ورود ۱/۴ میلیارد دلار هندی به خزانه ایران

روزنامه اعتماد نوشت؛

روالی که تا پیش از توافق وین شرایط سختی را به کشور تحمیل کرده بود کم کم در حال رفع و رجوع شدن است و ایران می‌تواند بدهی‌های نفتی خود را که در سال‌های تشدید تحریم‌ها در سایر کشورها بلوکه شده بود دریافت کند. بدهی‌های که رقم آن البته از سوی ایران و بدهکاران نفتی‌اش متفاوت عنوان می‌شود.

با این حال رویترز در تازه‌ترین گزارش خود به نقل از منابع آگاه هندی رسما اعلام کرده است: «هند دومین قسط ٧٠٠ میلیون دلاری بدهی نفتی خود به ایران را ١٢ اکتبر (٢٠ مهر) پرداخت خواهد کرد. ایران در ماه آگوست از هند خواسته بود یک میلیارد و ٤٠٠ میلیون دلار از بدهی نفتی خود را در دو قسط برابر پرداخت کند که نخستین قسط ٧٠٠ میلیون دلاری چهارشنبه پیش پرداخت شد. در نخستین قسط بدهی نفتی پالایشگاه‌های هندی، اسار اویل حدود ٣٣٥ میلیون دلار، مانگلور ٣٠٠ میلیون دلار، شرکت نفت هند ٦٢ میلیون دلار و شرکت هندوستان پترولیوم سه میلیون دلار به ایران پرداخت کردند. و حالا دومین پرداخت قسط بدهی نفتی از سوی پالایشگاه‌های هندی مشابه نخستین قسط خواهد بود. »

البته منابع آگاه پیش از این اظهار کرده بودند اداره کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری امریکا با مکانیسم بانکی و پرداخت یک میلیارد و ٤٠٠ میلیون دلار از سوی پالایشگاه‌های هندی به ایران در دو قسط مساوی موافقت کرده است. هند دومین مشتری نفتی بزرگ ایران پس از چین است با این همه دهلی نو تحت فشار تحریم‌ها، میزان خرید از ایران را کاهش داد.

بر اساس این گزارش، پالایشگاه‌های هندی تا پایان ماه آگوست حدود شش میلیارد و ٦٠٠ میلیون دلار بدهی به ایران داشتند. این پالایشگاه‌ها پس از بسته شدن کانال پرداخت پول از طریق هالک بانک ترکیه در سال ٢٠١٣، تحت فشار تحریم‌ها نتوانستند بقیه بدهی خود به ایران را بپردازند. با این همه پرداخت بخشی از بدهی واردکنندگان هندی نفت ایران از اوایل سال ٢٠١٤ در پی امضای توافق هسته‌ای مقدماتی امکان‌پذیر شد و حدود سه میلیارد دلار بدهی نفتی را در شش نوبت و از طریق یک کانال پرداخت محدود پرداخت کردند.

پالایشگاه‌های هندی ٤٥ درصد بدهی نفتی خود به ایران را از سال ٢٠١٢ به روپیه به حساب ایران در بانک «یو سی او» واریز کرده‌اند. تهران از این پول که در حال حاضر بیش از ١٧٠ میلیارد روپیه هند (دو میلیارد و ٦٠٠ میلیون دلار) است، برای واردات کالاهای تحریم‌ نشده از دهلی نو استفاده می‌کند. با این حال برخی منابع هندی اعلام کرده‌اند که «شرکت اچ پی سی ال میتال انرژی که آخرین بار در سال ٢٠١٣ از ایران نفت خرید، در پرداخت دومین قسط مشارکت نخواهد کرد.»

در این میان هند تنها بدهکار نفتی ایران نیست و سایر کشورها از جمله کره و یونان و امارات و البته تعدادی از شرکت‌های اروپایی در لیست بدهکاران نفتی ایران قرار دارند. نگاهی به بدهکاران نفتی نشان از آن دارد که حجم طلب‌های نفتی شرکت نفت ایران به استثنای مطالبات بانک مرکزی از شرکت‌های خارجی شامل پالایشگاه‌های آسیایی و اروپایی حدود پنج میلیارد دلار برآورد می‌شود. از این میزان سهم پالایشگاه‌ها و شرکت‌های اروپایی حدود سه میلیارد دلار و سهم مشتریان نفتی ایران در آسیا حدود دو میلیارد دلار تخمین زده شده است. پیش از این نیز مدیرعامل شرکت نفت، طلب این شرکت از فروش نفت را کمتر از پنج میلیارد برآورد کرده بود. پیش از این اعلام شده بود که یونان و انگلیس از بزرگ‌ترین بدهکاران نفتی ایران به شمار می‌روند که در مجموع چهار میلیارد دلار به ایران بدهی دارند.

