛ افزودن موضوع «خلع سلاح رژیم صهیونیستی» به طرح، اضافه شدن عبارت «به خاطر اجرای برجام یا غیر آن» برای تجدید نظر در اجرای برجام و الزام دولت به ارایه برنامه خود به شورای عالی امنیت ملی برای اقدامات متقابل ظرف چهار ماه. لاریجانی و موافقان برجام می‌گویند این سه پیشنهاد در جلسه دوشنبه‌ شب مورد توافق مخالفان برجام هم قرار گرفته بود اما خود آنها می‌گویند چنین توافقی در کار نبوده است.

زنگ شروع در غوغای معترضان

علی لاریجانی جلسه دیروز را در حالی شروع کرد که مخالفان خیز بلندی برای طرح مسلسل‌وار پیشنهادهای خود برداشته بودند؛ پیشنهادهایی که وقتی فرصت طرح آنها نرسید، جایگاه هیات رییسه به محل هجوم اعضای فراکسیون اصولگرایان تبدیل شد. دعوا بالا گرفت.

جواز برجــام با اشک‌ها و لبخند‌ها

لاریجانی گویی فقط در برابر خود یک راه می‌دید؛ تصویب ضربتی طرح برجام. مخالفان سخت می‌کوشیدند تا او را از این راه خارج کنند. تنها پانزده دقیقه بعد از آغاز بررسی طرح برجام، محمدحسین فرهنگی به دستور علی لاریجانی قرائت متن طرح را برای رای‌گیری آغاز کرد. مخالفان رو دست خورده بودند؛ سه پیشنهاد مطرح شده هر کدام بالای دویست و ده رای آورده بود و دیگر جایی برای طرح پیشنهادات بیشتر نبود. علیمحمد بزرگواری در صحن فریاد می‌زد که «لاریجانی به ما رو دست زد. » محمد حسین فرهنگی متن طرح را می‌خواند و فریادها بیشتر و بیشتر می‌شد. در جایگاه هیات رییسه مهرداد بذرپاش و علیرضا زاکانی با چهره‌ای برافروخته ابوترابی‌فرد را خطاب قرار داده بودند و در پایین هم مهدی کوچک‌زاده، لاریجانی را خطاب قرار داده بود که «آقای رییس این کار شما قانونی نیست. شما حق ندارید چنین کاری بکنید. » صحن به هم ریخته بود. تقریبا صد نماینده در جایگاه هیات رییسه و جلوی آن در متن و حاشیه درگیری حضور داشتند. فریادهای کوچک‌زاده و زارعی از همه بیشتر بود. در آن میان سید شریف حسینی، عضو هیات رییسه از گوشه‌ای آمد و بی‌آنکه حرکتش در آن شلوغی به چشم بیاید، محمد جواد ظریف را از صحن مجلس خارج کرد. وزیر خارجه از دقایق ابتدایی در صحن حضور داشت و حالا قسمت مهم از درگیری‌ها اطراف صندلی او بود. ساعت هنوز دقایقی تا ٩ صبح فاصله داشت که لاریجانی در میان فریادهای اعتراض اعلام کرد که «رای‌گیری می‌کنیم. عزیزان به صندلی‌های خودشان مراجعه کنند. » فریادهای اعتراض تبدیل به «دو، دو» شد. فریادهای موافقت «چهار، چهار» هم لحظه‌ای بعد روی آن آمد. چند ثانیه بعد صدای لاریجانی سکوتی را در مجلس حکمفرما کرد: «پایان رای‌گیری... تصویب شد. » نه فریاد پیروزی در کار بود و نه غرش اعتراض. این سکوت نشانی بود بر یک پایان. یک طرف می‌خواست نفس راحتی بکشد و طرف دیگر داشت به خودش می‌آمد تا ببیند چه اتفاقی افتاده است. لاریجانی اما داستان این اتفاق را خیلی خوب می‌دانست. همه‌چیز تمام شده بود، همان‌طور که او و همفکرانش می‌خواستند. نخستین فرمانش را بعد از این نقطه پایان صادر کرد: «آقای فرهنگی، لطفا دستور بعدی را بخوانید.» طرح بررسی جزییات طرح اصلاح موادی از قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخابات شهرداران وارد دستور شده بود. سایه برجام اما نمی‌گذاشت نمایندگان از یاد آن بیست دقیقه خارج شوند. مهدی کوچک‌زاده رو به جایگاه خبرنگاران فریاد می‌زد که «این تصمیم مجلس نبود، تصمیم لاریجانی و شمخانی و حجازی بود. » رسایی و بذرپاش و زارعی هم دقیقه‌ای آرام و قرار نداشتند. کوچک‌ترین لغزشی کافی بود تا صحن متشنج شود. یکجا حسین طلا و بهروز نعمتی با هم مشاجره می‌کردند و جای دیگر تاجگردون و کوثری. یکجا کاظم جلالی و محمود نبویان صدای‌شان را روی هم بالا برده بودند و جای دیگر بذرپاش و سید شریف حسینی. «بمب» اعتراض‌ها می‌توانست هر لحظه منفجر شود. کار آنقدر بالا گرفت که دو نایب رییس مجلس هم در راهروهای صحن راه افتادند برای آرام کردن مخالفان؛ ابوترابی فرد بالای سر رسایی و حسینیان موعظه می‌کرد و باهنر جمعی از مخالفان شامل کوچک‌زاده و نبویان و آقامحمدی و کریمی قدوسی و چند نفری دیگر را توجیه. علیرضا زاکانی اما رفت و آمدی نداشت. او اصلا آدم دو روز پیش نبود؛ آدم روز یکشنبه که برای بررسی کلیات طرح برجام حتی لحظه‌ای هم آرام نگرفت. دیروز نه تنها خودش آرام بود، بلکه بقیه را هم آرام می‌کرد؛ آرامشی که تا دو ساعتی جایی در صحن علنی پیدا نکرد.

