افشای پشتپرده گزارش کمیسیون برجام
پنج عضوکمیسیون برجام در بیانیهای خطاب به ملت تاکید کردند گزارش قرائتشده اینکمیسیون خارج از پارلمان تدوینشده است.
روزنامه اعتماد نوشت؛
اکثریت مجلس دوباره رو دست خوردند تا برجام همچنان معطل بماند. دیروز نه گزارش کمیسیون ویژه به کام حامیان توافق بود و نه طرح دو فوریتی. نه روی گزارش کمیسیون ویژه اجماعی صورت گرفت و نه اجماع بر سر طرح دوفوریتی پابرجا ماند. دیروز تمام برنامههای اکثریت نقش بر آب شد تا همهچیز به کام اقلیت تمام شود؛ اقلیتی که تا اینجا فقط توانسته بازی را نیمهتمام بگذارد.
کاری که قرار بود تا آخر هفته به صورت «فوری» تمام شود به اما و اگرهای هفته بعد کشیده شده است. حالا در این فاصله منتقدان در فکر درانداختن «طرحی نو» برای مخالفت با برجام هستند و موافقان در سودای یافتن راهی برای حراست از چارچوبهای توافق هستهای. منتقدان این فرصت را پیدا کردهاند که در کمیسیون امنیت ملی طرح هستهای مجلس را به مسیر مورد علاقه خود ببرند و موافقان میخواهند گزارش موازی خود از بررسی برجام را منتشر کنند. در روزی که قرار بود از مجلس یک صدای واحد بیرون بیاید، شکافها عمیقتر شد. نه نشست مشترک دو فراکسیون سیاسی مجلس و نه جلسه یک ساعته غیرعلنی صبح دیروز، مرهمی بر زخم جداییهای هستهای در بهارستان نبودند. دیروز تازه بعد از ماهها مخالفتخوانی، منتقدان گفتند که میخواهند حرف آخر خود را روی کاغذ بیاورند؛ طرح رد برجام. طرحی که آخر آن هر چه بشود، نقطه آغازش نشانی روشن از نهایت نظر «دلواپسان» دارد. نشانی بدون هر گونه تعارف سیاسی. «دلواپسان متحصن» تا روز شنبه پلاکاردهای تقاضای «رد برجام» تا پشت در مجلس آورده بودند. دیروز اما حمید رسایی یکی از همان پلاکاردها را درست در موعد رایگیری بر سر طرح هستهای مجلس، درست وسط صحن علنی بالا برد؛ «من با برجام مخالفم».
دیروز شکاف مجلس میان این فراکسیون با آن فراکسیون خلاصه نمیشد، بین خود فراکسیونها هم شکاف افتاده بود؛ جمعی از پایداریها عهد و پیمان حدادعادل را با رهروانیها به هم زدند و تعدادی از رهروانیها هم شانه به شانه پایداریها روبهروی برجام صف کشیدند. این شد که هم مخالفان برجام و هم موافقان آن از میان اعضای هر دو فراکسیون برای خود یارکشی کردند. دو روز قبل، وقتی جلسه مسوولان دو فراکسیون در حضور علی لاریجانی تشکیل شده بود، خودشان فکر میکردند تا همین روز دوشنبه کارها تمام میشود. با خیال راحت جلسات مجلس را برای هفته بعد تعطیل کرده بودند. دم انتخابات نمایندگان بیشتر قدر این تعطیلیها را میدانند. تعطیلی هفته آینده اما هوا شده است. موافقان رد دوفوریت طرح هستهای مجلس توسط مخالفان را خیلی زود جواب دادند.
