چرا معامله‌گران به توافق هسته‌ای واکنش هیجانی نشان ندادند؟
به نظر می‌رسد نه لازم است تمهیداتى براى کاهش یکباره نرخ ارز تدارک دیده شود و نه بازار بورس توانایى حرکت مستقل از سایر بازارها را دارد و شاید تجربه روانى انتخاب آقاى روحانى آنها را به یک روند صعودى دیگر امیدوار کند که مطمئنم در کنار این امیدوارى، سرمایه‌گذاران اصلاح قیمتى بیست هزار واحدى را هم مد نظر دارند.خلاصه اینکه چهار بازار همگرایى خود را به زودى به دست خواهند آورد و سطح قیمت‌ها و تغییرات این سطح حاکى از یک روند قابل اطمینان و جدید نخواهد بود.
چندین کارشناس ارشد اقتصادی در میزگرد وایبری اقتصادنیوز در این مورد بحث کردند که چرا معامله‌گران به توافق هسته‌ای واکنش هیجانی نشان ندادند.
دومین میزگرد اقتصادنیوز در شبکه اجتماعی وایبر هم با استقبال چهره‌های سرشناس اقتصادی مواجه شد. دیشب برای بار دوم گروه وایبری اقتصادنیوز میزبان تعدادی از کارشناسان بود. این بحث درباره تاثیر بیانیه توافق لوزان بر بازارها صورت گرفت و در آن با تقسیم‌بندی بازارها به کوتاه‌مدت و بلندمدت به چگونگی تاثیر این توافق بر بازراها پرداخته شد. به ناگزیر بحث پیرامون بازار سرمایه و میزان تاثیر‌پذیری آن از توافق، بدهی مالی بانک‌ها و وضعیت بازار ارز سهم بیشتری در میان گفت‌وگوها به خود اختصاص داد.
در این بحث، تقی آزاد ارمکی(جامعه شناس و استاد دانشگاه)، سعید اسلامی بیدگلی(کارشناس بازار مالی)، حسین عبده تبریزی(دبیرکل پیشین بورس اوراق بهادارو استاد دانشگاه) ، عباس وطن‌پرور(فعال بخش خصوصی)،محمد مهدی بهکیش(رئیس کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بین الملل)، محمدرضا بختیاری(سفیر پیشین ایران در کره جنوبی و معاون فعلی بین‌الملل اتاق تهران)، طهماسب مظاهری(وزیر پیشین اقتصاد و رئیس کل پیشین بانک مرکزی)، پویا جبل عاملی(اقتصاددان)، مرتضی ایمانی راد (اقتصاددان)، علی شمس اردکانی (فعال بخش خصوصی) و سمیه مردانه(رئیس واحد مطالعات بازار دنیای اقتصاد) حضور داشتند.
***
اقتصادنیوز: میزگرد را با طرح این پرسش آغاز می کنیم که چرا بازارهای کوتاه مدت مثل ارز و طلا به توافق هسته‌ای واکنش نشان ندادند و چرا بازارهای بلندمدت مثل بازار سهام واکنش مثبت نشان دادند؟
تقی آزاد ارمکی: بازارهای بزرگ و کوچک به دلیل نوع و میزان کنترل و اختیار عمل تصمیم‌گیری صورت می‌گیرد.تصمیم در بازارهای کوتاه‌مدت، سریع و بازگشتی با هزینه قابل باز دریافتی است. کسانی که در بازار طلا و ارز فعال هستند، در نهایت کمتر بازنده هستند. در حالی که در بازار سهام اینطور نیست. به نوعی صحنه بازی و رقابت حوزه رسمی با خودش و با بخش خصوصی و نیروهای فرا مرزی هم هست.
سعید اسلامی بیدگلی: در ایران بازیگر بزرگ بازار ارز دولت است، در حالی‌که در بازار سهام نهادها و سرمایه‌گذاران حقیقی هم نقش اساسی ایفا می‌کنند.
حسین عبده تبریزی: با توجه به کنترل تورم، دلار (و جایگزین آن طلا) مدتی است کمتر وسیله پس‌انداز هستند. مردم به سپرده رو آورده بودند و حالا در بازار سرمایه فرصت می‌بیند.این تحول خوبی است که مردم از آن بازارها خارج شده‌اند و به دنبال سرمایه‌گذاری بلند مدت ترهستند.امید می‌رود با دخالت معقول بانک مرکزی، این روند ادامه یابد.طلا و ارز نباید وسیله پس‌انداز شوند.
