قاچاق ۸ هزار میلیاردی آب در کشور
با در نظر گرفتن فروش هر ساعت آب ۱۲ هزار تومان در نقاط مختلف ایران، می‌توان تخمین زد تنها در تابستان امسال ۳۰۰ هزار چاه غیرمجاز پتانسیل بیش از هشت هزار میلیارد تومان درآمدزایی را داشته‌اند.
در روزهای اوج بحران کم‌آبی، برآوردها نشان می‌دهد تنها در تابستان امسال در بازار آب چاه‌های غیرمجاز قابلیت جابه‌جایی بیش از هشت هزار میلیارد تومان برای هرکدام از این چاه‌ها وجود داشته است.
به گزارش اقتصادنیوز آن طور که تابستان سال گذشته اقتصادنیوز در یک گزارش میدانی به موضوع فروش آب چاه‌ها در مناطق روستایی مرکز کشور پرداخته بود برای هر ساعت آبیاری باغ‌ها در این مناطق رقمی حدود ۱۲ هزار تومان پراخت می‌شود. این رقم حاکی از آن است که هر چاه موجود در مناطق مرکزی ایران قابلیت درآمدزایی روزانه ۲۸۸ هزار تومان و ماهانه هشت میلیون و ۶۴۰ هزار تومان را دارد. اگر تنها برای فصل تابستان هم این رقم محاسبه شود می‌توان برآورد کرد در ۹۳ روز تابستان امسال قابلیت درآمدزایی هرچاه ۲۶ میلیون و ۷۸۴ هزار تومان وجود داشته است. این در حالیست که به گفته محمد حاج‌رسولی‌ها، مدیر عامل شرکت مدیریت منابع آب ایران بیش از ۳۰۰ هزار چاه غیرمجاز در کشور وجود دارد. بدین ترتیب می‌توان تخمین زد این ۳۰۰ هزار چاه غیرمجاز تنها اگر در تابستان امسال فعال بوده‌اند قابلیت تبادل بیش از هشت هزار میلیارد تومان به واسطه آب را داشته‌اند.
درآمد چاه‌های غیرمجاز ۲.۳ برابر بودجه ماهانه یارانه
به گزارش اقتصادنیوز، در مورد بزرگی گردش مالی آب‌های چاه‌های غیرمجاز می‌توان این میزان را بودجه ماهانه دولت برای پرداخت یارانه مقایسه کرد. آن طور که اخیرا علی طیب‌نیا، وزیر اقتصاد اعلام کرده دولت اکنون ماهانه ۳.۴ هزار میلیارد تومان برای پرداخت یارانه هزینه می‌کند. در واقع می‌توان برآورد کرد که میزان درآمد چاه‌های غیرمجاز کشور ۲.۳ برابر بودجه ماهانه یارانه کشور است.
حال معلوم است در این چنین شرایطی ارزش هرکدام از این چاه‌ها به میلیاردها تومان برسد. در این مورد محمد حسین کریمی‌‌پور، مشاور رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران می‌گوید: «اکنون به شهرستان انار در استان کرمان بروید و وضعیت را ببینید. فکر می‌کنید قیمت یک حلقه چاه آب در این شهرستان چقدر است؟ اگر همین امروز در شهرستان انار استان کرمان یک چاه با دبی ۳۰ لیتر در ثانیه داشته باشید من همین الان از شما ۱۰ میلیارد تومان می‌خرم. اگر این چاه در عمق باشد من همین الان این چاه را از شما دو میلیارد تومان می‌خرم و اصلاً زمین و باغ شما را هم نمی‌خواهم، تنها برای چاه شما این میزان پول می‌دهم. پس مردم یاد گرفته‌اند یک چاه یک یا دو یا ۱۰ میلیارد تومانی را با تجاوز به قانون و گردن‌کلفتی و دادن رشوه‌های خرد و ریز به مامورانی که مراجعه می‌کنند به دست بیاورند و گویی که سیستم مربوطه در کشور هم به تنها چیزی که جدی نگاه نمی‌کند، موضوع ثبات آب است. چرا که چند سال بعد نماینده محترم مجلس موقع نزدیک شدن به انتخابات چاه‌های غیرمجاز را مجاز می‌کند.»
یک چاه یک جا چند؟
در همین مورد باشگاه خبرنگاران جوان هم بیستم خرداد ماه امسال در گزارشی صوتی به بررسی خشک شدن قنات‌ها از سویی و داغ شدن بازار چاه‌های عمیق غیرمجاز از سوی دیگر پرداخت.
در این گزارش به فروش یک حلقه چاه آب شش اینچ به قیمت ۵۰ میلیون تومان اشاره می‌شود که این رقم از ارزان‌ترین چاه‌های عنوان شده در این گزارش است. در همین گزارش فردی ارزش چاه‌های منطقه شهریار را ۸۰۰ میلیون تومان عنوان می‌کند و سپس به تجارت آب در روستای کناس سلفی از توابع بخش حسن‌آباد شهرستان اقلید استان فارس اشاره می‌شود که فردی چهار حلقه چاه آب دارد و هرکدام را با قیمت ۲۰ میلیون تومان می‌فروشد.