آرامش صحن، پایان برجام

مهدی کوچک‌زاده که کمی آرام گرفت، علی اصغر زارعی شد سردمدار اعتراض مخالفان. او شب قبل نماینده همین طیف در جلسه با موافقان و شمخانی بود؛ جلسه‌ای که می‌گفت قرار و مدارش در آن بیست دقیقه اول صحن به هم ریخته است. حرفش به نمایندگی از مخالفان دو چیز بود؛ اول اینکه لاریجانی باید اجازه دهد تا پیشنهادهای بیشتری بررسی شوند، بلکه به قول او شکل تصویب طرح «آبرومندانه» باشد. دوم هم اعتراض داشت که چرا ظریف به نمایندگی از دولت موضع خود را از تریبون علنی مجلس اعلام نکرده است. این اعتراض او دلیل داشت و برخی موافقان می‌گفتند طیف مخالف برجام قرار گذاشته بودند تا هنگام سخنرانی ظریف در صحن علنی شعار دهند؛ قراری که به گوش روسای مجلس هم رسیده بود تا با اشاره لاریجانی، ظریف صحن را ترک کند. اعتراض‌ها اشک زارعی را هم در آورد. گریه‌کنان بر سر لاریجانی فریاد می‌زد و بقیه هم از او فیلم می‌گرفتند. مثل همه اتفاق‌های نادری که در کوچه و خیابان رخ می‌دهد. اشک‌هایش اما پایانی نداشت تا بالاخره زاکانی او را با خود از صحن بیرون برد. ساعت اندک اندک به ١٠ صبح نزدیک می‌شد که آخرین زبانه‌های آتش خشم مخالفان رخ نمایاند. رسایی و کوچک‌زاده تذکر داشتند. حرف رسایی خطاب به لاریجانی این بود: «شما صبح امروز آیین‌نامه را زیر پا گذاشتید، اجازه ندادید مخالف در مورد طرح اجرای برجام حرف بزند و پیشنهادات مطرح شود، شما امروز صبح در بررسی برجام آیین‌نامه را زیر پا گذاشتید، شما آیین‌نامه را لگدمال کردید، دیگر آیین‌نامه‌ای وجود ندارد. پاسخ لاریجانی هم اینچنین بود: «تذکرتان همین بود؟ راحت شدید؟» کوچک‌زاده اما گویی برای تلطیف اعتراضات صبح خود تذکر می‌داد. شاید برای برائت از آنچه گفته بود: VOA، BBC و دست‌نشانده‌های داخلی‌شان بدانند که چه دویست و چند نفری که به این طرح رای دادند و چه آنهایی که رای ندادند یک حجت داشتند. آن دویست و چند نفر بنا بر نقل‌هایی که شد به این باور رسیدند که رهبرشان چنین می‌خواهد و ما به این نتیجه نرسیدیم اما این را دنیا بداند که هیچ اختلافی در مجموعه وابستگان به این نظام وجود ندارد. » این پایان تمام حاشیه‌های دیروز بود؛ حاشیه‌هایی که فقط قدری بعد از زنگ اتمام صحن علنی با حضور چند نفری از موافقان و مخالفان در جمع خبرنگاران ادامه پیدا کرد. صحن علنی اما تا لحظه آخر سرگرم بررسی و تصویب طرح‌های دیگری بود. این یعنی اینکه برجام تمام شد، در همان بیست دقیقه توفانی ابتدای جلسه. در همان رای‌گیری که مخالفان ٥٩ رای و موافقان ١٦١ رای داشتند. شاید هم در همان جلسه‌ای که شب قبل از آن تشکیل شده بود.