فقط چند دقیقه لازم بود تا ٥٠ امضا برای تغییر دستور مجلس در هفته آینده جمع شود. این یعنی خیلی زودتر از تصورها مجلسیها باید در یک میدان تقابل جدید بر سر طرح دو فوریتی حاضر شوند. طرحی که مخالفان برجام میگویند «غیرقانونی» است و علی لاریجانی تاکید میکند با «اجماع دو فراکسیون» تهیه شده است. این تازه یک روی سکه تقابلهاست. روی دیگر آن هم گزارش و بیانیهای است که اعضای موافق توافق هستهای در کمیسیون ویژه برجام میخواهند منتشر کنند. همانها که گفتهاند گزارش قرائت شده دیروز در صحن علنی را قبول ندارند. با این وضعیت جدال گزارشها و طرحها در بهارستان بالا میگیرد؛ کار کمیسیون ویژه به دو گزارش موازی رسیده است؛یکی مثبت و دیگری منفی. کار طرحهای هستهای هم به دو متن کشیده شده؛ یکی با ٥٠ امضای مخالفان و دیگری با ٧٥ امضای حاصل اجماع دو فراکسیون. در این شرایط هیچ چیزی نیست که تضمین کند که حتی برپا شدن جلسات علنی در هفتهای که قرار بود بهارستان «تعطیل» باشد هم میتواند کار برجام را در مجلس به نقطه پایان برساند.
آغازی غیرعلنی برای روز هستهای بهارستان
کار مجلس دیروز پر از گره بود. این را میشد از دستور پرپایی جلسه غیرعلنی در ساعات اولیه صبح فهمید. دستوری که همیشه علی لاریجانی برای باز کردن گرهها صادر میکند. دستوری که در این دو سال اکثرا برای موضوع هستهای صادر شده است. دیروز شروع سکانس پایانی این سریال در مجلس بود. جلسه غیرعلنی خودش محل بحث شد. خیلیها در آن یک ساعت جلسه غیرعلنی نطق کردند؛ از رسایی و حسینیان و کریمی قدوسی به نمایندگی از مخالفان گرفته تا سید هادی حسینی و تاجگردون و بروجردی از طیف موافقان. در این میان اما گویا برخیها حرفهای مهمتری داشتند. حرفهایی که هم محتوای آن مهم بوده و هم گویندهاش. از جمله نطق احمد توکلی؛ نمایندهای منتقد از فراکسیون اقلیت که میگویند دیروز جدیترین حمایت را در آن جلسه غیرعلنی از توافق هستهای انجام داده است. حمایتی با تصویر کردن وضعیت اقتصادی کشور. هر چند مجلس دیروز آنقدر حاشیه داشت تا کسی به یاد تحولات جلسه غیرعلنی نیفتد اما نزدیکیهای ظهر، بگومگوی بین لاریجانی و رسایی در صحن علنی قسمتهایی از اتفاقات آن یک ساعت را از حالت غیرعلنی خارج کرد.
زمانی که موعد رایگیری بر سر فوریت طرح هستهای در مجلس بود، حمید رسایی خطاب به لاریجانی گفت: «شما در جلسه غیرعلنی صبح یک ساعت در تایید این طرح دو فوریتی صحبت کردید.» جای مهمش این قسمت سخنان رسایی بود؛ «در این نشست شما موضوعاتی را به دفتر مقام معظم رهبری منتسب کردید که این مساله جای رسیدگی دارد.» پاسخ لاریجانی رد ادعای رسایی با این استدلال بود؛ «در نشست امروز ما چیزی را منتسب به دفتر مقام معظم رهبری نکردیم، الان شما و مجلس باید تصمیمگیری کنید. تماس از دفتر آقا بوده و حتی آیتالله مکارم نیز نامه نوشتند. همه منتظر تصمیمگیری شما هستند.» دقایقی بعد اما همان طیف مخالفان وقتی دو فوریت طرح هستهای را رد کردند، نشان دادند که فعلا میخواهند همه را منتظر این «تصمیمگیری» بگذارند.
