در دنیای ماتریکسی ساختمان‌ها

در همین راستا شرکت‌های متعددی داعیه‌دار مجهزسازی ساختمان به امکانات کنترل از راه دور هستند اما کیفیت اجرایی پروژه‌ها، توجیه اقتصادی و ضمانت خدمات‌دهی پس از اجرا، عوامل تهدیدکننده این نوع از خدمات ساختمانی هستند.
در واقع فعالیت منسجم گروهی از متخصصان کامپیوتر، الکترونیک، تاسیسات به همراه نرم‌افزارهای نوین سبب می‌شود تا تشکلی در کنار هم ایجاد شود که نتیجه کارشان هوشمندسازی ساختمان‌ها است.
هوشیاری یک ساختمان
ساختمان هوشمند اصطلاحی پیچیده است که تازگی‌ها در باب تکنولوژی‌های جدید ساخت و ساز مطرح شده، در واقع این ساختمان‌ها قابلیت پاسخگویی و تطابق با نیازهای کاربران مختلف را دارند و ضمن استفاده بهینه از منابع انرژی (صرفه جویی ۱۵ تا ۱۸‌درصدی در مصرف)، موجبات آرامش ساکنین در محل را فراهم می‌کنند. به عبارت دیگر تکنولوژى ساختمان هوشمند امکانات متنوع و گسترده‌ای در اختیار می‌گذارد که هر شخص نسبت به علاقه و سلیقه خود می‌تواند از تمامى یا تنها بخشى از آن بهره‌مند گردد. با کمک این تکنولوژى تمامى وسایل و تجهیزات داخل ساختمان، بر حسب خصوصیات محل و نیاز استفاده‌کنندگان، توسط صفحه‌ای نمایش داده می‌شوند و از همان جا قابل کنترل و مدیریت هستند.
ویژگى منحصر به فرد این تکنولوژى، ایجاد هماهنگى و یکپارچه‌سازى بین تمامی سیستم‌هایى است که تاکنون به صورت منفرد استفاده می‌شده‌اند و بدین‌ترتیب در محدوده وسیعى امکان طراحى، نصب و استفاده می‌دهد. از فواید اصلى این تکنولوژى در کنار ایجاد راحتى و امنیت بیشتر، می‌توان به صرفه‌جویى در مصرف انرژى اشاره کرد.فلسفه اصلى تکنولوژى ساختمان هوشمند بر اساس محوریت بخشیدن به شخص استفاده‌کننده و نیازهاى او پایه‌ریزى شده، به درخواست‌هاى امروز و آینده پاسخى ساده و مناسب می‌دهد و قابلیت هماهنگ شدن با تکنولوژی‌هاى بعدى را دارا است.
ساختمان‌های مجهز به سیستم‌ هوشمند با استفاده از اینترنت و علم کامپیوتر می‌توانند از راه دور کنترل شوند و خود را با شرایط پیش آمده (از قبیل آتش‌سوزی، تغییر دما، رطوبت و سطح روشنایی) تطبیق دهند.
مالکان این نوع ساختمان‌ها در واقع کنترل‌کننده نیز هستند و می‌توانند با تغییر کاربری فضای هوشمند شده خود، قابلیت جدیدی از سیستم مورد نظر بخواهند.
می‌توانیم بگوییم که سهم اعظم هزینه‌های مرتبط با یک واحد ساختمانی، هزینه‌های بخش اجرایی آن است و با توجه به این مطلب که هوشمندسازی ساختمان، هزینه‌های اجرایی را کاهش می‌دهد، می‌توانیم بپذیریم که این امر علاوه بر بازگشت ذخیره مالی به سرمایه‌گذار، هزینه ‌کمتری برای ساخت مصرف می‌کند، در واقع کاهش هزینه در این روش به وسیله کاهش هزینه راه‌اندازی ساختمان است.
همه چیز وارداتی است
در باب طراحی، اجرا و خدمات سیستم BMS در ایران نیز نکات ویژه‌ای وجود دارد. اول این که پایه این کار بر مبنای نوع نرم‌افزاری است که از خارج تهیه می‌شود و گونه‌های مختلف شرکت‌هایی که در این زمینه کار می‌کنند، بر حسب نوع همین نرم‌افزارها تفکیک می‌شوند، مانند نرم‌افزار شرکت satch well که اتفاقا اکثر شرکت‌های ایرانی واردکننده این نرم‌افزار هستند. این شرکت همچنین ارائه‌کننده نرم‌افزارها، تجهیزات الکتریکی و خدمات فنی بسیار پیشرفته در زمینه کنترل و به خصوص هوشمند‌سازی ساختمان است.
