احتمال ورود ترکیه به جنگ سوریه

پیشروی‌های اخیر از این نظر حائز اهمیت است که عبور و مرور افراد و تدارکات داعش از خاک ترکیه به شهر رقه مرکز داعش را مسدود می‌کند. از سوی دیگر، حوادث اخیر کوبانی و حمله نظامی ناموفق داعش به این شهر در راستای باز کردن جبهه جدید و درگیر کردن کردها در مناطق مختلف با هدف کاهش توانایی مانور آن ها و سرپوش گذاشتن بر شکست های اخیر می باشد.

به گزارش الف نکته مهم تر این است که عملیات اخیر داعش در کوبانی، با کمک همه جانبه سران و ارتش ترکیه از عملیات این گروهک تروریستی همراه بود، به حدی که فعالان در شبکه های اجتماعی فیلمی را از لحظه ورود یک خودروی بمب گذاری شده از خاک ترکیه به سوریه و انفجار آن در گذرگاه مرزی در شهر کوبانی و ورود عناصر داعش از آنجا منتشر کرده اند که نشان از هماهنگی وسیع ترکیه با داعش دارد.

ترکیه ۹۰۰ کیلومتر مرز مشترک با سوریه دارد. در واقع قدرت یابی کردها در نزدیکی مرز ترکیه، باعث واهمه و ترس بیش از حد سیاستمداران آنکارا شده است.

در همین راستا رجب طیب اردوغان که همواره منتقد نفوذ کردها در مرز ترکیه و سوریه است، پیشروی کردهای سوریه علیه داعش را زنگ خطری جدی برای خود و کشورش می داند. نگرانی‌های اردوغان از دو موضوع ناشی می‌شود؛ موضوع اول، ارتباط نیروهای یگان‌های مردمی کرد با حزب کارگران کردستان و موضوع دوم استقلال کردهای سوریه. موضوع دوم می‌تواند همچنین محرک کردهای ترکیه برای مستقل شدن باشد.

اردوغان در تازه‌ترین واکنش خود بعد از آنکه کردها را تروریست نامید، گفت که هرگز اجازه نمی‌دهد کردها در شمال سوریه منطقه‌ای خودمختار و حاکمیتی مستقل تشکیل دهند.

در همین حال رسانه‌های ترکیه از تصمیم آنکارا برای ساخت دیوار حائل در مرز سوریه با هدف افزایش امنیت داخلی و همچنین ورود غیرقانونی مهاجرین خبر می‌دهند. روزنامه حریت ترکیه فاش کرد که اردوغان خواستار دخالت ارتش در سوریه شده است. برای این منظور ۱۲ هزار نظامی ترکیه باید وارد شهرهای مرزی سوریه شوند تا به بهانه حفاظت از امنیت مرزها در برابر تهدیدات تروریستها که نامی از آنها برده نشده منطقه ای حائل ایجاد کنند.

این اتفاقات در روزهایی درحال وقوع است که حزب عدالت و توسعه سخت‌ترین دوران خود را طی یک دهه گذشته می‌گذراند و ترکیه با احتمال برگزاری انتخابات مجدد روبه‌رو است. سیاست‌های ترکیه در سوریه و به‌ویژه حمایت آشکار و پنهان از داعش، نقشی بسیار مهم در کاهش آرای این حزب در انتخابات اخیر بازی کرد. از سوی دیگر، ورود حزب کردی دموکراتیک خلق ها به پارلمان ترکیه با ۸۰ کرسی، شرایط را در داخل ترکیه برای جریان حاکم نسبت‌به قبل دشوارتر کرده است.

احتمالات آینده

با توجه به این اوصاف وشرایط می توان دو احتمال را در رابطه با سیاست خارجی آینده ترک ها در ارتباط با سوریه در نظر گرفت.

اول این که با توجه به اتفاقات اخیر، حزب عدالت و توسعه امکان کمتری برای ادامه پیشبرد سیاست‌های خود در سوریه خواهد داشت؛ چرا که اقدام بر مدار و سبک وسیاق گذشته ممکن است هزینه‌های سیاسی قابل توجهی برای اردوغان و حزبش در پی داشته باشد.