قرائت گزارش بعد از تعمیق شکافها
تا شنبه شب خیلیها فکر میکردند کار قرائت گزارش برجام در مجلس به روزهای بعد بکشد. پشت درهای بسته کمیسیون ویژه اما بالا گرفتن جدال تکلیف را یکسره کرد. ترک جلسه توسط موافقان، طیف مخالف را در موقعیت بالادستی قرار داد تا بتوانند کار گزارش را یکسره کنند. گزارشی در نقد تمام قد توافق. ساعت ٩ و نیم دیروز قرائت گزارش در صحن علنی شروع شد؛ چکیده ٤٠ روز جلسات پرتنش در بهارستان. چکیدهای به کام منتقدان. نقوی حسینی، سخنگوی کمیسیون ویژه یک ساعت تمام متن ٢٠ صفحهای گزارش را میخواند. صحن مجلس پر از هیاهو است. کسی گوش به قرائت گزارش نسپرده است. همه در فکر رایگیری برای طرح دوفوریتی هستند. نقوی حسینی بند به بند جلو میرود و در صحن دستهدسته نمایندگان حلقههای گفتوگو تشکیل میدهند. مهمترین حلقهها جایی است که روسای دو فراکسیون به هم میرسند؛ کاظم جلالی و غلامعلی حدادعادل. گفتوگوها در صحن رنگ فریاد به خود میگیرد و صدای سخنگوی کمیسیون ویژه که گزارش برجام را قرائت میکند، گاه در بین این فریادها گم میشود. موافقان برجام بیشتر دور عباس عراقچی در قسمت جلوی مجلس حلقه زدهاند و مخالفان آخرین صندلی عقب مجلس، یعنی صندلی حدادعادل را برای گعده برگزیدهاند. قرائت گزارش طولانی میشود. ساعت ده و نیم نقوی حسینی به صفحه هجدهم رسیده که لاریجانی میخواهد از باقیمانده متن فقط قسمتهای مهم قرائت شود. صدای اعتراضها به یکباره از همه اطراف مجلس بلند میشود؛ منتقدان هستهای میگویند تمام گزارش باید به صورت علنی قرائت شود. لاریجانی در مقابل این فریادهای بیامان راهی جز تسلیم شدن ندارد. گزارش تا آخرین کلمه خوانده میشود.
طرح دوفوریتی؛ شروع موضعگیریهای رسمی
گزارش از دالانی پر از جدال گذشته تا به صحن علنی رسیده است. جدالهایی که تنها کمتر از یک ساعت زمان نیاز است تا علنی شوند. پزشکیان از داخل صحن علنی به خبرنگاران اشاره میکند که او و برخی دیگر از اعضای کمیسیون ویژه گزارش را قبول ندارند. چهرههای گرفته و گفتوگوهای تند موافقان در صحن علنی هم هیچ نشانی از توافق ندارد. عدمتوافقی که در فاز دوم تلاشهای هستهای دیروز به شکل پررنگتری تکرار شد. جایی که کار به بررسی فوریت طرح هستهای مجلس با عنوان «اقدام متناسب و متقابل دولت جمهوری اسلامی ایران در اجرای برجام» رسید. حالا تریبونها باز بود تا موافقان و مخالفان به صورت علنی حرف خود را بزنند. شروعکننده این دور از سخنان علاءالدین بروجردی بود. رییس کمیسیون امنیت ملی و از حامیان توافق هستهای که در دفاع از طرح دوفوریتی مجلس میگفت: «نمایندگان هر دو فراکسیون اصولگرایان و رهروان ولایت در جلساتی طولانی که حتی روز جمعه نیز برگزار شد تبادل نظر کردند و در حضور رییس مجلس این طرح دو فوریتی را تنظیم کردند که به مجلس ارایه کنند. اکنون روز تصمیمگیری در خصوص برجام است و با اینکه نقاط ضعفی دارد، محصول یک تصمیم ملی است و شورایعالی امنیت که سران سه قوه در آن حضور دارند، آن را تایید کردهاند. شورایعالی امنیت ملی در صورتی میتواند به شکل داوطلبانه برجام را اجرا کند که برخی از احکام قانونی را در فرآیند اجرای آن رعایت کند.»
طرحی که با یک فوریت تصویب شد
طرح مورد نظر رییس مجلس که برای آن جلسات گستردهای برگزار شده بود و اصولگرایان در مورد آن خلف وعده کرده بودند طرح «اقدام متناسب و متقابل دولت جمهوری اسلامی ایران در اجرای برجام » بود. طرحی که با ٧٥ امضا برای تصویب دو فوریتش به صحن علنی آمده بود تا زودتر در دستور کار قرار بگیرد و کار برجام تا پایان هفته تمام شود. میان اسامی امضاکننده این طرح همانهایی دیده میشدند که باید میبودند. از علاءالدین بروجردی، کاظم جلالی و تاجگردون گرفته تا احمد توکلی و یک امضای ناخوانا. این همان آغاز دعواها و حاشیههای دیروز مجلس بود.
