گزارشی از بسته شدن پرانتزهای متن توافق
توافقنامه موقت ژنو مصوب نوامبر ٢٠١٣، در تاریخ ٣٠ ژوئن برای سومین بار تمدید شد و امروز که به هشتم جولای منتهی شود، این تمدید هم ازرونق افتاده است مگر آنکه تمدید چندساعته دیگری در کار باشد.
روزنامه اعتماد در گزارشی نوشت؛
همه برای توافق آمده‌اند. از وزرای امور خارجه تروییکای اروپایی تا وزرای امور خارجه چین و روسیه که بسیاری آنها را تنها زینت‌المجالس می‌دانند و نه راهگشا در مسیر گفت‌وگوهای هسته‌ای. رایزنی‌های هسته‌ای میان ایران و شش کشور مقابل آن در مسیر رو به جلو پیشرفت قرار دارد اما هنوز نمی‌توان ادعا کرد که این پیشرفت‌ها می‌تواند در نهایت به موفقیت در این ماراتن دو ساله بدل شود. ایران از یک سو باید با شش کشور مقابل خود مذاکره کند و از سوی دیگر هم باید منتظر اجماع میان کشورهای مقابل خود بماند. صبح روز گذشته برای نخستین‌بار در هشتمین دور از مذاکرات هسته‌ای، وزرای امور خارجه ١+٥ در پله کوبرگ وین دور هم نشستند تا شاید بتوانند بر اختلاف‌های داخلی غلبه کرده و موضعی واحد را در برابر تهران اتخاذ کنند. در جریان دو سال گذشته هربار از یکی از مذاکره‌کنندگان کشورهای مقابل ایران سوال شده است که آیا این ٦ کشور در مساله یا مسائلی با هم اختلاف دارند، قویا این خبر را تکذیب کرده و از اجماع داخلی میان خود علیه ایران سخن گفته‌اند. با این همه نشانه‌های بسیاری وجود دارد که طرف مقابل در درون خود نیز از اختلاف‌های بسیار رنج می‌برد. در حالی که امریکا تحریم‌ها را ابزاری در اختیار خود برای اعمال فشار بر ایران می‌داند و حاضر به واگذاری تمام کارت‌های خود نیست، کشورهایی چون روسیه و چین به دنبال مذاکرات راستین و بده‌بستان جدی میان دو طرف هستند، هرچند وزیر امور خارجه چین می‌گوید که ایران و امریکا باید برای رسیدن به توافق جامع هسته‌ای تصمیم‌های سختی بگیرند اما همزمان همتای آلمانی وی هم برای نخستین‌بار تاکید می‌کند که یا همه با دستان پر وین را ترک کرده و برنده خواهند شد یا همه بدون توافق این دور را هم به پایان می‌رسانند که در این صورت برنده‌ای وجود نخواهد داشت. پیش از این نیز اشتاین مایر تاکید کرده بود که برخی طرف‌های حاضر در مذاکرات هنوز اراده کافی از خود را برای توافق نشان نداده‌اند.