در همین مورد محمد درویش، مدیر کل دفتر آموزش و مشارکت مردمی سازمان حفاظت محیط زیست نیز می‌گوید: در سفر اخیرم به منطقه اردکان (در استان یزد) دیدم که هر چاه آبی را با مبالغ تا چهار میلیارد تومان خریدوفروش می‌کنند. این باعث می‌شود کشاورز کار خود را که حتی کشت پسته باشد کنار بگذارد و آن پول چاه را در بانکی بگذارد و با سود آن خیلی راحت زندگی کند. اما کاربرد این چاه‌ها چه می‌تواند باشد و مشتریان این چاه‌ها چه کسانی هستند؟ در این مورد نیز درویش توضیح می‌دهد که افرادی برای بهره‌برداری از آب این چاه‌ها در کارخانه‌های فولادسازی، ساخت سفال و آجر و سیمان‌سازی یا حتی بخش معدن این چاه‌ها را می‌خرند.
ارزش حداقل ۶ هزار میلیاردی این چاه‌ها
به گزارش اقتصادنیوز، از سوی دیگر تجارت آب یا خود این چاه‌ها چندان هم غیررسمی به نظر نمی‌رسد. البته اگر این چاه‌ها مجوز یا سنددار باشند که خیلی راحت‌تر خریدوفروش می‌شوند. این امکان حتی از طریق آگهی اینترنتی نیز امکان‌پذیر است. همان طور که در یکی از سایت‌ها فروش تنها ۱۸ ساعت آب یک چاه عمیق با پنج هکتار زمین، شش اینچ آب‌دهی و زمین مرغوب بابت کشاورزی در یکی از دشت‌های منطقه خارطوران، شهرستان شاهرود با سند شش دانگ آگهی شده و قیمت آن را ۴۰ میلیون تومان درج کرده‌اند.
مراجعه به آگهی‌های فروش باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی و حتی بنگا‌ه‌های اقتصادی‌ای مانند واحدهای پرورش انواع دام نشان می‌دهد که یکی از امتیازهای ویژه این مکان‌ها داشتن چاه آب یا حتی داشتن حق برداشت مثلا یک ساعته آب در روز است. در واقع این موضوع امتیازی است برای فروش گران‌تر این زمین‌ها و واحدهای کشاورزی یا صنعتی.
در هر صورت با در نظر گرفتن رقم حداقلی ارزش این چاه‌های غیرمجاز که در این گزارش ۲۰ میلیون تومان است می‌توان برآورد کرد که این ۳۰۰ هزار حلقه چاه غیرمجاز حداقل بیش از شش هزار میلیارد تومان ارزش دارند.
مقایسه قیمت چاه و باغ
با این حال فروش مجزای این چاه‌ها هم رونق خاص خودش را دارد و به نظر می‌رسد در مناطق مختلف این چاه‌ها با قیمت‌های متفاوتی خریدوفروش می‌شوند. از سوی دیگر مقایسه ارزش این چاه‌ها و آب‌های آنها با قیمت زمین‌ها و باغ‌های اطراف شهر تهران که در مقایسه با دیگر استان‌های کشور هنوز جزو خشک‌ترین مناطق کشور محسوب نمی‌شود قابل توجه است. مثلا در همان نقطه از تهران که یک حلقه چاه آب بیش از ۸۰۰ میلیون تومان ارزش دارد یک قطعه باغ به مساحت دو هزار متر تنها ۳۲۰ میلیون تومان قیمت‌گذاری شده است.
در واقع به نظر می‌رسد مثلا در یک نقطه از کشور یک حلقه چاه آب ۲.۵ برابر ارزش یک زمین دو هزار متری است. آن طور که اقتصادنیوز هم گزارش داده هر متر باغ در شهریار ۱۶۰ هزار تومان است که با احتساب این رقم هم می‌توان برآورد کرد که یک حلقه چاه در شهریار معادل پنج هزار متر باغ در این منطقه است. این نسبت در مناطق دیگر اطراف تهران نیز قابل توجه است.
برآوردها با توجه به قیمت هر متر زمینی که اقتصادنیوز بیستم مرداد ماه امسال منتشر کرده نشان می‌دهد که با فروش یک حلقه چاه در شهریار می‌توان هشت هزار متر باغ در هشتگرد یا شش هزارو ۶۶۶ متر باغ در سهلیه کرج یا شش هزارو ۱۵۳ متر باغ در وادان دماوند یا چهار هزار و ۳۲۴ متر باغ در آبسرد دماوند یا سه هزارو ۶۳۶ متر باغ در طالقان یا دو هزارو ۶۶۶ متر باغ در ملارد یا هزار و ۸۱۸ متر باغ در طاووسیه کرج یا ۴۹۰ متر باغ در منطقه هنزک لواسان خرید. همه این آمارها نشان می‌دهد که ارزش باغ‌های اطراف تهران نسبت به چاه‌های این مناطق چقدر کم‌ارزش‌ترند. شاید به همین واسطه هم است که در برخی از شهرستان‌های کم‌آب مانند مناطق مرکزی ایران هنگام معاملات بر سر این چاه‌ها فرد خریدار حتی اشاره‌ای به ارزش خود باغ یا زمین نمی‌کند و تنها بر سر قیمت چاه آب چانه‌زنی انجام می‌شود.
با این حال وجود این چاه‌های ارزشمند در باغ‌ها و زمین‌ها در حالیست که بخشی از آنها اصلا پروانه بهره‌برداری ندارند اما در سال‌های اخیر مسدود نشده‌اند. چاه‌هایی که به گفته برخی از مقامات مسوول هنگام مسدود کردن آنها مردم منطقه مقاومت‌هایی را از خود نشان می‌دهند که در نهایت از تخریب و مسدود کردن آن چاه‌ها ممانعت به عمل می‌آید. تعداد آنها نیز همچنان به نظر می‌رسد صعودی باشد که در پایان دولت هشتم ۱۰۰ هزار حلقه بود و اکنون سه برابر آن رقم گذشته شده است.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
