روایت‌هایی از سرنوشت برجام در بهارستان
آخر هفته آینده گزارش کمیسیون برجام به صحن ارایه می‌شود؛ سخنگوی کمیسیون برجام با جدیت کامل این خبر را اعلام کرده است.
روزنامه اعتماد نوشت؛
با این وجود هنوز معلوم نیست این گزارش چه ماهیتی خواهد داشت. حتی در شرایطی که گفته می‌شود کمیسیون ویژه نخستین جلسه خود را برای تهیه گزارش نهایی برگزار کرده، عباسعلی منصوری آرانی از احتمال ارایه و گزارش مجزا توسط دو طیف کمیسیون خبر داده است. اتفاقی که زمینه آن عدم اجماع بر یک موضع واحد درباره برجام است. روایت‌ها اما از خروجی کار یک‌ماهه کمیسیون ویژه بیشتر از اینهاست؛ در حالی که سخنگوی کمیسیون از تهیه یک طرح در این مجموعه برای «تایید مشروط» برجام سخن گفته اعضای دیگر همچون منصور حقیقت‌پور گفته‌اند ارایه طرح مربوط به تصمیم صحن علنی می‌شود و کمیسیون برجام تنها یک گزارش مشورتی به مجلس ارایه می‌کند.
حالا این موضع‌گیری‌های متفاوت ارایه گزارش نهایی کمیسیون تا یک هفته آینده را با علامت سوال بزرگی مواجه کرده است؛ آن هم اینکه با فاصله‌ای که هنوز بین نظرات اعضای این مجموعه وجود دارد آیا می‌توان به فرصت یک هفته‌ای پیش رو خوش‌بین بود؟ گذر کردن از جواب این سوال شاید تازه پشت سر گذاشتن نیمی از راه باشد. چرا که موافقان توافق هسته‌ای در مجلس نگران اتفاقات صحن علنی هستند و از همین الان برای آن برنامه‌ریزی می‌کنند. از جمله پیشنهاد رای‌گیری علنی و شفاف در صحن مجلس و همینطور تشکیل جلسه دیروز صبح جمعی از حامیان برجام مواردی هستند که نشان می‌دهند حداقل از نظر قسمتی از بهارستان‌نشینان، بررسی برجام در صحن علنی آبستن رویدادهای جدیدی خواهد بود.
گزارش یا طرح؛ خروجی کمیسیون چیست؟
پیش از هر چیزی سوال اصلی این است که نتیجه قدامات یک ماه اخیر کمیسیون ویژه در چه قالبی ارایه خواهد شد؟ در شرایطی که همه پایان هفته آینده را نقطه اتمام مهلت بررسی‌های کمیسیون ویژه اعلام کرده‌اند هنوز به روشنی عنوان نشده آنچه این کمیسیون به دست هیات رییسه مجلس خواهد رساند گزارشی تحلیلی از بررسی برجام است یا طرحی برای تصویب در صحن علنی. سخنگوی کمیسیون برجام دیروز به خبرگزاری تسنیم گفت که «از آنجا که کمیسیون برجام یک کمیسیون ویژه است طبق آیین‌نامه باید نتیجه بررسی‌های خود را در قالب یک گزارش به صحن علنی ارایه دهد.» او اما همزمان در جای دیگری در گفت‌وگو با ایرنا از پیشنهاد تدوین یک طرح در کمیسیون برجام سخن به میان آورده و گفته «براساس یکی از پیشنهادهای این کمیسیون طرحی دو فوریتی درباره چارچوب‌های اجرای برجام به هیات رییسه مجلس ارایه می‌شود که در آن رعایت خطوط قرمز نظام و مصوبات قید می‌شود. » نقوی حسینی البته هنوز روشن نکرده که تکلیف نهایی این پیشنهاد با توجه به وقت کمی که در اختیار کمیسیون قرار دارد چه خواهد بود؟ این در حالی است که البته نقوی حسینی تاریخ دیگری را به عنوان مهلت نهایی ارایه گزارش به هیات رییسه برای طرح در صحن علنی عنوان کرده است؛ «کمیته‌های تخصصی تا روز شنبه فرصت دارند محتوای برجام و فرصت‌ها و تهدیدهای در آن و پیشنهادهای خود را به کمیسیون ویژه برجام ارایه کنند.» این در حالی است که او همزمان به تسنیم گفته بود: «تلاش کمیسیون این است که گزارش خود را در هفته بعدی آماده و به صحن تقدیم کند. » اما طرح دو فوریتی که سخنگوی کمیسیون ویژه برجام از آن سخن گفته چه محتوایی خواهد داشت؟ خود او پاسخ داده که قرار است «در آن طرح چارچوب‌های مبتنی بر خطوط قرمز نظام در اجرای برجام مدنظر قرار بگیرد، بنابراین ما نه برجام را تایید می‌کنیم و نه رد. بلکه در قالب یک طرح متن برجام را تایید مشروط می‌کنیم.» وی در پاسخ به سوالی درمورد محتوای طرح گفته: «هنوز در مورد متن این طرح صحبت نشده و تنها در مورد نقشه راه صحبت کردیم.»