٩ جولای، تاریخ طلایی جدید
توافقنامه موقت ژنو مصوب نوامبر ٢٠١٣، در تاریخ ٣٠ ژوئن برای سومین بار تمدید شد و امروز که به هشتم جولای منتهی شود، این تمدید هم ازرونق افتاده است مگر آنکه تمدید چندساعته دیگری در کار باشد. طرف ایرانی این داستان از ابتدا تاکید کرده است که به بن‌بست زمانی اعتقادی ندارد اما تمام تلاش خود را برای رسیدن به توافق تا تاریخ ٩ جولای به کار خواهد گرفت. بر این اساس می‌توان گفت که ایران و ١+٥ با توجه به اختلاف ساعت با ایالات متحده تا روز پنجشنبه برای حصول توافق جامع هسته‌ای فرصت دارند. برخی منابع خبری می‌گویند که احتمال حل مسائل باقی مانده تا پایان وقت سه‌شنبه هم وجود دارد و عده‌ای هم از اعلام حصول توافق و ورود به فاز اجرا در روز چهارشنبه برابر با ٨ جولای سخن می‌گویند. دیدارها میان وزرای امور خارجه ایران و ١+٥ که جمع آنها تا پایان روز یکشنبه جمع شده بود از صبح دوشنبه به شکل فشرده آغاز شد. گفت‌وگوها همچنان در فضایی جدی؛ فشرده و البته در قالب بده و بستان ادامه پیدا می‌کند. در چند روز گذشته همگان از لزوم اراده سیاسی برای شکل گرفتن توافق می‌گویند اما یک منبع آگاه در این خصوص می‌گوید: تمام طرف‌های مذاکره‌کننده حاضرند جدیت لازم را از خود نشان بدهند. امیدواریم که این تلاش گسترده از سوی همگان جواب دهد.
در حالی که امروز پایان زمان تمدید توافقنامه موقت ژنو است اما تیم مذاکره‌کننده ایران اصرار دارد که برای کار و پیشبرد پرونده در مسیر دیپلماسی به ضرب‌الاجلی پایبند نیست. تیم ایران اعتقاد دارد که حتی در شرایطی که مبنای زمانی بر اساس دغدغه امریکایی‌ها هم باشد پایان روز نهم جولای را باید به عنوان ضرب الاجل در نظر داشت. با وجود آنکه تمام نشانه‌ها از موفقیت این دور از مذاکرات خبر می‌دهد اما منابع آگاه تاکید دارند که در صورت عدم به نتیجه رسیدن مذاکرات در این دور هم، پایان دنیا نخواهد بود.
پایان مذاکرات کارشناسان و مدیران سیاسی
سرانجام یک ماه و نیم مذاکره میان کارشناسان ایران و ١+٥ به پایان رسید و ضمایم برای تصمیم‌گیری‌های کلان در اختیار مدیران سیاسی قرار گرفت. یک منبع نزدیک به تیم مذاکره‌کننده در این خصوص به «اعتماد» می‌گوید: کارشناسان ضمایم را به پایان رساندند. پرانتزهای باقی مانده در ٥ ضمیمه هم به دست مدیران سیاسی رسید و در جلسات فشرده آنها حل شد. تا لحظه تنظیم این خبر، از مجموع پنج ضمیمه چهار مورد حل و فصل شده است و تنها یک ضمیمه فنی با پرانتزهایی روبه‌رو است که همزمان هم در جلسه وزرای امور خارجه و هم در جلسات چند ساعته علی اکبر صالحی، رییس سازمان انرژِی اتمی و ارنست مونیز وزیر انرژی در حال بررسی و تلاش برای حل و فصل است.
حل مساله همزمانی گام‌های ایران و ١+٥
یکی از اصلی‌ترین گره‌هایی که گفته می‌شد مانع از رسیدن به توافق جامع هسته‌ای شده است، مساله همزمانی اقدام‌های دو طرف بود. به نظر می‌رسد که این گره در چند روز اخیر حل و دیگر پرانتز بازی را در متن به خود اختصاص نداده است. یک منبع آگاه در این خصوص می‌گوید: ما در چند روز گذشته وقت چندانی را روی این مساله متمرکز نکرده‌ایم. دو طرف به این توافق‌نظر رسیده‌اند هرزمانی که ایران عمل به تعهدات خود بر اساس برجام مورد توافق را آغاز کند، امریکا و اروپا هم باید لغو تحریم‌ها را آغاز و همزمان با به پایان رسیدن اجرای تعهدهای ایران آنها هم پروسه لغو کامل تحریم‌ها را عملی کنند. از نظر ما گره همزمانی اقدام‌های دو طرف حل شده است.
