آن دست نامریی و این دست نامریی ...

س- صالحی

این نظر که «دست‌هایی نامریی» در حال اخلال در نظام اقتصادی کشور هستند، در هفته‌های اخیر مکررا از سوی مسوولان دولتی مطرح شده است. پیشتر از این مسوولان، نظریه‌ای بسیار مشهور بر وجود دست‌های نامریی در اقتصاد دلالت داشته است که شاید بتوان آن را به عنوان مشهورترین تئوری اقتصادی معرفی کرد. اما بین این نظرات با نظریه «دست نامریی اقتصاد» آدام اسمیت تفاوت‌هایی وجود دارد که بعضا به آن اشاره می‌کنیم:

۱ - آدام اسمیت دست نامریی در اقتصاد را عامل تنظیم کننده و متعادل کننده اقتصاد می‌داند، اما صاحب‌منصبان امروزی دست نامریی را به عنوان عامل مخل اقتصادی معرفی می‌کنند.

۲ - آدام اسمیت هیچ گاه از مریی نمودن آن دست سخن نگفت، اما برخی مسوولان امروزی هر روز وعده می‌دهند که این دست را مریی نمایند هر چند که تاکنون به این وعده عمل نکرده‌اند!

۳ - آدام اسمیت اصرار داشت که دست نامریی باید در سازوکار یک اقتصاد فعال باشد اما صاحب‌منصبان امروزی مدعی‌اند که دست نامریی باید از کار بیفتد.

۴ - آنچه آدام اسمیت از آن به عنوان دست نامریی یاد می‌کند موجودی غول‌آسا وحشتناک و آدمخوار نیست بلکه عنوانی استعاره‌ای است که از اثر فعالیت بی‌نهایت دست‌های کوچک و بزرگ در یک اقتصاد منتج می‌شود که هیچ کدام به تنهایی بروز و ظهوری ندارند. اما آنچه امروز از این عنوان تصویر می‌شود موجودیتی عینی و وحشتناک است که نام و رسم عینی ولی پنهان دارد که افشای آن هم وعده داده می‌شود!

۵ - آدام اسمیت معتقد بود که باید دست بزرگ دولت از سر اقتصاد برداشته شود و گردش امور به همان دست‌های بی‌نهایت سپرده شود تا به نظم مطلوب برسد. طبیعتا کسانی که به دست‌های نامریی اقتصاد ظنین هستند و به دلایل مختلف مایلند از مصدر امور هر روز قالب‌بندی‌های جدیدی را برای فعالان عرصه‌های مختلف از جمله اقتصاد تعریف کنند، نمی‌توانند جز به گسترش مدیریت دولت بیندیشند.

۶ - آدام اسمیت معتقد بود که دولت توان ساختن اقتصادی کارآمد را ندارد، اما می‌تواند مانع حرکت مفید دست نامریی اقتصاد شود. بدین لحاظ به تاکید از این مداخله حذر می‌دهد. در مقابل گویا امروزی‌ها معتقدند که دولت توان ساختن اقتصادی کارآمد را دارد اما قدرت مهار دست نامریی اقتصاد را ندارد. بدین لحاظ از یک سو حوزه دخالت خود را در امور به بالاترین سطح رسانده‌اند و از سوی دیگر در مقابل دست‌های نامریی مورد ادعا تنها به افشاگری و محکوم کردن مشغولند....