پالایشگاه شیراز و چند نکته گفتنی

مسعود سیفی اعلاء

در بازدیدی از پالایشگاه شیراز که به همت روابط عمومی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ترتیب داده شد، همکاران مطبوعاتی ما از روزنامه‌های مختلف و صدا و سیمای جمهوری اسلامی موفق شدند، روزی پر کار را در کنار مسوولان پر تلاش این بنگاه اقتصادی سپری کنند و از قسمت‌های مختلف پالایشگاه دیدن کنند. توضیحات قابل توجه آقای مهندس شاهرخ خسروانی، مدیرعامل این پالایشگاه در مورد موارد مختلف مربوط به این تاسیسات دیدنی، شنیدنی بود، ازجمله این که پالایشگاه شیراز در سال ۱۳۵۲ با ظرفیت تصفیه روزانه ۴۰هزار بشکه نفت‌خام به بهره‌برداری رسیده و سپس در جریان جنگ تحمیلی که بر اثر ویرانی پالایشگاه آبادان، ماموریت تامین سوخت جبهه و پشت جبهه و چند پایگاه هوایی را داشته مورد هدف‌های مکرر بمباران‌های دشمن واقع شده و بخش‌هایی از آن ویران شده است. با همه این احوال پالایشگاه شیراز در تمام مدت جنگ بدون وقفه کارکرده و ... بالاخره بعد از جنگ در اقدامی برای بازسازی و نوسازی آن، ظرفیت پالایشگاه شیراز با ۵۰درصد رشد به ظرفیت ۶۰هزار بشکه تصفیه روزانه نفت‌خام رسیده که از طریق خط لوله از گچساران خوراک آن تامین می‌شود. در حال حاضر نیز ضمن تولید مشتقات نفتی مختلف از جمله بنزین به مقدار روزانه ۷/۱میلیون لیتر که با افزایش بنزین سوپر و ترکیبات مختلف آن روزانه به میزان ۱/۲ میلیون لیتر عرضه می‌شود و گازوئیل با کیفیت ۵۰۰اPPM و ... یکی از فعال‌ترین پالایشگاه‌ها‌ است.

مهندس خسروانی، به دو نکته دیگر نیز اشاره کرد و اولا، طرح افزایش ظرفیت پالایشگاه شیراز به ۷۰هزار بشکه در روز، توام با ارتقای کیفیت تولیدات آن را که به نوبه خود مبحث مفصلی دارد تشریح کرد و با اشاره به تاسیسات جانبی عظیمی که به بهره‌برداری رسیده از جمله ۲ دستگاه دیگ بخار هر کدام به وزن ۱۲۰ تن که قرار است جایگزین دیگ‌های بخار قبلی شود و واحد تصفیه پساب صنعتی که ۷۰۰هزار مترمکعب آب حاصل از فرآیند عملیات در این پالایشگاه را مورد تصفیه شیمیایی و بیولوژیک قرار داده و آن را در اختیار فضای سبز داخل محوطه قرار می‌دهد گفت که طرح دیگری در دست مطالعه قرار گرفته تا پالایشگاه دیگری در کنار این پالایشگاه با ظرفیت تصفیه روزانه ۱۲۰هزار بشکه تاسیس شود که ... .

***

شرح بازدید از پالایشگاه شیراز این فرصت را فراهم می‌آورد که به چند نکته در ارتباط با صنعت پالایش نفت کشورمان اشاره شود. با این مقدمه که پالایشگاه شیراز به یمن توجهی که در طول سال‌های بعد از جنگ شده، اینک به‌عنوان یک واحد پالایش نفت کشورمان از موقعیت شایسته‌ای برخوردار شده که بخش مهمی از نیازهای منطقه به فرآورده‌های نفتی را تامین می‌کند.

تامین نیازهای استان به فرآورده‌های نفتی در واقع اولین ماموریت پالایشگاه شیراز است که در حال حاضر به دلیل رشد قابل توجه اقتصادی استان فارس تا حدودی از قافله عقب مانده است. به طور مثال استان فارس درحال‌حاضر حدود ۴میلیون لیتر در روز مصرف بنزین دارد که فقط نیمی از آن توسط پالایشگاه شیراز تامین می‌شود.

