برجام؛ مثل جام شراب یا شاید شیر و شکر؟

روزنامه کیهان در یادداشتی به قلم آقای حسین شریعتمداری با قبول این واقعیت که "توافق هسته ای یا برجام نقاط مثبتی هم دارد" علت مخالفت و اصرار بر رد آن را این موضوع دانسته که نمی توان در قبال آن از حق شرط یا همان تحفظ استفاده کرد زیرا یک پیمان دو جانبه است که یک طرف آن ایران قرار دارد و سوی دیگر گروه ۱+۵ و هر یک از دو طرف تنها می توانند به آن پاسخ آری یا نه بدهند و مانند پیمان های چند جانبه نیست که بتوان در عین الحاق به یک کنوانسیون برخی از مواد را نپذیرفت و اصطلاحا اعلام تحفظ کرد.

به گزارش عصرایران این تعبیر در کلیت خود البته سخن درستی است ولی استدلال مخالفان ارایه لایحه برجام به مجلس نیز مبتنی برهمین است که نمی توان بندهایی از آن را پذیرفت و موادی را نه و چنانچه برخی را نپذیریم آیا دوباره بر سر این مواد چانه بزنیم و اساسا چنین امکانی فراهم است یا نه.

توافق هسته ای یا برجام ( برنامه جامع مشترک هسته ای) مجموعه ای است در هم پیوسته و به همین سبب کارشناسانی از بررسی آن در شورای عالی امنیت ملی دفاع می کنند تا تنها از منظر امنیت ملی بدان پرداخته شود.

تخصص اصلی شخص ریس جمهور روحانی نیز مولفه امنیت ملی اما با نگاه مرسوم غیر امنیتی است و دیدیم که در سخنرانی روز سه شنبه در همدان نیز به صراحت گفت : " بعد از ۲۳ ماه تلاش و مذاکره توسط دیپلمات های ملت به نقطه ای رسیده ایم که توانستیم سایه شوم جنک را از سر مردم برداریم و امنیت واقعی را به کشور بازگردانیم."

از نگاه او تحریم نیز یک تهدید امنیتی به حساب می آمد و باید برچیده می شد و اگر از انتخابات رقابتی ونرخ مشارکت بالاتر در اسفند ماه دفاع می کند و نهادهای ناظر را از دخالت و تصور فراقانونی بودن بر حذر می دارد نیز از همین منظر است که حضور گسترده تر را نه تنها تهدید امنیت ملی نمی داند که اتفاقا مقوم آن ارزیابی می کند.

تفاوت اصلی نگاه ها پس در این است که از منظر حامیان و مجریان ، توافق به سود امنیت ملی است چون اولا سایه جنگ را دور کرده است، ثانیا تحریم را بر می چیند و ثالثا دروازه های تعامل را می گشاید.

از منظر مخالفان و دلواپسان اما توافق نه تنها سایه جنگ را برنداشته که با آنچه آنان محدودیت های موشکی می دانند یکی از عوامل حمله را برمی چیند و به سود امنیت ملی هم نمی دانند چون هر تغییری را به منزله براندازی ارزیابی می کنند. کما این که از تحلیل یک روزنامه آمریکایی چنین برداشت کردند و با این که در متن مقاله کلمه براندازی نیامده بود این واژه را در تیتر یک آوردند.

در این نگاه دو مثال برای آمیختگی بیشتر وجود ندارد: یکی مثال سیبی که بخشی از آن گندیده است ولی می توان بخش سالم را مصرف کرد و بخش فاسد را دور انداخت و دیگری اختلاطی که قبل تفکیک نیست و آیه قرآن را مثال می آورند که " ای پیامبر، از تو درباره شراب و قمار می پرسند. بگو در ارتکاب هر دو گناهی بزرگ است و سودهایی هم دارد و گناه آن از نفع آن بزرگ تر است."

با این توصیف حتی یک قطره هم کافی است و برجام را به مثابه جام شراب غیر شرعی می دانند و لو یک قطره در آن باشد. پس هر قدر هم برجام واجد نقاط مثبت داشته باشد در حرمت آن تفاوتی ایجاد نمی کند.

اما مگر برجام، موضوعی شرعی است که درباره آن چنین مثالی بیاوریم؟ ضمن این که اگر قرار بر مثال آوری باشد چرا مثال مشهور روشنفکری دینی و همان شیر و شکر را نیاوریم که شیر و شکر چنان به هم آمیخته می شوند که هر چند دیگر قابل تفکیک نیستند و نمی توان شکر را از شیر جدا کرد اما ماهیت شیر باقی است گرچه شکرین شده و شکر نیز هرچند دیگر دیده نمی شود و قابل استحصال نیست اما شیرینی آن باقی است.

شیر و شکر نیز به هم می آمیزند و حاصل، شیری است شیرین که همچنان سپیدرنگ است و خواص شیر را هم دارد در عین این که با شیر بدون شکر متفاوت است. این مثال را در پاسخ به مدعیانی می آورند که می گویند روشنفکری و دین داری قابل جمع نیستند ولی همین مثال شیرو شکر که بارها به کار رفته در مقام پاسخ می آید.

تفاوت در نگاه است. نگاه منفی دلواپسان که برجام را به مثابه جام شراب می دانند و بر همین اساس صحبت از این که یک قطره الکل دارد یا چند قطره را بلاوجه می دانند. نگاه مثبت اما برجام را جام شیری می داند که هر چند موادی به آن افزوده شده و رنگی گرفته یا شیرین شده یا طعمی گرفته اما ماهیت اصلی آن - رسمیت شناختن حق غنی سازی ایران ولو در اندازه های کمتر - باقی است.