توافق بله اما نه به هر قیمتی
ضربان توافق در وین بالا گرفته است اما هنوز یک جمله تکراری از زبان مذاکره‌کنندگان تمام کشورها به گوش می‌رسد: اینجا هستیم که توافق کنیم اما نه به هر قیمتی. در حال حاضر جان کری وزیر امور خارجه امریکا ١١ روز گذشته را در وین گذرانده است و به نظر نمی‌رسد که اگر تا ٩ جولای مذاکرات به نتیجه نرسد، رییس دستگاه دیپلماسی امریکا بتواند روزهای بیشتری را به حضور در وین اختصاص دهد. طرف ایرانی اصرار دارد که اگر همتاهای او در این مذاکرات، سیاست تعامل را به جای تقابل انتخاب کنند بی‌شک می‌توان در چند روز آتی کار را به اتمام رساند. از چند روز پیش تیم‌های ایران و امریکا توپ‌ها را به زمین یکدیگر انداخته‌اند و تاکید دارند که این طرف مقابل است که باید گام آخر و تصمیم سخت را بگیرد. یک منبع آگاه در این خصوص می‌گوید: امریکا باید تصمیم سخت را بگیرد که توافق می‌خواهد یا ادامه سیاست‌های تهدید گونه گذشته را.
شورای امنیت باید تغییر رویه دهد
در چند روز گذشته به کرات گفته شده است که چند روز پس از حصول توافق میان ایران و ١+٥، قطعنامه شورای امنیت صادر و این توافق را تایید خواهد کرد. تیم مذاکره‌کننده ایران در دو سال گذشته در جریان مذاکرات همواره اعلام کرده است که قطعنامه‌های شورای امنیت که علیه این کشور صادر شده و به خصوص ٦ قطعنامه تحریمی باید از دستور کار خارج شده و پرونده ایران هرچه سریع‌تر از شورای امنیت خارج شود. یک منبع آگاه در این خصوص می‌گوید: ما توافقی می‌خواهیم که شامل تغییر نگاه بنیادین شورای امنیت به ایران شود. برای ما بسیار حائز اهمیت است که در پایان مذاکرات، شورای امنیت با ایران به عنوان یک عضو معمولی جامعه جهانی برخورد کند. طرف مقابل ایران در شورای امنیت باید تصمیم بگیرد که آیا می‌خواهد نسبت به ایران در سایه این توافق تغییر رویه بدهد یا خیر؟ جمهوری اسلامی ایران اعتقاد دارد که پرونده هسته‌ای ایران باید در وین و در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی باقی بماند اما طرف مقابل با ارجاع این پرونده از شورای حکام به شورای امنیت عملا کار را برای ایران سخت‌تر کرد. پرونده از وین به نیویورک رفت و امروز مذاکره‌کنندگان ایران در وین تلاش می‌کنند این پرونده را مجددا به این شهر بازگردانند.