احمد توکلی؛ مدافع تمام قد برجام
نخستین ناطق مخالف طرح، حسینعلی حاجیدلیگانی بود. نمایندهای از مخالفان سرسخت توافق هستهای. کسی که در بیان دلایل مخالفتش اینگونه گفت: «هنوز چند دقیقه از قرائت گزارش کمیسیون ویژه بررسی برجام نگذشته است. این طرح چگونه قبل از اینکه گزارش قرائت شود توسط عدهای از همکاران تهیه شده است و به گونهای برنامهریزی شده که در همین چند روز تعطیلی به چاپ رسیده است؟» او بیش از هر چیزی البته علی لاریجانی را هدف انتقادات خود گرفت: «آقای لاریجانی؛ نوبت قبل هم شما وسط گزارش کمیسیون امنیت ملی و برخلاف آییننامه ورود کردید و در نتیجه بنده شکایت کردم که کمیسیون اصل ٩٠ هم حق را به من داد. مگر ما اکنون دستکم ٢٠ طرح دو فوریتی در نوبت نداریم؟ آیا از طراحان آنها اجازه گرفتهاید که طرح دوفوریتی برجام زودتر در دستور قرار گیرد؟ این طرح تماما برجام را پذیرفته است و هیچ راهکار اساسی برای اشکالاتی که در گزارش کمیسیون ویژه برجام آمده ارایه نداده است. » نوبت اول موافقت با احمد توکلی بود؛ نمایندهای منتقد از فراکسیون منتقدان. او حالا میخواست از مهمترین دستاورد دولت حمایت کند: «رهبر انقلاب بر اینکه برجام موجب دودستگی و اختلاف بین سیاستمداران نشود، تاکید کردهاند. این تاکید رهبر انقلاب باید آویزه گوش ما شود، ما در اجرای برجام نیاز به این داریم که دولت با اقتدار عمل کند. طرح مذکور با مشارکت موثر دو فراکسیون در مجلس تهیه شده و فکر میکنم که دوستان اصلاحطلب هم با آن مخالفتی نداشته باشند. ما در حال حاضر بین خوب و بد را انتخاب نمیکنیم بلکه انتخاب ما بین بد و بدتر است. بنده ایرادات بسیاری به برجام دارم و کسانی هم که در کمیسیون بودند ایراداتی را بیان کردند ولی لازم نیست در پشت تریبون به بیان آنها بپردازیم تا دشمن به آن استشهاد کند که سیاستمداران شما نیز در مجلس مانند ما فکر میکنند. من خواهش میکنم که نمایندگان به اقتضائات توجه کنند چرا که ما اگر این تلاش را در بررسی برجام به نتیجه نرسانیم ضرر آن بیشتر خواهد بود البته من هم معتقد هستم که قویتر از این هم میتواند نوشته شود اما در اجرا دچار مشکل خواهد شد. به وضوح روشن است که دو فوریت این طرح باید لحاظ شود چرا که هرچه زودتر این مهم تعیین تکلیف شود از نظر آرامش و تفاهم ملی موفقتر خواهیم بود. » بعد از او نوبت به حمید رسایی رسید. کسی که مخالفتش با برجام را از چشم هیچ ناظری پوشیده نگذاشت. حرف دیروزش هم در مخالفت با طرح دو فوریتی این بود: «دولت طرح دوفوریتی را اجرا نمیکند، چرا که به خطوط قرمز و طرح گذشته مجلس درخصوص موضوع هستهای توجهی نکرده است. این مهمترین رایی است که مجلس نهم در تاریخ چهار ساله خود و مجلس ایران بعد از انقلاب میدهد. آقای بروجردی میگوید بازدید از پارچین با تایید شورایعالی امنیت ملی انجام شده است، چه کسی گفته شورایعالی امنیت ملی بازدید از پارچین را تصویب کرده است؟ طبق اصل ١٧٦ قانون اساسی مصوبات شورایعالی امنیت ملی تا زمانی که به تایید رهبر معظم انقلاب نرسد، قابلیت اجرا ندارد و قانونی نیست، رهبر معظم انقلاب نپذیرفتند و موضوع را به مجلس ارجاع دادند.»