اختلافات درونی؛ تعلیق نقشه راه
اینکه کمیسیون برجام همچنان در آخرین قدم‌ها مشغول صحبت درباره نقشه راه است، به این معنی می‌تواند باشد که هنوز بعد از یک ماه این نقشه راه در دسترس ١٥ عضو این مجموعه قرار ندارد. علت هم کاملا معلوم و مشخص است؛ اختلاف نظر بر سر توافق هسته‌ای در کمیسیون ویژه. اختلاف‌نظری که در جلسات این مجموعه با مسوولان سابق و فعلی مذاکره‌کننده نیز به روشنی هویدا شد. البته قبل از آن هم معلوم بود که ترکیب دو قطبی کمیسیون راه سختی برای رسیدن به یک تفاهم بر سر محصول نهایی کارش از بررسی برجام و گزارش نهایی خواهد داشت. از همین روست که عباسعلی منصوری آرانی به خبرگزاری ایلنا گفته که «اگر به اجماع نرسیم، ناچاریم دو گزارش به مجلس بدهیم. » او البته تاکید کرده که تلاش کمیسیون این است که نهایتا به یک گزارش واحد برسد. با این وجود نمایندگان حامی توافق هسته‌ای در کمیسیون برجام نگران هستند که احتمالا نظرات آنها در گزارش نهایی این مجموعه به صحن علنی بازتاب نداشته باشد. نگرانی‌ای که با توجه به وزن بیشتر منتقدان توافق در کمیسیون ویژه می‌تواند قابل درک باشد. منصوری آرانی معتقد است: «ارایه دو گزارش از یک کمیسیون به‌هیچ عنوان به صلاح نیست و حتماً باید بر سر یک گزارش به اجماع برسیم، اما بی‌شک این گزارش باید حقیقتا اجماعی باشد و نظر همه اعضا در آن بازتاب یابد و اگر این اجماع حاصل نشد و دو دیدگاه موجود در یک گزارش نگنجید، علی‌القاعده هر تیمی گزارش خود را تقدیم مجلس خواهدکرد. » هر چند دیگر حامیان توافق در کمیسیون ویژه در این باره اظهارنظری انجام نداده‌اند اما شکاف موضع‌گیری‌ها در جلساتی که روی آنتن رفت نشان می‌دهد که صحبت‌های منصوری آرانی نمی‌تواند چندان هم بیراه باشد و باید چنین احتمالی را نیز برای خروجی نهایی کمیسیون ویژه کنار گذاشت. چه آنکه با توجه به همین موضوع، دو گانگی در موضع کمیسیون در قبال طرحی که نقوی‌حسینی از آن سخن گفته است محتمل خواهد بود. هر چند که هنوز معلوم نیست موضع دو طیف این مجموعه درباره چنین طرحی چیست؟ چرا که هم در قبال کلیت ارایه چنین طرحی و هم درباره جزییات آن می‌توان موضع‌گیری‌هایی دو قطبی را برای اعضای کمیسیون برجام متصور بود. این در شرایطی است که به نظر می‌رسد هنوز برخی ابهامات در جریان تحولات داخلی کمیسیون نیز برای اعضای موافق توافق حل نشده باقی مانده است. از جمله مواردی که غلامرضا تاجگردون در جلسه با سعید جلیلی به آن اشاره کرد و از تشکیل کارگروه‌هایی سخن به میان آورد که او و برخی دیگر از اعضا از آن بی‌خبر بودند. این موضوع البته در جریان ارسال نامه زاکانی به علی‌اکبر صالحی هم تکرار شده و برخی اعضا گفته‌اند در جریان آن نبوده‌اند. از جمله منصوری آرانی که درباره همین مورد گفته: «این اتفاق از اشکالات واردی است که در کمیسیون وجود دارد. »
طرح دو فوریتی؛ تکرار بندهای برجام