ایران و آژانس روابط جدیدی را تجربه می‌کنند
هیاتی پنج نفره از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی روز گذشته به تهران رسید؛ هیاتی که برنامه سفر آن پس از حضور یوکیا آمانو، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در تهران برای رایزنی با رییس‌جمهور و دبیر شورای عالی امنیت ملی اعلام شد. در آن سفر آمانو و ایران بر سر راهکارهایی برای پایان دادن به پرونده مورد ادعای غرب در خصوص ابعاد احتمالی نظامی به تفاهمی کلی دست یافتند. بهروز کمالوندی، سخنگو و معاون بین‌الملل رییس سازمان انرژی اتمی در این خصوص می‌گوید: ورود این هیات برای مذاکره در خصوص جزییات تفاهمات صورت گرفته در سفر اخیر «یوکیا آمانو» مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به تهران است. در این هیات دو تن از دستیاران ویژه «آمانو» به نام‌های «ترو واریانتا» و «کلنل تروتا» حضور دارند و قرار است این هیات پنج نفره آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در سفر یک‌روزه خود مذاکراتی با مسوولان سازمان انرژی اتمی کشورمان، نماینده دایمی ایران در آژانس و همچنین مسوولان شورای عالی امنیت ملی داشته باشند. پیش از این اعلام شده بود که این هیات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بامداد سه‌شنبه (امروز) تهران را ترک می‌کند. آژانس بین‌المللی انرژِی اتمی که در چند سال اخیر رابطه پر فراز و فرودی را با ایران تجربه کرده است پس از تصویب توافقنامه موقت ژنو عملا وارد فاز همکاری‌های عملیاتی‌تر بیشتری با ایران شد. در قریب یک سال و نیم گذشته گزارش‌های آژانس از نحوه اجرای توافقنامه موقت منصفانه بوده است و بر همین اساس به نظر می‌رسد که دو طرف اکنون به این نتیجه رسیده‌اند که می‌توانند فاز همکاری‌ها را گسترش دهند. یک منبع آگاه در خصوص سفر آمانو و دستاوردهای آن می‌گوید: در این سفر، آمانو در دیدار و گفت‌وگو با رییس‌جمهور و دبیر شورای عالی امنیت ملی در خصوص چگونگی اجرای تعهدهای ایران بر اساس برنامه جامع اقدام مشترک هم رایزنی‌هایی انجام داد.
جمهوری اسلامی ایران اعتقاد دارد که در صورت همکاری آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، پرونده ابعاد احتمالی نظامی برنامه هسته‌ای ایران در چند ماه قابل بسته شدن است. این چندماه از نظر تیم‌های مذاکره‌کننده ایران و ١+٥، پیش از روز اجرایی شدن توافق است.
تحریم‌های تسلیحاتی روی میز یا در حاشیه؟
از ابتدای دور هشتم مذاکرات هسته‌ای میان ایران و ١+٥ گفته شده است که تحریم‌های تسلیحاتی یکی از گره‌هایی است که هنوز گشوده نشده است. در حالی که ایران اصرار دارد این مساله باید در قالب مذاکرات هسته‌ای حل شود، طرف مقابل تاکید می‌کند که مساله تحریم‌های تسلیحاتی ربطی به مذاکرات هسته‌ای ندارد. در این صورت سوالی که مطرح می‌شود این است که اگر این تحریم‌ها به دلیل برنامه هسته‌ای ایران اعمال نشده است پس دلیل آن چه بوده است؟ یک منبع آگاه در این خصوص می‌گوید: یکی از اصلی‌ترین و مهم‌ترین پرونده‌های مورد بحث، تحریم‌های تسلیحاتی بوده است. گفته می‌شود که هنوز این گره کاملا باز نشده است.
کدام الگو برای تحقیق و توسعه؟
کار روی متن ضمیمه فنی برجام هنوز تمام نشده است. یک منبع آگاه روز گذشته به «اعتماد» گفته بود به دلیل طرح مسائل جدید پس از مذاکرات لوزان است که کار ضمیمه فنی تا این اندازه طول کشیده است. به نظر می‌رسد که موضع ایران در خصوص ابعاد تحقیق و توسعه از لوزان تا وین تغییری نکرده است. در حالی که برخی رسانه‌های غربی در چند روز اخیر ادعا کرده بودند که دو طرف در این خصوص هم با اختلاف‌هایی روبه رو هستند اما یک منبع آگاه در این خصوص می‌گوید: فرمولی که در لوزان برای تحقیق و توسعه بر سر آن تفاهم کردیم همچنان در برجام استوار خواهد بود. مساله تحقیق و توسعه در مسیر رسیدن به توافق نهایی چالشی جدی محسوب نمی‌شود.