دفاعیات رییس
آخرین نفر اما خود علی لاریجانی بود که در قامت مدافع طرح دو فوریتی وارد میدان شد. او آمده بود تا بگوید که این طرح با موافقت و اجماع دو کمیسیون تهیه شده است. قبل از هر چیزی هم تاکید داشت که طرح دو فوریتی در ارتباط کامل با گزارش کمیسیون ویژه تهیه شده است. دلیلش هم این بود: «برای اینکه مساله ملی که آقا فرمودند با اجماع باشد و اختلاف نشود، جلساتی بین دو فراکسیون اصولگرایان رهروان ولایت با فراکسیون اصولگرایان مجلس برگزار شد. » او اما میخواست جواب کسانی که گفته بودند هیچ اجماعی برای این طرح در کار نبوده را بدهد: «میفرمایند آقایان مخالفند. جناب آقایان حداد، بذرپاش، زارعی و آقایان دیگر، جلساتی با شما و دوستان دیگر نداشتیم؟ آیا قرار نشد که سه نفر از فراکسیون اصولگرایان و رهروان بنشینند و این طرح را آماده کنند. این طرح در دو روز پنجشنبه و جمعه در جلسهای تنظیم شد. در این جلسه این آقایان نیز حضور داشتند. آقایان بذرپاش، زارعی و توکلی در این جلسه حضور داشتند. همچنین آقایان جلالی، حقیقتپور و بروجردی در نشست حاضر شدند.» لاریجانی حتی توضیح داد که چرا مجلس برای تصویب این طرح عجله دارد: «کسانی که به صحنه بینالمللی آشنا هستند و بدانند ما در چه مسیری حرکت کردهایم، میدانند که تاخیر داریم. ما فکر میکردیم کنگره امریکا برجام را رد میکند و بعد رییسجمهور امریکا آن را وتو خواهد کرد و زمانبندی لازم را داریم. اما این مسیر طی نشد و زمان اجرا جلو افتاد و متناسب آن نتوانستیم جلو برویم و کمیسیون نتوانست گزارش خود را به موقع ارایه کند و ما مقید بودیم اول گزارش کمیسیون قرائت شود، بنابراین هرچه تاخیر شود، به ضرر ما است. تصور نکنید که تاخیر به نفع ما است.» لاریجانی همچنین توضیح داد: «در بند ٧ طرح دوفوریتی آمده است که نفوذ از طریق هیاتهای اقتصادی ممکن است. مقام معظم رهبری نیز تاکید داشتند چنین اتفاقی رخ ندهد. ما تاکید کردیم شورایعالی امنیت طرحی مصوب کند تا جلوی نفوذهای اقتصادی و فرهنگی گرفته شود.» لاریجانی با اشاره به صحبت حمید رسایی مبنی بر اینکه ممکن است دولت طرح مجلس را اجرا نکند، گفت: «اینطور نیست. ما شورایعالی امنیت ملی را مرجع قضاوت قرار دادیم. در جایی دیگر درخصوص فعالیت دفاعی و موشکی انتقاداتی عنوان شده است. در این موضوع ما نه تنها به پدافند اشاره کردیم، بلکه گفتیم کلیه فعالیتهای نظامی کشور در زمینه هوایی، دریایی، زمینی و موشکی و همچنین پدافند هستهای آمادگی لازم را داشته باشند. دراین طرح تاکید شده است که اگر تحریمها به هر بهانهای وضع شود و تهدیدها به هر بهانهای احیا شود، برجام میماند و ایران راه خود را خواهد رفت. بنابراین میخواهیم با توجه به زمان و شرایط به طرح دوفوریتی رای دهیم.» دقایقی بعد اما نه این صحبتها و نه دفاعیات نمایندگان دیگر تاثیری در تصویب دو فوریت این طرح نداشت؛ طرحی که نیاز داشت تا دو سوم رای نمایندگان را کسب کند اما در نهایت و در شرایطی که تصویب آن نیاز به ١٦٤ رای داشت تنها با پنج رای کمتر یعنی ١٥٩ رای موافق، مجلس به دو فوریت آن رای نداد. نهایتا هم نمایندگان تصویب کردند تا این طرح به صورت یک فوریتی در دستور کار قرار بگیرد. بعد از آن اما برخی نمایندگان به رایگیری این طرح اعتراض کردند و گفتند به دلیل خرابی دستگاهها نتوانستهاند رای خود را ثبت کنند؛ اعتراضی که مورد قبول رییس مجلس قرار نگرفت و طرح با یک فوریت به آن چیزی که رییس مجلس میخواست نرسید، به کمیسیون امنیت ملی رفت تا با قید یک فوریت به صحن علنی بیاید. حالا کمیسیون امنیت ملی در تلاش برای بررسی زودتر این طرح است.