اختلاف دو فراکسیون بر سر جلسه وحدت

دو سال است که نتیجه تمام قرار و مدارهای دو فراکسیون مجلس تنها به یک نتیجه می‌رسد؛ نقض پیمان. جلسه دوشنبه شب هم از این قاعده مستثنی نبود؛ جلسه‌ای با حضور لاریجانی، شمخانی، بروجردی، جلالی، زاکانی و زارعی. حالا از آن جلسه واحد باز هم دو روایت بیرون آمده؛ یکی روایت مخالفان و دیگری روایت موافقان برجام. بروجردی درباره توافق‌های آن جلسه به «خانه ملت» گفته: «مقرر شد کلیه پیشنهادها محدود شود به طرح سه پیشنهاد. این سه پیشنهاد همان مواردی است که آقای دکتر لاریجانی دو بار برای وکلای مردم توضیح داد.» بروجردی همچنین توضیح داده که «در جلسه شب گذشته با دبیر شورای عالی امنیت، دوستان به آقای شمخانی گفتند نمایندگان تعداد زیادی پیشنهاد دارند که وی تاکید کرد توافق ما به عنوان دبیرخانه شورای عالی امنیت همین سه پیشنهاد است، به همین علت نمایندگان دو فراکسیون اصولگرایان رهروان ولایت و اصولگرایان پذیرفتیم به این توافق با دبیرخانه شورای عالی امنیت عمل کنیم.» علی اصغر زارعی اما بعد از جلسه علنی به «اعتماد» در این رابطه گفت: «اعتراض ما به این بود که حداقل باید صورت قضیه را حفظ می‌کردند و می‌گذاشتند چند پیشنهاد مطرح شود. قطعا هم رای نمی‌آوردند اما اینقدر جلسه امروز حالت فرمایشی پیدا نمی‌کرد. آقای لاریجانی با این مدیریت امروزش آبروی مجلس را برد. » کاظم جلالی هم دقایقی قبل از آن در جمع خبرنگاران توضیح داده بود که «هیچ پیشنهاد توافق شده‌‌ای با فراکسیون اصولگرایان نداشتیم که مطرح نشده باشد. » او برخلاف زارعی تاکید داشت: «روز یکشنبه دموکراسی در مجلس به نمایش در آمد و هر چند که شاید برخی حواشی افکار عمومی را آزرده باشد ولی مجلس نشان داد که در اجرای دموکراسی جدی است. » در مقابل مهرداد بذرپاش، عضو معترض هیات رییسه هم برای ادای توضیحات خود به میان خبرنگاران آمد تا بگوید که از نظر او « شأن مجلس نبود که مهم‌ترین طرح سیاست خارجی در ربع ساعت بدون توجه به پیشنهادات تصویب شود.»