هر چند حتی اگر کار بررسی‌های مجلس به ارایه یک گزارش از کمیسیون ویژه به صحن علنی محدود می‌شد هم باز می‌شد در انتظار برخی حاشیه‌ها بود اما در یکی، دو روز اخیر بحث‌ها از سطح یک گزارش فراتر رفته است. هر چند دیگر کمتر کسی در بهارستان از لایحه برجام سخن می‌گوید اما موضوع یک طرح دو فوریتی برای دادن برخی اجازه و تعیین چارچوب‌هایی جهت اجرای برجام برای دولت جدی به نظر می‌رسد. طرحی که برخی می‌گویند توسط کمیسیون ویژه ارایه می‌شود و برخی دیگر در انتظار نگارش آن توسط نمایندگان هستند. اشاره علاءالدین بروجردی به تدوین چنین طرحی و تکرار آن توسط نقوی حسینی شکی باقی نگذاشته که دولت احتمالا باید منتظر یک مصوبه هسته‌ای جدید باشد. مصوبه‌ای که اصلا قرار نیست برجام را رد یا تصویب کند. آنطور که نقوی حسینی دیروز به خبرگزاری ایرنا گفته این طرح تنها تاکیدی دوباره بر «رعایت خطوط قرمز نظام و مصوبات مجلس» در مسیر اجرای برجام خواهد بود. او این موضوع را در گفت‌وگو با خبرگزاری تسنیم «تایید مشروط» برجام در مجلس نام گذاشته است. یک روز قبل از آن هم علاءالدین بروجردی در سخنانی با همین محتوا از این طرح یاد کرده و گفته بود که هدف چنین مصوبه‌ای مشخص کردن چارچوب‌های اجرای برجام است. این پیش از هر چیز بدان معناست که مجلس و خصوصا طیف منتقد توافق هسته‌ای بالاخره پذیرفته‌اند که برجام شکل اجرایی به خود خواهد گرفت. حتی برخی چهره‌های این جریان معتقدند هم‌اکنون نیز دولت مشغول اجرای توافق هسته‌ای است. امروز نیز قرار است بهروز کمالوندی، معاون سازمان انرژی اتمی درمورد نقشه راه بین ایران و آژانس به اعضای کمیسیون ویژه برجام گزارش دهد. دیروز همینطور محمد حسین فرهنگی، عضو هیات‌رییسه مجلس درباره طرح دوفوریتی جدید مجلس گفته که در «این طرح، دولت مجاز به انجام تعهدات ایران، مشروط به پایبندی طرف مقابل به انجام وظایف و تعهداتش می‌شود. » شرطی که یکی از ستون‌های اصلی برجام نیز هست و به نظر می‌رسد محتوای آن با توجه به محتوای برجام چیز چندان جدیدی نباشد.
در این میان طیف حامیان توافق از همین الان نگران اقدامات گروه منتقدان هستند. دیروز صبح پیش از آغاز جلسه علنی گروه حامیان برجام در بهارستان تشکیل جلسه دادند. به گفته کمال‌الدین پیرموذن در این جلسه نمایندگان موافق «بحث و تبادل نظر در مورد راه‌کارهای مقابله با سنگ‌اندازی تندروها پرداختند.» وی گفته: «این جلسه با هدف کمک موثر به دولت بر آمده از اراده ملت و حسن اجرای سریع مفاد برجام تشکیل شد.» غلامعلی جعفرزاده به خانه ملت گفت: «طبق آیین‌نامه داخلی، تنها در چهار مورد رای‌گیری منع شفاف‌سازی وجود دارد و در باقی موارد انتشار رای نمایندگان منع قانونی ندارد.» با این مقدمه‌چینی‌ها به نظر می‌رسد جلسات هفته بعد مجلس بیش از هر زمان دیگری رنگ و بوی هسته‌ای به خود بگیرد. حتی اگر طرح دو فوریتی بهارستانی‌ها هم چیز جدیدی نداشته باشد اما سابقه جلسات کمیسیون ویژه نشان می‌دهد که تحولات داغی در انتظار صحن مجلس خواهد بود. مگر آنکه علی لاریجانی دوباره مثل جریان تصویب طرح «الزام دولت به حفظ دست‌آوردهای هسته‌ای کشور» عمل کند.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