در بخش طراحی، شرکت‌های هوشمندساز، ابتدا نوع تقاضای هوشمند‌سازی را از طرف مشتری تحلیل می‌کنند. این تحلیل نیاز به مراجعه به نقشه‌ها، تاسیسات و بخش‌های مکانیکی و الکتریکی ساختمان دارد تا از حسن انجام کار آن‌ها مطمئن شوند. در مرحله بعد با توجه به سطح تقاضای مشتری، اهمیت ساختمان، نوع کاربری آن و میزان هزینه در نظر گرفته شده کارفرما، مراحل برنامه‌نویسی و طراحی سیستم‌های کنترلی آغاز می‌شود.
برای اجرای این طرح نیاز به نیروی هماهنگ، کاردان و وسایل و تجهیزات تخصصی هر پروژه است. مدیرعامل یکی از این شرکت‌های هوشمند‌سازی در این رابطه معتقد است: «ادوات کنترلی مثل شیرهای برقی، صفحات نمایش مجهز به تکنولوژی لمسی (Touch Screen)، دوربین‌های مداربسته و حس‌گر اثر انگشت و ... در ایران تولید نمی‌شود و در این زمینه ما محتاج کشورهای دیگر هستیم.»
خدمات گران قیمت
در ایران هیچ تعرفه و سقفی برای قیمت‌های هوشمند‌سازی ساختمان وجود ندارد. در آن کار همه چیز به تقاضا و نوع سیستم‌ مورد نیاز کارفرما وابسته است؛ از ۲میلیون تومان برای واحدهای کوچک و کم هزینه‌ تا ۲۰۰میلیون تومان و حتی بیشتر برای ساختمان‌های مهم! نکته این جاست که ساختمان هوشمند در دراز مدت هزینه‌های شما را به شما باز می‌گرداند.
به عبارت دیگر مدیریت هوشمند ساختمان، علاوه بر جنبه‌های زیبا و فاخری که دارد (نظیردرهای اتوماتیک، نوردهی‌های ویژه و ...) با افزایش قابلیت‌ ساختمان در کنترل غیرمحسوس، ساختمان را به محیطی امن، زیبا و با قابلیت‌ تبدیل می‌کند. اما سهم بالای این تبدیل نه در موارد یاد شده که در صرفه‌جویی و بهینه‌سازی مصرف انرژی نهفته است. با توجه به این نکته که میزان این صرفه‌جویی از سقف ۵۰درصد هم می‌گذرد توجه انبوه‌سازان در پروژه‌های عظیم خود به این مساله جای تعجبی ندارد.
این سیستم قادر است علاوه بر استفاده بهینه از امکانات تاسیساتی یک ساختمان، طول عمر چنین تجهیزاتی را به میزان زیادی افزایش دهد به طوری که یک ساختمان هوشمند شده در اکثر موارد نیازی به بروز کردن امکانات تاسیساتی خود ندارد. کنترل و کاهش مصرف انرژی نیز در تمام دنیا مقوله‌ای مهم و قابل اعتنا است؛ اما در ایران به این علت که روی کمربندی از انرژی و نفت واقعیم توجه زیادی به این نکته نمی‌شود که خانه‌ها و ساختمان‌های ما بیش از حد استاندارد انرژی به هدر می‌دهند.
نکته‌ای که یکی از کارشناسان BMS در ایران به آن اشاره می‌کند، ‌ترس مردم نسبت به هزینه‌های نسبتا بالای هوشمندسازی ساختمان است: «در همین مقوله صرفه‌جویی در مصرف انرژی، سیستم هوشمندسازی با ارائه راهکارها و قابلیت‌ها، قادر است ۱۵ تا ۲۰درصد در مصرف انرژی ساختمان،‌ تقلیل به وجود آورد، این در حالی است که هزینه‌ نگهداری ساختمان را نصف می‌کند.»