عباس وطن‌پرور: آیا واقعا این تصمیم جامعه است یا سیاست دولت برای فعال کردن بازار سرمایه، چون بر اثر استدلال جناب آقای آزاد ارمکی بازار برای سرمایه‌گذاری های بلندمدت هنوز به آن امنیت فکری نرسیده است؟
تقی آزاد ارمکی: بخش خصوصی که مشکل اساسی در کشور است. نحوه حضورش را خودش تعیین نمی‌کند. دولت مداخله‌گر است و با بی عقلی تمام بازی این حوزه را به‌هم می‌زند.
حسن عبده تبریزی: بازار سرمایه در این شرایط و با هزار بار تجربه قبلی، باز می‌تواند overshoot کند، به‌ویژه که بازارگردان ندارد. باید مردم را به سمت صندوق‌هایی راهنمایی کرد که مدیران قابل قبول دارند.
عباس وطن‌پرور: سوال اصلی همین است، دولت و شخص آقای روحانی در سال گذشته مشوق اصلی بازار سرمایه بودند، پس از مدتی دولت با سیاست گذاری نقش اصلی در ریزش بورس را بازی کرد، حالا جامعه چگونه باید اعتماد کند؟
اقتصادنیوز: برای سرمایه‌گذاری در بازارهای بلندمدت چگونه می‌شود به سیاست‌گذار اعتماد کرد؟اصلا این توافق می‌تواند ریسک بازار سرمایه را کاهش دهد؟
حسین عبده تبریزی: دولت، شورای بورس و سازمان نباید در بازار موضع بگیرند؛ به‌ویژه در اشاره به شاخص این مورد اهمیت بیشتری دارد.
تقی آزاد ارمکی: در دولت آقای روحانی بخش خصوصی جایی ندارد. فقط حرف از سرمایه و اهمیت آن است. علت هم به حضور معلم‌ها، اساتید اقتصادی در موقعیت‌های تصمیم بر می‌گردد تا کنشگران اقتصادی. این است که حرف از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی است ولی در مرحله تصمیم‌گیری و سیاست اتفاق دیگری می‌افتد.
حسین عبده تبریزی: مردم هم به حرف‌های آنها عمدتا کاری ندارند، اما آن قدر هست که اگر ضرر کنند به گفته‌های آنان ارجاع دهند. با توجه به تجربه قبل حتما مردم اندکی محافظه کارانه‌تر تصمیم خواهند گرفت.
تقی آزاد ارمکی: بخش خصوصی نیاز به حضور نماینده در دولت دارد. باید به آقای روحانی،پیشنهاد تشکیل شورای مشاوران بخش خصوصی داده شود. اتاق بازرگانی و ... هم شبه دولتی عمل می‌کنند.
حسین عبده تبریزی: وظیفه دولت و سازمان حفظ بازار کارا و اطمینان از عادلانه بودن آن و تبلیغ عمومی در مورد اهمیت بازار سرمایه و گوشزد کردن ریسک بازار است.
سعید اسلامی بیدگلی: به دلیل همین عدم اطمینان مردم به نهادهای حاکمیتی و عدم تقارن اطلاعاتی است که مردم علایم رفتارهای عملی نهادها و افراد دولتی را به اطلاعات تبدیل می‌کنند و بر اساس آن تصمیم‌گیری می‌کنند.این ریشه نظریه علامت‌دهی است.
اقتصادنیوز: آقای دکتر عبده تبریزی در چنین شرایطی اگر دولت نرخ سود سپرده‌های بانکی را کم کند، به نفع بورس است یا وضعیت بازارها را به هم می‌زند؟
حسین عبده تبریزی: برای دولت تجهیز پس‌انداز بلندمدت مهم است نه شکل آن که از کدام بازار باشد. بازار سرمایه یا پول تفاوتی ندارد. دخالت در نرخ بحث مشکلی نیست.اما این به معنای اقدام فوری برای کاهش نیست. کار فوری نظارت دقیق‌تر بانک مرکزی است.
اقتصادنیوز: الان که شورای هماهنگی بانک‌ها اعلام کردند چهار شرط لازم است که سود کاهش پیدا کند، عقلانی است؟ آقای دکتر انتظارات عقلانی در این شرایط چه می‌گوید؟ درحقیقت چه کاری برای سرمایه‌گذاری عاقلانه‌تر است؟
حسین عبده تبریزی: بانک‌ها در ۱۳۹۳ مبلغ ۱۵۰ هزار میلیارد سود دادند و چنین درآمدی هرگز نداشته‌اند.اگر بانک مرکزی بتواند بانک‌هایی را که زیان داده‌اند شناسایی کند و نگذارد که آرایش ترازنامه کنند، آن‌گاه نرخ‌ها پایین می‌آید.این آن مسیر دشوارتر و صحیح است.
