جان‌کری برای نخستین بار از ایران دعوت‌کرد
بحران کنونی سوریه هم‌اینک به چهارمین سال خود رسیده و طی این مدت هیچ کدام از طرفین نتوانسته‌اند به اهداف خود دست یابند.
روزنامه اعتماد نوشت؛
«ایران و روسیه، بشار اسد را برای مذاکره متقاعد کنند.» این درخواستی است که جان کری در دیدار با فیلیپ هاموند، وزیر امور خارجه انگلیس مطرح کرده است و شاید این سخنان کری در آن دیدار، جزو نخستین سخنانی باشد که وزیر امور خارجه امریکا از ایران درخواست کرده باشد تا به حل و فصل مساله‌ای کمک کند. از سوی دیگر، هرکدام از مسوولان عالی کشورهای اروپایی که پس از توافق هسته‌ای به تهران آمده‌اند، از ایران خواسته‌اند تا به پایان دادن بحران سوریه کمک کند. درباره نقش ایران برای صورت‌گیری یک گفت‌وگوی بین‌المللی برای پایان دادن به بحران سوریه با قاسم محبعلی، مدیرکل اسبق وزارت امور خارجه گفت‌وگویی داشته‌ایم که در ادامه می‌آید.
آیا شرایط برای انجام گفت‌وگوهای بین‌المللی برای حل بحران سوریه با مشارکت ایران فراهم است؟
بحران کنونی سوریه هم‌اینک به چهارمین سال خود رسیده و طی این مدت هیچ کدام از طرفین نتوانسته‌اند به اهداف خود دست یابند. در این مدت ایران و روسیه در کنار دولت سوریه بوده‌اند و با حمایت‌های خود مانع از سقوط دولت بشار اسد شده‌اند اما از سوی دیگر، نیمی از خاک سوریه در دست داعش و مابقی آن در دست گروه‌هایی مانند جبهه النصره، جیش‌الاسلام و دیگر گروه‌های تروریستی است و فقط ٣٠ درصد خاک سوریه در دست دولت مرکزی است. با این وجود، مخالفان بشار اسد هم نتوانسته‌اند به اهداف خود یعنی سقوط بشار اسد برسند. می‌توان گفت موفق‌ترین گروه در این میان، داعش است و این موجب شده تا داعش دشمن مشترک هم ایران و هم کشورهای اروپایی و امریکایی باشد. چهار سال گذشته نیز نشان داده است که راهکار حل بحران سوریه، نظامی نیست بلکه سیاسی است و این موجب شده تا یک فضای جدید برای همکاری‌های بین‌المللی و مذاکره فراهم شود و ایران، روسیه و امریکا می‌توانند در این راستا نقش‌آفرینی مشترکی داشته باشند. هر سه کشور مخالف تجزیه سوریه و موافق حفظ ساختار و حاکمیت این سه کشور هستند اما در رابطه با دولت آتی این کشور و بودن یا نبودن بشار اسد با یکدیگر اختلافاتی دارند. با این حال، صحبت‌های روز گذشته کری نشان داد که امریکا برای حل بحران سوریه اراده لازم دارد و شاید بتوان گفت اظهارنظر وی مبنی بر اینکه بشار اسد لازم نیست فورا کنار برود، یک راه‌حل بینابینی باشد. با این وجود، این شرایط فرصت خوبی است تا طرفین با یکدیگر گفت‌وگو کنند.
ایران در برگزاری یک گفت‌وگوی بین‌المللی برای حل بحران سوریه چه نقشی می‌تواند داشته باشد؟
نه ایران و نه هیچ یک از طرف‌های موثر در بحران سوریه، هیچ کدام به تنهایی توانایی حل و فصل بحران سوریه را ندارند. در عرصه بین‌المللی امریکا و روسیه دو قدرت اصلی در این ماجرا هستند و ایران، ترکیه و عربستان قدرت‌های موثر منطقه‌ای محسوب می‌شوند. در چهار سال گذشته نیز هیچ کدام نتوانسته‌اند به خواست خود به صورت کامل دست یابند و این ضروری می‌سازد تا طرفین موثر به رایزنی بپردازند. به نظرم جمهوری اسلامی ایران به عنوان قدرت موثر منطقه‌ای می‌تواند در سایر کشورها و قدرت‌های موثر در این ماجرا در زیر چتر سازمان ملل به حل و فصل ماجرا بپردازد تا ضمن حفظ منافع ملی‌اش، به حل و فصل این بحران کمک کند.
آیا غربی‌ها این اراده را دارند که با ایران و دولت بشار اسد در این باره رایزنی کنند؟
این اراده وجود دارد. البته باید یادآور شوم که گفت‌وگوهای بین‌المللی برای حل بحران سوریه پیش از این وجود داشته اما این ایران بوده که در آن حضور نداشته است. در این گفت‌وگوهایی که روسیه نیز حضور داشته، چارچوب‌هایی نیز برای حل بحران به دست آمده است و شاید اظهارات آقای کری را نخستین دعوت رسمی برای مشارکت ایران در این باره محسوب کرد.