البته لیست رسمی که شرکت ملی نفت اعلام کرده است نشان می‌دهد که پالایشگاه‌های اروپایی با سه میلیارد دلار و آسیایی‌ها با دو میلیارد دلار در صدر این لیست قرار گرفته‌اند. اعداد و ارقامی که با توجه به نگاه جدید همکاری ایران باکشورهای اروپایی و آسیایی کمی روال همکاری با این کشورها را زیر ذره‌بین می‌برد.

در دوران تحریم‌های نفتی بسیاری از کشورها تحت شرایط تحریم، از ایران خارج شدند و به تعهدات خود وفا نکردند و برخی دیگر، نفت ایران را خریدند و پول آن را نپرداختند. این درست بخشی از همان پول‌های بلوکه شده ایران است. بدهکارانی که پیش از این و در زمان تحریم‌ها تنها اسم دلالان‌شان به میان می‌آمد و با اسامی نامشخص و حروف اختصار از آنها یاد می‌شد. با این حال، درست کمی بعد از برداشته شدن تحریم‌ها، کار بدهی دلالان به بدهکاران دانه‌درشت‌تری از جمله برخی شرکت‌های بزرگ نفتی اروپایی هم رسیده است.

بر اساس اظهارات مسوولان بانک مرکزی و شرکت نفت، برخی از پالایشگاه‌های نفت یونان، شرکت انگلیسی و هلندی شل، بریتیش پترولیوم انگلیس، شرکت‌های پتروشیمی کره جنوبی، در کنار برخی از پالایشگاه‌های هند همچون ویدش و منگالور و پالایشگرهای چینی در صدر بزرگ‌ترین بدهکاران نفتی ایران در شرایط تحریم قرار گرفته‌اند.

بر این اساس، گزارشی که از طلب نفتی ایران چندی پیش منتشر شد بدهی پالایشگرهای هندی ٨/٨ میلیارد دلاری بوده است و این در حالی است که ایران حدود ٨/٢ میلیارد دلار از شرکت انگلیسی -هلندی شل طلب نفتی دارد.

بدهکار دیگر، بریتیش پترولیوم انگلیسی است که در جایگاه دومین بدهکار گازی ایران قرار دارد. این شرکت پیش از این با همکاری ایران، در یک میدان سرمایه‌گذاری می‌کرد که با تشدید تحریم‌ها، بهره‌برداری از میدان فوق به طور کلی متوقف شد. طبق قرارداد آن زمان، نیمی از درآمد بهره‌برداری از این میدان باید به ایران تعلق می‌گرفت.

ریزبدهی‌های نفتی هند به ایران

پالایشگاه‌های هند از سال ٢٠١٢، ٤٥ درصد بدهی نفتی خود را به ایران به روپیه در بانک یو سی او، سپرده‌گذاری کرده‌اند. تهران از این پول، که در حال حاضر بیش از ١٧٠ میلیارد روپیه هند (٥٧/٢ میلیارد دلار) است، برای وارد کردن کالاهای تحریم‌نشده از دهلی نو استفاده می‌کند. پس از آنکه یکی از مسیرهای پرداخت پول نفت از طریق «هالک‌بانک» ترکیه در سال ٢٠١٣ تحت فشار تحریم‌ها مسدود شد، پالایشگاه‌ها، باقیمانده این مبلغ را نگه داشته‌اند هر چند امکان پرداخت مقداری از این مبالغ پس از توافق موقت اولیه، فراهم شد.

پالایشگاه‌های هندی تا پایان ماه آگوست حدود ٦/٦ میلیارد دلار به ایران بدهی داشتند. بدهی «اسار اویل» حدود ١/٣ میلیارد دلار، «پتروشیمی و پالایشگاه مانگلور» ٨/٢ میلیارد دلار و بدهی «شرکت نفت هند» ٥٨١ میلیون دلار است. بدهی «اچ پی سی ال-میتال انرژی» ٩٧ میلیون دلار و بدهی «شرکت نفت خام هندوستان» نیز ٢٩ میلیون دلار است. این منابع اعلام کردند اچ پی سی ال-میتال انرژی، که آخرین بار در سال ٢٠١٣ از ایران خریداری کرد، به علت کاهش شدید ارزش روپیه از آن زمان، در ساز و کار پرداخت شرکت نکرده است. به گفته این منابع، چهار شرکت باقیمانده مبالغی متناسب با بدهی خود به ایران پرداخت خواهند کرد. هند بزرگ‌ترین مشتری نفتی ایران پس از چین است هرچند دهلی نو تحت فشار تحریم‌ها، خریدهای خود را کاهش داده است. تهران هم‌اکنون هفتمین تامین‌کننده نفت دهلی نو است و از جایگاه دوم در دوران پیش از تحریم‌ها، پایین آمده است.