عباس وطن‌پرور: به نظر من به‌عنوان یک ناظر بیرونی، ارقامی که به‌عنوان سود بانک‌ها ابراز می‌شود بیشترش حسابسازی و بازی با ارقام و عقود است تا سود واقعی، هنوز بانک مرکزی نتوانسته جلوی سپرده‌گذاری‌های صوری را بگیرد و بانک‌ها در قالب عقود صوری وام می‌دهند و بخش اعظم آن را مجددا به‌عنوان سپرده دریافت می‌کنند یا در برخی گزارش‌ها هست که سپرده‌ها واهی است و عدد است نه پول. باز به نظر من اگر امروز یک ممیزی بی‌طرفانه صورت گیرد، احتمال آنکه برخی از بانک‌ها از ورشکستگی هم عبور کرده باشند وجود دارد. به قول معروف با سیلی صورت خود را سرخ نگه داشته‌اند.
محمد مهدی بهکیش: به نظر من راه حل حسابرسی توسط موسسه خارجی است که این مخلص در میزگرد تجارت فردا پیشنهاد دادم.
اقتصادنیوز: ای کاش این موضوع توسط اساتید از موضع اقتصاد کلان هم مورد بررسی قرار می‌گرفت، چطور در وضعیت رکودی تورمی با چالش رونق بازار سرمایه یا رفع چالش مالی بانک‌ها برخورد شود؟
عباس وطن‌پرور: جناب دکتر بهکیش عزیز، با توجه به اینکه ورود هر خارجی به این مقوله‌ها نمی‌تواند به راحتی در جامعه ما قابل هضم باشد، چرا ما از الگوهای مصطلح در دنیا استفاده نمی‌کنیم ؟ بانکداری در انگلستان با قدمتی بیش از سیصد سال توسط یک نهاد غیر دولتی ولی بسیار قوی و کارا و با استفاده از مجرب‌ترین افراد نظارت می‌شود و نظر این نهاد مورد قبول دنیای بانکداری است. اساتید من بهتر می‌دانند که تمام این نهاد، هم مرجع خدمات مالی ( FSA) است و من چندین سال پیش مطلبی در همین زمینه نوشتم و حتی اگر آقای دکتر مظاهری خاطرشان باشد در جلسه‌ای نسخه مستند نیز تقدیم کردم، ولی متاسفانه ایراد آنجاست که اراده برای شفاف‌سازی کم است.
سمیه مردانه: به نظر من البته هنوز برای اعلام نظر قطعی زود است اما اگر واقعا به همین منوال شاهد عدم اقبال به بازارهای کوتاه‌مدت همچون طلا و ارز باشیم نشانه ورود به دوره‌ای از ثبات اقتصادی است، چرا که این امر نشان‌دهنده فاصله گرفتن از سفته بازی و سرمایه‌گذاری‌های هیجانی است که بیشتر در شرایط عدم اطمینان سیاسی و اقتصادی رخ می‌دهد. البته نقش انتظارات را نباید نادیده گرفت و همچنین نقش یادگیرییا همون learning بر اساس این نظریه عوامل اقتصادی از رفتارهای پیشین خود در شرایط مختلف اقتصادی یاد می‌گیرند و آموخته‌های خود را در انتظارات آتی لحاظ می‌کنند.
اقتصادنیوز: شاید بهتر باشد یک نگاه مجدد به تقسیم‌بندی اولیه داشته باشیم که بازار ارز و طلا کوتاه‌مدت هستند و سهام بلندمدت. در ضمن نوع سوال به نحوی است که بازار سهام عقلانی عمل کرده و بازار ارز و طلا غیرعقلایی؟این دو نکته به نظر من قابل تامل هستند و با مشخص کردن آنها جواب‌ها دقت بیشتری پیدا می‌کنند.
عباس وطن‌پرور: همانطور که در بالا عرض کردم به نظر من واکنش بازار سرمایه هیجانی است و نه از سر عقلانیت، البته ببخشید که قبل از اساتید عرض نظر نمودم.