حتی چنانچه طرح توسعه پالایشگاه تا سال ۱۳۸۹ به‌اجرا درآید نهایتا تولید بنزین پالایشگاه به ۴میلیون لیتر افزایش خواهد یافت که صدالبته درصورت تداوم روند مصرف، با آهنگ کنونی این میزان تولید بنزین در ۴ سال آینده باز هم از میزان مصرف روزانه استان کمتر خواهد بود، مگر اینکه تاسیس یک پالایشگاه دیگر به‌کمک آید، لذا اولین نکته در خصوص پالایشگاه‌های کشور که تاکنون مورد غفلت واقع شده و خوشبختانه مورد توجه مدیریت جدید شرکت ملی پالایش و پخش قرار گرفته، اندازه‌گیری میزان رشد اقتصادی مناطق مختلف کشور از یک‌سو و رشد و توسعه کلی اقتصاد کشور از دیگرسو و متناسب ساختن تولید پالایشگاه‌ها با این اندازه‌های اقتصادی است، زیرا قابل توجه است که نفت، مخصوصا در بخش پالایش، همان‌طوری که در‌منطقه فارس تجربه شده، هم موتور رشد اقتصادی است و هم اینکه موتور رشد اقتصاد منطقه و کشور را تحرک می‌بخشد.

بلاتردید اگر پالایشگاه دوم شیراز نیز در شرف احداث قرار گیرد به‌کمک زیرساخت‌هایی که در منطقه به‌همین منظور ایجاد شده است یک تحرک تازه دیگر در اقتصاد منطقه صورت خواهد گرفت که به نوبه خود باید برای جوابگویی به‌ نیازهای فزاینده آن مورد مطالعه واقع شود.

اتفاقا ساخت پالایشگاه دوم که اینک در شیراز مورد مطالعه واقع شده و در کرمانشاه نیز مطرح شده و در تبریز نیز به ‌‌مرحله انعقاد قرارداد رسیده است، استفاده بهینه از امکاناتی است که با سرمایه‌گذاری‌های کلان تابه‌حال به‌ وجود آمده و قابل استفاده بیشتر است. به‌ ویژه آنکه رویکرد پالایشگاه‌ها مخصوصا پالایشگاه شیراز به محیط‌زیست و خلق امکاناتی به‌منظور توسعه فضای‌ سبز و جنگل‌کاری در منطقه که ویژگی‌ یک‌صنعت سبز را به آن بخشیده است شرایط مکانی را به‌‌ همین منظور مساعدتر و مناسب‌تر کرده است که در سایر نقاط این ویژگی‌ها نیست.

مضاف بر آن، اما، نکته مهمی که در فرآیند توسعه پالایشگاه‌ها و یا ایجاد پالایشگاه‌های جدید وجود دارد و تاکنون کمتر مورد توجه قرار گرفته است، همانا جنبه‌های سودآوری این صنعت است که به مانند هر صنعت دیگر قابل طرح است. مسلما تا زمانی که پالایشگاه‌ها سودآوری نداشته باشند، چه در دست بخش دولتی و چه در دست بخش‌خصوصی قابل توسعه نخواهند بود که هیچ، هیچگونه انتظاری برای جلب سرمایه‌گذاری بخش‌خصوصی در آن نباید داشت.

توجه به این نکته بسیار ضروری است. درحالی که بخش‌خصوصی ایران به‌رغم ضعف مزمن و ریشه‌داری که دارد به دنبال فرصت‌های تازه برای سرمایه‌گذاری است و بخش نفت نیز به‌ عنوان یکی از مستعدترین و در عین حال نیازمندترین بخش‌های صنعتی به این سرمایه‌ها نیاز وافر دارد، ای کاش ترتیبی داده می‌شد که بخش پالایش جاذبه‌های سودآوری ایجاد می‌کرد و سرمایه‌های سرگردان را جذب می‌کرد تا پروسه رشد سریع‌تر باشد.

از سوی دیگر، اما توجه به نیروی انسانی این صنعت بسیار ضروری است. برای کسانی که از نزدیک با کار سخت و طاقت‌فرسا در پالایشگاه‌ها آشنایی دارند، اکنون دل‌مشغولی بزرگ نحوه جذب نیروهای تازه‌نفس به‌ این صنعت و نگهداری از پرسنل مجرب و کارآزموده‌ای است که طی سالیان دراز در این گونه مراکز حساس و پرخطر فعالیت کرده‌اند. اینها سرمایه‌های واقعی صنعت نفت هستند که ای کاش مورد توجه بیشتر واقع شوند.