انجام این گفت‌وگوها چه نتایجی خواهد داشت؟
هم‌اینک مهم‌ترین اختلاف درباره دولت انتقالی و دولت آتی سوریه است. به عبارت دیگر، مساله اصلی بودن یا نبودن بشار اسد است و در این باره نیز طرفین می‌توانند به یک راهکار میانه برسند.
آیا دستیابی به توافق هسته‌ای موجب شده تا طرف غربی به فکر استفاده از چنین مدلی برای حل بحران سوریه باشد؟
حل مساله هسته‌ای درس خوبی برای همه جهانیان بود و به همگان اثبات کرد که با گفت‌وگو و دیپلماسی می‌توان سخت‌ترین مسائل را هم حل کرد. ما باید به این نتیجه برسیم که با طرف غربی در این باره رایزنی و گفت‌وگو کنیم زیرا این گفت‌وگو در حل مساله نقش بسیار مهمی دارد و مساله سوریه حل نمی‌شود مگر آنکه تمامی طرفین موثر به پای میز مذاکره بیایند و به رایزنی پرداخته و با یکدیگر به همکاری مشترک بپردازند. هم‌اکنون چندین میلیون نفر به خاطر این بحران کشته و آواره شده‌اند و این مساله ضرورت گفت‌وگوها و همکاری‌های مشترک را بیش از پیش کرده است.
حل بحران سوریه در پی همکاری ایران و کشورهای اروپایی به صورت مستقیم بدون حضور مستقیم امریکا امکان‌پذیر است؟
همکاری ایران و کشورهای اروپایی در حل بحران سوریه بی‌تردید سازنده است ولی باید متوجه باشیم که اروپا تمام‌کننده نیست. اروپا منهای امریکا توانایی حل بحران‌ها از جمله بحران سوریه را ندارد کما اینکه در ابتدای پرونده هسته‌ای ایران اروپایی‌ها نتوانستند کار را تمام کنند. من فکر می‌کنم که در شرایط کنونی، بدون حضور امریکا مساله‌ای حل نخواهد شد. با این وجود، کوتاه‌ترین، ساده‌ترین و اصلی‌ترین راه برای حل بحران سوریه می‌تواند گفت‌وگوی ایران و امریکا باشد. آنها با ایران فقط بر سر بشار اسد اختلاف نظر دارند ولی در مسائل کلی یک اشتراک نظر اصولی با یکدیگر دارند. امریکا درباره بسیاری از مسائل با ترکیه و عربستان بر سر همین مسائل است وگرنه به خواسته آنها در حمله مستقیم به سوریه تن می‌داد.
آیا امریکا دست ایران و روسیه را با توجه به بحرانی‌تر شدن شرایط موجود باز گذاشته است؟
باراک اوباما برخلاف دوره جورج بوش به چندجانبه‌گرایی اعتقاد دارد. به عبارت دیگر، یکی از استراتژی‌های اوباما استفاده از همه بازیگران برای حل مساله است در حالی که دولت نومحافظه‌کار قبلی، بوش اعتقاد داشت امریکا باید به تنهایی به حل و فصل مسائل بپردازد. درباره بحران سوریه نیز امریکا اعتقاد به حذف ایران و روسیه نداشت هرچند کشورهایی مانند عربستان، ترکیه و رژیم صهیونیستی مانع از نقش‌آفرینی ایران شدند و نگذاشتند که نقش‌آفرینی‌ای داشته باشد.
آیا کشورهای غربی برای نزدیکی مواضع تهران و ریاض اقدامی خواهند کرد؟
من فکر نمی‌کنم که کشورهای غربی از اختلاف ایران و عربستان ناراحت باشند و حتی ممکن است از این اختلاف سود ببرند ولی نکته‌ای که باید به آن اشاره کنم، امریکا به دنبال مدیریت وضع موجود است تا کار به درگیری نرسد ولی از رقابت میان تهران و ریاض سود می‌برد. به عبارت دیگر، اگر اختلافی میان ایران و عربستان نبود، دیگر شرایط برای حضور و نقش‌آفرینی طرف‌های دیگر فراهم نمی‌شد.
به‌نظر شما حل بحران سوریه بدون حضور کشورهای عربی و با مشارکت کشورهای غیرعربی شدنی است؟
چه بخواهیم و چه نخواهیم، عربستان و ترکیه از جمله طرف‌های موثر در بحران سوریه بوده و هستند. پس نمی‌توان آنها را حذف کرد. از سوی دیگر، آنها در مذاکرات قبلی بوده‌اند و اگر قرار بود کاری صورت گیرد و نتیجه‌ای به دست بیاید، تا به امروز باید آن نتایج خود را نشان می‌دادند. نکته جدید اضافه شدن ایران برای حل بحران سوریه است پس لازم است از این فرصت برای حل بحران‌های منطقه‌ای بکوشیم.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
