از رویا تا واقعیت
پزشک خانواده چند سالی است که قرار است حافظ سلامت ایرانیان شود. حالا طرح کلید خورده و بنا است نظام سلامت ایرانیان را متحول کند. برنامه‌ای که همه دوست دارند خوشبینانه درباره آن بگویند و بنویسند تا بلکه به بار بنشیند.
برنامه پزشک خانواده در کشورهای دیگر دنیا از سابقه‌ای طولانی برخوردار است. این برنامه به اعتقاد بسیاری از مسوولان به عنوان حلقه مفقوده نظام سلامت کشور ما هم می‌تواند گره گشای بسیاری از مشکلات نظام بهداشت و درمان باشد. برخورداری هر ایرانی از خدمات یک پزشک خانواده در جامعه‌ای که جمعیت آن به بیش از ۷۵ میلیون نفر می‌رسد می‌تواند خبر خوشی برای هر ایرانی باشد که دست‌کم دغدغه درمان و بهداشت نداشته باشند.
در حال حاضر برنامه پزشک خانواده به صورت رسمی در برخی استان‌های کشور در حال اجرا است؛ اما هنوز بسیاری از مردم از یکدیگر درباره پزشک خانواده می‌پرسند و می‌خواهند بدانند «پزشک خانواده» چیست؟ بر اساس این طرح قرار است هر خانواده از میان پزشکان عمومی منطقه خود، یک پزشک را به عنوان پزشک خانواده خود انتخاب کند. وظیفه پزشک خانواده این است که بعد از انجام معاینات اولیه برای هر فرد یک پرونده الکترونیک برای او تشکیل دهد و کلیه اطلاعات تشخیصی، درمانی و سوابق بیماری و دارویی فرد را در آن پرونده ثبت و نگهداری کند. او پیگیر وضعیت درمانی بیمار است و با تماس‌های تلفنی از بیمار می‌خواهد که نسبت به وضعیت درمانی خود، مسوول باشد. در این برنامه هر پزشک تعدادی خانواده را تحت پوشش خود می‌گیرد و با تشکیل بانک اطلاعاتی از وضعیت روحی و جسمی مراجعه‌کنندگان، مشکلات آنها را پیگیری کرده و با توجه به اطلاعاتی که دریافت می‌کند، در صورت لزوم فرد را به پزشک متخصص ارجاع می‌دهد. در اجرای این طرح مراکزی تعبیه می‌شوند که در ساعاتی غیر از ساعات کاری پزشک خانواده و روزهای تعطیل به مردم خدمات ارائه خواهند کرد.
در برنامه پزشک خانواده ویزیت پزشک، تمام مراجعه‌های پزشک خانواده، داروهایی که تجویز می‌شود، تزریقات و سرم تراپی رایگان است. جراحی‌های محدودی که پزشکان تا کنون با تعرفه خصوصی در مطب انجام می‌دادند با شروع برنامه پزشک خانواده با تعرفه دولتی انجام می‌شود و به گفته مسوولان در حوزه‌های تخصصی بیشترین سهم را سازمان‌های بیمه‌گر پرداخت می‌کنند و درصد کمی از هزینه‌های درمان به عهده خود بیمار است. بیماران که بیمه ندارند با پرداخت سالانه ۵۶۴ هزار ریال برای هر نفر تحت پوشش بیمه ایرانیان قرار می‌گیرند که به ادعای مسوولان این میزان حق بیمه برای افراد و خانواده‌های مستمند با تخفیف‌هایی همراه است.
با وجود تمام مزایایی که اجرای طرح پزشک خانواده دارد، اجرای این طرح با مشکلاتی مواجه است که ممکن است اجرای این طرح را با مشکلاتی مواجه کرده یا حتی باعث شکست این طرح شود.
بروز زوایای مختلف مشکلات پزشکان شاغل در طرح پزشک خانواده، نادیده گرفتن اصل ۴۴ قانون اساسی، نداشتن انگیزه کافی بعضی از پزشکان به دلیل آنچه نبود منابع مالی کافی نام‌گذاری می‌شود، نبود برنامه‌ریزی در شرح وظایف پزشکان و نبود کارشناسی درباره نرخ تعرفه‌های پزشکی از جمله مشکلاتی است که در حاشیه اجرایی شدن طرح پزشک خانواده وجود دارند.
برخی از پزشکان کشور معتقدند که در طرح پزشک خانواده که در حال حاضر در سراسر کشور در حال پیگیری و عملیاتی شدن است، نه تنها چاره‌ای برای مشکلات آنها اندیشیده نشده، بلکه در مسیر اجرایی شدن این طرح به مشکلات آنها اضافه شده‌است.
درک دغدغه‌ها و مشکلات قشر پزشک و در کل تمام کسانی که در خدمت سلامت جامعه مشغول فعالیت هستند و حرکت برای برطرف کردن آنها، غیر از اینکه این قشر را پرانگیزه‌تر خواهد کرد به نفع آحاد جامعه هم خواهد بود؛ چراکه بدون شک گردانندگان اصلی چرخ سلامت جامعه، پزشکان و زحمت‌کشان عرصه درمان و تندرستی هستند.
به گفته بعضی افراد اگر طرح پزشک خانواده سنجیده و کارشناسی و نه احساسی انجام شود، طرحی است که با سطح بندی خدمات درمانی، از بسیاری از مراجعات و ریخت و پاش‌های مالی جلوگیری و در تحقق عدالت و سلامت نقش کلیدی خواهد داشت؛ ولی به عقیده بسیاری از کارشناسان، اجرای شتاب‌زده آن در یکسال تبعات بسیار مخربی خواهد داشت که محاسن این طرح را تحت الشعاع
قرار می‌دهد.
همچنین بستر سازی نکردن فرهنگی برای جامعه‌ای که حدود پنجاه سال عادت به سیستم فعلی دارند هم از مهم‌ترین چالش‌هایی است که برخی پیش روی اجرای برنامه پزشک خانواده می‌دانند.
مشکل دیگری که وجود دارد این است که اجرای این طرح با اصل ۴۴ قانون اساسی که در آن اصرار به واگذاری امور به بخش خصوصی و تعاونی شده است، مغایرت دارد. با اجرای این طرح رقابت بین بخش خصوصی و انگیزه لازم در بین پزشکان که پایه گذار توسعه پایداری شهری در حوزه سلامت هستند از بین می‌رود. بدیهی است که سیستم‌های تشویقی گذاشته شده در پکیج پزشک خانواده در آن اندازه‌ای نیست که انگیزه‌های لازم و خلاقیت را در جامعه پزشکان عمومی ایجاد کند.
با وجود اینکه طرح پزشک خانواده در حدود ۵۰ کشور دنیا در حال اجرا است، اما این کشورها مانند ایران، سال‌ها درگیر دعواهای سازمان‌های بیمه‌گر، نظام پزشکی و وزارت بهداشت و درمان و سازمان‌های متولی سلامت کشور نیستند که هر ساله فقط بین خودشان حدود ۳ الی ۴ماه درگیری برای تعیین نرخ تعرفه‌ها دارند و رفع نشدن مشکلات این چنینی امید به اجرای موفق این طرح را کمتر از قبل می‌کند.
بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده اخبار رسانه‌های رسمی کشور است.