تلاش برای مماس شدن خطوط قرمز
شاید تا پایان امروز برابر با ٧ جولای ایران و ١+٥ بتوانند بر چندمورد باقی مانده هم غلبه کرده و حصول توافق جامع هسته‌ای را اعلام کنند. گفته می‌شود که چند مورد باقی مانده با خطوط قرمز اعلام شده از سوی تیم‌ها در تماس است. یک منبع آگاه در این خصوص می‌گوید: هرکشوری خطوط قرمز خود را دارد. این خطوط قرمز هرکشور هم برای دیگران محترم است. هنر دیپلماسی هم در این است که چگونه این خطوط قرمز را به هم نزدیک کنیم. در برخی موارد به حل مساله بسیار نزدیک شده‌ایم و در برخی مسائل هم هنوز فاصله داریم.
تمدیدی که مورد علاقه هیچ‌کس نیست
یکی از سناریوهایی که می‌تواند محتمل باشد عدم حصول توافق تا پایان امروز برابر با ٧ جولای است. ایران و ١+٥ می‌گویند تا پایان وقت امروز به شکل فشرده تمام توان خود را به کار می‌گیرند اما اگر توافق در ٤٨ ساعت آتی محقق نشود باز همزمان بیشتری را به مذاکرات اختصاص خواهند داد. البته هیچ‌کس نمی‌داند این زمان در امتداد دور جاری مذاکراتی خواهد بود یا پس از وقفه‌ای چند روزه از سر گرفته می‌شود. با این همه یک منبع آگاه در این خصوص می‌گوید: ترجیح ما این است که این دور را تا زمان رسیدن به توافق ادامه دهیم و مذاکرات را قطع نکنیم.
تداوم کار روی متن قطعنامه شورای امنیت
همزمان با برگزاری مذاکرات سیاسی و فنی برای رسیدن به متن تمیز شده توافق جامع هسته‌ای به همراه پنج پیوست آن؛ تیم‌های مذاکره‌کننده ایران و ١+٥ کار بر روی متن قطعنامه شورای امنیت را هم که باید چند روز پس از حصول توافق به دست آید، آغاز کردند. یک منبع آگاه در این خصوص می‌گوید: هنوز کار روی این متن ادامه داشته و هنوز هم نهایی نشده است. هنوز مسائل حل نشده‌ای باقی مانده است. این قطعنامه پس از حصول توافق هسته‌ای باید در اختیار شورای امنیت قرار بگیرد و بر همین اساس باید متن آن ابتدا توسط ایران و پنج کشور اصلی عضو این شورا تهیه و به توافق همگان برسد.
وزرا کلام آخر را بگویند
روز گذشته سرانجام میزان پیشرفت در متن به جایی رسید که وزرای امور خارجه ایران و ١+٥ در پله کوبرگ با هم دیدار عمومی برگزار کردند. روز گذشته تا لحظه تنظیم این خبر محمد جواد ظریف با وزرای امور خارجه روسیه و امریکا دیدار دوجانبه برگزار کرد و با فدریکا موگرینی، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هم دیداری کوتاه داشت. عصر روز گذشته به وقت وین بود که وزرای امور خارجه در نخستین نشست عمومی این دور کنار هم نشستند تا هم از توافق‌های چشمگیر به‌دست‌آمده مطلع شوند و هم از آخرین پرانتزهایی که باقی مانده است. پرانتزهای نهایی که تعداد آنها انگشت شمار شده است، روی میز وزرا قرار می‌گیرند تا شاید آخرین چکش کاری‌های بزرگان بتواند به پایان آنها موکول شود. تا لحظه تنظیم این خبر مشخص نیست که آیا وزرای امور خارجه به خصوص روسای دستگاه‌های دیپلماسی تروییکای اروپایی امروز هم در وین می‌مانند یا خیر؟ ظاهر امر حاکی از این است که اگر از میزان اختلاف‌ها کاسته شود همه در وین می‌مانند تا با دستان پر و با اعلام حصول توافق به پایتخت‌ها بازگردند. برخی رسانه‌های روسی از احتمال ترک کوتاه‌مدت وین توسط وزیر امور خارجه روسیه و بازگشت وی در کمتر از ٢٤ ساعت به مذاکرات خبر می‌دهند.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