محمدرضا بختیاری: شاید بد نباشد به فاکتورهای زیر هم توجه شود و اقبال مردم به بازار سرمایه را در شرایط حاظر ارزیابی نمود.
١-رهبر معظم انقلاب اخیرا اعلام کردند که باید شرایط سرمایه‌گذاری تسهیل شود. یکی از اشتباهاتی که ما از اول انقلاب مرتکب شدیم و مرتب تا هم اکنون تکرار کرده‌ایم این است که بخش خصوصی را از اقتصاد دور کردیم.
٢-آقای روحانی نیز در سخنرانی اخیر نیز گفتند که دست خود را به سوی بخش خصوصی دراز می‌کنیم.
٣-بانک مرکزی اعلام کرده که در سود تسهیلات تجدید نظر خواهد کرد. ( احتمالا قرار است آنرا با نرخ تورم تطبیق دهند).
٤-از نظر کارشناسان بازار ارز و طلا تفاهم اخیر لوزان هنوز توافق نیست و احتمال تغییر در آن وجود دارد ضمن اینکه حتی بعد از توافق علیرغم تأکیدات بعمل آمده تحریم‌ها یکباره لغو نشوند. لذا به‌رغم عکس‌العمل کاهشی قیمت ارز و طلا در روزهای اول تفاهم اثر هیجانی بود. اکنون به‌نظر بنده روند تثبیت قیمت ارز تا سقف معینی از صعود تا پایان ماه جون و انجام توافق قطعی در پیش است.
به نظر بنده نشان دادن اقبال به بازار سهام در یکی دو روز گذشته صرفا بخاطر کاهش نرخ ارزو طلا بوده و با عادی‌تر شدن اوضاع بازار و کاهش هیجانات رویه در مردم به بازار ارز و طلا نیز تعادل‌تر خواهد شد.فراموش نشود که از حالا به بعد سخترین مرحله مذاکرات برای توافق در پیش است.
طهماسب مظاهری: به نظر اینجانب در مورد سود بانکی چند نکته اگر مورد بحث واقع شود و به جمع‌بندی برسیم، اتفاق نظر راحت‌تر حاصل می‌شود.اول اینکه بحث را روی سود واقعی متمرکز کنیم. این نکته امروز تا حد زیادی مورد قبول اکثر صاحب‌نظران قرار گرفته است و نتیجه این بحث همان تعیین سود بانکی معادل تورم به اضافه یک مارجین است. البته در دولت آقای احمدی‌نژاد این موضوع به شدت از طرف ایشان و اعضای دولت رد می‌شد، بالاخص از طرف معاون اول دولت نهم و وزیر کار دولت نهم. امروز بحمدالله این بحث مقبولیت نسبی خوبی یافته است. البته باید آن مارجین‌ها را با دقت تعیین کرد. روش مداخله بانک مرکزی و دولت در خصوص تعیین آن مارجین‌ها را هم طراحی کرد. به علاوه در مورد شاخص قابل استفاده برای نرخ تورم هم فکری کرد. الزاما شاخص هزینه‌های مصرفی خانوار شاخص نهایی برای این فرمول نخواهد بود. باید شاخص مناسب برای آن طراحی نمود.
نکته دوم این است که آن فرمول تورم به علاوه یک مارجین در شرایطی است که عرضه و تقاضای پول در شرایط عادی است. امروز که مشکل عرضه توسط نظام بانکی داریم این فرمول در بازار به تعادل نمی‌رسد. باید این پارامتر را در نظر گرفت.
نکته دیگر اینکه اگر در تورم به علاوه یک مارجین، آن مارجین را صفر در نظر بگیریم می‌توان آن را قرض بدون ربا بنامیم.
البته قرض بدون ربا و قرض الحسنه با هم تفاوتی دارند که باید در نظر گرفته شود. این موضوع خود یک محور بحث مهم و جدی و تعیین کننده می‌شود.
مبنای این حرف ، "لاتظلمون و لا تظلمون" است که دستور الهی و أساسی در وام است. به علاوه در قرض الحسنه همیشه عنصر هبه وجود داشته و دارد. این موضوع بالاخص در ارتباط با پول اعتباری که امروز رایج است اهمیت بسیار زیاد پیدا می‌کند.