نطق تاجگردون؛ اعلان رسمی موضع موافقان
آغاز رسمی اعتراضات به گزارش کمیسیون برجام اما از نطقهای میان دستور کلید خورد؛ جایی که غلامرضا تاجگردون پشت تریبون رفت تا اعلام کند که نه او و نه تعدادی دیگر از نمایندگان کمیسیون ویژه با گزارش قرائت شده موافق نبودهاند. عضو کمیسیون ویژه برجام روایت قابل تاملی از ضرر تحریمها برای کشور داشت. ضررهایی که میگفت «بمبهای طراحی شده است که بنیانهای اجتماعی ایران را منهدم میکند. » روایت او از ضررهای ایران در تحریمها این بود؛ «آیا میدانید که در چند سال گذشته با نفت ١٠٠دلاری به دلیل کاهش سهم ایران در بازار نفت، سالانه نزدیک به ٦٠ میلیارد دلار، حدود سه برابر بودجه ارزی امسال به جیب آلسعودی ریختهایم؟ آیا میدانید بدون اینکه بخواهیم به اجناس بنجل و تکنولوژیهای ضعیف که ایران را جولانگاه خود کردهاند، سالانه فقط شش میلیارد دلار پول توجیبی دلالان داخلی و خارجی را تامین کردهایم؟ آیا میدانید به استناد مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، عدمالنفع رفع تحریمها ٧٠٠ میلیارد دلار خواهد بود؟ آیا میدانید منافع ناشی از راهاندازی هرفاز پارس جنوبی سالانه حداقل سه میلیارد دلار است که با راهاندازی نشدن ١٠ فاز پارس جنوبی سالانه حداقل ٣٠میلیارد دلار از منافع ملی ایران چشم پوشی کردهایم؟» در نهایت جمعبندی این عضو کمیسیون ویژه از گزارش برجام اینگونه بود؛ «گزارش بررسی برجام دادن سند به دشمن است و به نظر من از قرائت ایرانی برجام فاصله گرفته است و به دوستان تنظیمکننده پیشنهاد میدهم که تعارف نکرده، طرح ارایه نمایید و برجام را رد کنید تا مردم تکلیف خود را بدانند. » طرحی که دقایقی بعد ابراهیم کارخانهای در راهروهای مجلس میگفت احتمالا آن را به همراه برخی دیگر از مخالفان توافق هستهای تهیه کنند.
تلاش برای تمدید عمر کمیسیون ویژه
این اما تنها برنامه آتی مخالفان نیست. آنها حالا میخواهند طرح هستهای مجلس هم به جای کمیسیون امنیت ملی به کمیسیون ویژه برجام ارجاع شود، کمیسیونی که ترکیب آن در اختیار طیف منتقدان است. از جمله محمد دهقان، عضو کمیسیون حقوقی و قضایی مجلس در گفتوگو با خبرنگار مهر گفته: «از آنجا که کمیسیون برجام در مجلس شورای اسلامی بیش از ۱۵۰ ساعت در خصوص متن برجام به صورت رسمی جلسه گذاشته و بیش از ۴۰ روز حتی در روزهای تعطیلات تابستانی مجلس در مورد این سند وقت صرف کرده است، کمیسیون صالح برای رسیدگی به طرح یک فوریتی، «کمیسیون ویژه برجام» است. » حال آنکه کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی معتقد است که با ارایه گزارش، عملا کار و عمر کمیسیون ویژه برجام در بهارستان به پایان رسیده است. این هم شاید اختلاف نظری باشد که در روزهای آینده به عمق شکافها بیفزاید.
بخش سایتخوان، صرفا بازتابدهنده اخبار رسانههای رسمی کشور است.