از بابت هزینه نیز، باید گفت هزینه صرف شده جهت راه‌اندازی این نوع سیستم طی ۳ الی ۵ سال از طریق صرفه‌جویی انرژی و هزینه نگهداری مستهلک می‌شود!
فهرست وسایلی که هوشمند می‌شوند:
کنترل در دست شما است!
روشنایی: در ساختمان هوشمند منابع نور اعم از چراغ سقفی، دیواری، رومیزی، چراغ‌های رنگی تزئینی، فلورسنت و لامپ‌های LED همگی به تفکیک یا گروهی قابل کنترل هستند. با این روش می‌توان بدون نیاز به سرکشی به تمامی چراغ‌ها از وضعیت تک تک آنها اطلاع حاصل نمود و آنها را «روشن-خاموش» و یا «Dim» کرد.
سیستم ایمنی: ساختمان هوشمند قابلیت مدیریت سیستم دزدگیر، دوربین‌های مداربسته و حسگر اثر انگشت (Biometric System) را داراست. از مزیت‌های اصلی BMS می‌توان دقت بالا، قابلیت کنترل از راه دور، امکان ارسال SMS روی تلفن همراه، منطقه‌بندی فضای تحت پوشش (Zone) و تشخیص دود و آب گرفتگی را نام برد.
در، پنجره، پرده، کرکره و سایه بان: با یک لمس روی صفحه کنترل، پرده و کرکره (نصب شده در داخل یا خارج) و سایبان‌ها به سادگی قابل کنترل هستند. هنگام ترک ساختمان با یک نگاه به صفحه نمایش از وضعیت باز و بسته بودن کلیه درها و پنجره‌ها آگاه شوید. کنترل در‌ها با استفاده از حسگر اثر انگشت و کارت‌های مغناطیسی به صورت مرکزی، علاوه بر ایجاد ایمنی بیشتر، امکان طبقه‌بندی و زمان‌بندی دسترسی به ساختمان را به وجود می‌آورد.
سیستم‌های گرمایشی سرمایشی و تهویه مطبوع: در ساختمان هوشمند، می‌توان دمای اتاق‌ها را به تفکیک و به طبع نیاز تنظیم کرد. همچنین مشروط کردن رویه کار سیستم به حضور ساکنان در ساختمان تاثیر بسزایی در کاهش مصرف انرژی خواهد داشت.
سیستم صوتی و تصویری: در ساختمان هوشمند استفاده از آرشیو موسیقی و فیلم به طبع سلیقه شخصی و به تفکیک در هر اتاق امکان‌پذیر است. آرشیو موسیقی و فیلم شامل: DVD، CD Radio، TV، DVB، Sound Box و ... که از آن در تمام اتاق‌های ساختمان بدون نقل و انتقال دستگاه و یا حتی CD و DVD مورد نظر استفاده می‌شود.
آیفون تصویری: با به صدا در آمدن آیفون، تصویر مراجع در صورت تمایل فقط روی صفحه نمایش مورد نظر و یا روی تمامی صفحات نمایش منعکس می‌شود. همچنین هنگامی که ساکنان در ساختمان حضور ندارند تصویر مراجع و زمان مراجعه ثبت شده و پس از بازگشت، از آن مطلع خواهید شد.
سیستم آبیاری خودکار: آبیاری گل و گیاه، تنظیم فواره و آبشارهای مصنوعی از طریق صفحه کنترل به سادگی قابل کنترل هستند. همچنین ساختمان هوشمند می‌تواند کنترل، آبیاری گل و گیاه در حیاط و یا داخل ساختمان را به طور خودکار طبق برنامه از پیش تعیین شده عهده دار شود. برای مثال هر غروب در صورت پایین‌تر بودن رطوبت چمن از ۳۳‌درصد سیستم آبیاری به شکل خودکار به‌کار می‌افتد.
کنترل تاسیسات استخر، سونا و جکوزی: در ساختمان هوشمند روشن کردن و تعیین حرارت سونا، اطلاع یافتن از زمان رسیدن سونا به دمای مطلوب، خودکار کردن تصفیه استخر و یا جکوزی همگی بسادگی امکان‌پذیر است.