پویا جبل عاملی: با سلام خدمت دوستان. من فکر می‌کنم همه بازارها به توافق واکنش نشان دادند. اتفاقا بازار ارز زودتر واکنش نشان داد. در چند هفته منتهی به پایان مارس و با سیگنال‌های مثبت از مذاکرات، بازار ارز توافق را price in کرد و قبل از رخ دادن آن در قیمت‌ها بروز یافت. اگرچه بانک مرکزی هم مداخله داشت اما تصویر مثبت آینده از تقاضای بیشتر کاست و برای همین قیمت از سطوح ٣٥٠٠ به ٣٣٠٠ تومان رسید.
مرتضی ایمانی‌راد: در ارتباط با سئوال لازم است به این نکته توجه شود که مقایسه این دو بازار مقایسه دو بازار کوتاه‌مدت و بلندمدت نیست. اساسا بازارها در ذات خودشان زمان را ندارند و این سرمایه‌گذار است که زمان را وارد استراتژى سرمایه‌گذارى خودش می‌کند. مثلا شرکتى را سراغ دارم که در بازار فارکس، که بسیار سریع است و معاملات حتى در کمتر از یک ثانیه انجام مى‌شود، در مدت سه سال است که به طور مستمر سرمایه‌گذارى ثابتى روى کاهش ارزش یورو کرده است. بنابراین بدون در نظر گرفتن موضوع مدت سرمایه‌گذارى باید به آن پرداخت.موضوع دوم این است که این سئوال مهم را چگونه در یک دوره زمانى دو یا سه روزه مى‌توان پاسخ داد. به نظر می‌رسد که تفاوت بازدهى سرمایه‌گذارى‌ها در سه روز بى‌معنى است و بیشتر به نظر می‌رسد که تابع توزیع نامتعادل اطلاعات در بازار در رابطه با تفاهم هسته‌اى، ترکیب کاملا متفاوت سرمایه‌گذاران در بازار، یک جهتى و یا دو جهتى بودن بازارها، میزان سرمایه فعال در هر بازار، تعداد فعالان بازار و عواملى از این دست باشد و بنابراین فاقد اصالت زمانى و شفافیت است و لذا از نظر اقتصادى فاقد معنى است. نکته مهم دیگر اینکه به نظر می‌رسد گردش پول توسط هر سرمایه‌گذار در بازارهاى متعدد محدود است و لذا در هر بازار تجمیع شخصیت و درک و پیش‌بینى آنها از بازار روى جهت‌گیرى سرمایه‌گذارى آنها اثر دارد. مثلا من نمی‌دانم توزیع فهم آثار بیانیه هسته‌اى در مدت کوتاه سه روز در چهار بازار یاد شده چگونه است. ولى به نظر می‌رسد توزیع متفاوتى داشته باشد و در نتیجه همین توزیع آثار قیمتى متفاوتى در بازار می‌گذارد.
به همین دلیل است که وقتى زمان می‌گذرد و توزیع اطلاعات و فهم از تحولات بین بازارها می‌چرخد و تحلیل‌ها به "تحلیل" مى‌رود، جهت‌گیرى بازارها منطقى و قابل فهم مى‌شود.
در مجمع اگر رشد بازارسهام در این هفته متوقف شود و بازار طلا، مسکن و ارز به همین ترتیب رفتار کنند پیامى که گرفته مى‌شود این است که فعالان این بازارها به قطعیت حداقل براى فعال شدن در بازار نرسیده‌اند و چون اخبار و تحولات هسته‌اى در این دوره طولانى همیشه با تعویق‌هاى خسته کننده همراه بوده، سرمایه‌گذاران تحول هسته‌اى لوزان را نه تنها به صورت یک شوک نمی‌بینند بلکه واکنش مثبت هم به آن نشان نمى‌دهند. به نظر می‌رسد نه لازم است تمهیداتى براى کاهش یکباره نرخ ارز تدارک دیده شود و نه بازار بورس توانایى حرکت مستقل از سایر بازارها را دارد و شاید تجربه روانى انتخاب آقاى روحانى آنها را به یک روند صعودى دیگر امیدوار کند که مطمئنم در کنار این امیدوارى، سرمایه‌گذاران اصلاح قیمتى بیست هزار واحدى را هم مد نظر دارند.خلاصه اینکه چهار بازار همگرایى خود را به زودى به دست خواهند آورد و سطح قیمت‌ها و تغییرات این سطح حاکى از یک روند قابل اطمینان و جدید نخواهد بود.
علی شمس اردکانی: جناب دکتر عبده درست می‌فرمایند. اخبار لوزان نشان داد که جامعه ، با رفتارى متین، از مرحله برخورد هیجان در بازار مالی پولى کوتاه مدت عبور کرده است.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