اردوغان در حال حاضر در شرایط برزخی قرار دارد و تلاش‌های او برای تشکیل دولت ائتلافی با شروط سخت سه حزب معارض (حزب جمهوری‌خواه خلق، حرکت ملی، حزب دمکراتیک خلق‌ها) مواجه شده است. انتظار می رود در دولت ائتلافی احتمالی، موضع شدیدتر علیه داعش اتخاذ شود، در مرزها کنترل سختگیرانه تری اعمال شود و به مسئله مهاجرت بهتر پرداخته شود.

علاوه بر این شکست‌ها، نشانه‌های سرپیچی نهاد نظامی ترکیه از دولت متبوع و مخالفت ژنرال نجدت اوزل، رئیس ستاد ارتش ترکیه برای مداخله زمینی و هوایی در سوریه به بهانه مناسب نبودن فضای بین‌المللی و پیشگیری از واکنش‌های سوریه یا روسیه یا ایران با این اقدام یکی از بارزترین سرپیچی‌های بی سابقه در ترکیه بوده است.

روزنامه سوزجو که مطالبی در مخالفت با دولت آنکارا منتشر می کند، اخیراً نوشته بود: در صورتی که فشارهای دولت آنکارا به وی افزایش یابد، اوزل از سمت خود استعفاء خواهد کرد. اوزل در ماههای گذشته با عنوان درمان به مدت سه هفته مرخصی استعلاجی گرفته بود. بسیاری این اقدام را در راستای دوری از محیط کار برای عدم تصمیم گیری در رابطه با موضوع سوریه تحلیل کرده اند.

احتمال حملات انتقام‌جویانه داعش، مبارزان کرد و ارتش سوریه، تشدید نارضایتی افکار عمومی و نیروهای ائتلاف از عملیات بر علیه کردهای شمال سوریه، از دیگر دلایلی است که تصمیم گیری برای مداخله را سخت می گرداند.

حالت دوم این است که با وجود شکست اردوغان و حزبش در انتخابات اخیر، اما عدالت و توسعه هنوز دست بالا را در بین دیگر احزاب ترکیه دارد و نقش اصلی را در روند اتفاقات آینده ترکیه بازی خواهد کرد. همچنین در حالی که هنوز نمی شود به صورت کامل گفت که چه ائتلافی در هفته های آینده ممکن است تشکیل شود، اما هیچ ائتلافی نمی تواند موجب تغییر چشمگیر سیاست خارجی شود. بنابراین باز این اردوغان است که به عنوان مهم ترین نیروی پیش برنده سیاست خارجی ترکیه مطرح خواهد بود به خصوص اینکه حمایت ائتلافی از کشورهای عربستان، قطر، اردن و ... را نیز با خود به همراه دارد.

اما یک نکته واضح و مشخص شده که اگر قائل به نظر دوم نیز باشیم بایست تا حدی احتیاط به خرج داد؛ چرا که اردوغان با ازدست دادن اکثریت پارلمان در سیاست خارجی راه آسانی پیش رو نخواهد داشت و ناچار است از رویه ها و سیاست های اقتدارگرایانه ای که پیش از این داشته بود دست بردارد. مگر این که حکم به برگزاری انتخابات مجدد بدهد و بتواند اکثریت مطلق آرا را بدست آورد. البته اردوغان تا به این جا از چهره ای که قبلا داشته فاصله چندانی نگرفته و این روحیه ممکن است باعث تشدید صف بندی ها در ترکیه شود.

اما این احتمال نیز وجود دارد در صورتی‌که انتخابات زودهنگام برگزار شود چه بسا نتایج معکوسی داشته باشد و تعداد کرسی‌های حزب عدالت و توسعه در پارلمان از وضعیت فعلی نیز بیشتر کاهش یابد. این شرایط نشان می‌دهد که اردوغان این روزها در چه وضعیت سختی قرار گرفته و هر سیاست اشتباهی ممکن است موقعیتش را از حالتی که الان نیز در آن قرار دارد بدتر کند.