سیستم‌های ارتباطی: پشتیبانی از چند خط تلفن، پیامگیر، تلفن سانترال، سرویس Caller ID و Fax از ویژگی‌های ساختمان هوشمند است. همچنین در محیط تحت پوشش می‌توان از تلفن تصویری (In-House Video telephony) استفاده کرد.
وسایل الکتریکی ساختمان: در ساختمان هوشمند، امکان اطلاع یافتن از وضعیت کلیه وسایل الکتریکی و کنترل آنها وجود دارد. مثلا پس از اتمام کار ماشین لباسشویی هشداری مبنی بر اتمام کار به اطلاع می‌رسد، هنگام استفاده از جاروبرقی با به صدا در آمدن زنگ تلفن یا آیفون جارو به صورت خودکار خاموش می‌شود. بدین صورت احتمال نشنیدن صدای زنگ تلفن هنگام کار با وسایل خانگی پر صدا یا به علت زیاد بودن صدای موسیقی، در ساختمان هوشمند عملا منتفی است. همچنین در صورت باز ماندن در یخچال به مصرف‌کننده اخطار لازم داده می‌شود.
مزایای یک انتخاب خوب
چرا ساختمان هوشمند؟
مزیت‌های استفاده از سیستم‌های BMS در ساختمان کم نیستند. می‌توان فهرست‌وار بخشی از آن‌ها را این گونه بر شمرد:
راحتی و آسایش ساکنین: ساختمان هوشمند با استفاده از اتوماسیون و بر عهده گرفتن برخی کارهای تکراری راحتی بیشتر برای ساکنان خانه را به ارمغان می‌آورد. از طرف دیگر، برای ایجاد فضای دلخواه در ساختمان هوشمند تنها یک اشاره کافی است؛ سناریوها وظیفه تنظیم دقیق محیط را به عهده می‌گیرند. استفاده از یک نرم‌افزار کارآمد با User Interface ساده و چند زبانه (از جمله فارسی) برای کنترل کلیه تجهیزات مزیت دیگری است که موجب سادگی زندگی در ساختمان هوشمند می‌شود. جالب است که بدانیم کار با این نرم‌افزار نیاز به هیچ آموزش خاصی ندارد.
ایمنی: در شرایط بحرانی از جمله آتش سوزی، آب گرفتگی و سرقت، ساختمان هوشمند اخطارهایی اعلام می‌کند که می‌تواند سهم بسزایی در پیشگیری از وقوع خرابی یا بیشتر شدن آن ایفا کند. ویژگی خاص دزدگیر در منطقه‌بندی (Zone) فضاهای تحت پوشش، استفاده از سنسور دقیق تشخیص حضور شخص، حسگر اثر انگشت و همچنین کنترل و ضبط تصاویر دوربین‌های مدار بسته به صورت دیجیتال، ایمنی را برای منازل و شرکت‌های کوچک و بزرگ به شکل چشمگیری بالا می‌برد.
انعطاف‌پذیری: انعطاف‌پذیری در اجرا و استفاده از خصوصیات شاخص تکنولوژی هوشمند است. با استفاده از ابزاری که این تکنولوژی در اختیار قرار می‌دهد، برای اضافه کردن این امکانات به منازل موجود در اکثر موارد نیاز به سیم کشی مجدد و تعویض تجهیزات موجود در ساختمان نیست. استفاده از کلیدها و صفحات نمایش هوشمند برای برنامه‌ریزی و اجرای دستورات، امکان کنترل با استفاده از Remote Control از داخل ساختمان و یا با تلفن همراه، همگی ساکنین را برای دسترسی به امکانات ساختمان یاری می‌کنند.
صرفه‌جویی در مصرف انرژی: مدیریت مصرف انرژی در ساختمان هوشمند تاثیر بسزایی در صرفه‌جویی مصرف انرژی دارد. وابسته کردن نور و سیستم تهویه به حضور شخص و برنامه‌ریزی بهینه دمای اتاق‌ها در ساعات مختلف شبانه روز از مصادیق این مدیریت مصرف انرژی هستند. همچنین جلوگیری از تابش مستقیم نور آفتاب به داخل ساختمان در تابستان توسط کنترل اتوماتیک پرده و کرکره، سبب صرفه‌جویی در مصرف انرژی الکتریکی برای دستگاه‌های سرمایشی می‌شود.