ایران و ترکیه به همکاری استراتژیک بیندیشند

سید محمد خاتمی، رییس موسسه بین‌المللی گفت‌وگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها اجرای راهبرد همکاری همه جانبه و گسترده ایران و ترکیه را ضروری ارزیابی کرد. به گزارش ایرنا از آنکارا خاتمی که سه‌شنبه شب در جمع اندیشمندان، روزنامه‌نگاران سرشناس، استادان دانشگاه، رهبران حزبی و شخصیت‌های سیاسی ترکیه در آنکارا سخن می‌گفت، با استناد به این که دو کشور در منطقه‌ای حساس (که بحرانی‌ترین منطقه عالم است) واقع شده‌اند، تاکید کرد: این همکاری نه تنها امنیت و پیشرفت دو کشور را تسریع می‌کند، بلکه در جهت زدودن بحران در این منطقه آشوب زده نیز موثر خواهد بود. رییس‌جمهوری سابق ایران، با یادآوری این که دو کشور دارای تمدن‌های دیرینه‌ای هستند و نقش آنها در بسط و توسعه فرهنگ و تمدن اسلامی بسیار عظیم است، گفت: حرکت دو کشور امروز در یک جهت و نزدیک به هم است و برای جبران عقب ماندگی تاریخی خود که ناشی از حکومت‌های فاسد و سیاست‌های استعماری است، به اتکای نسل جوان خود حرکت می‌کنند.

وی با اشاره به این که ظرفیت‌های معنوی دو کشور زمینه‌های مساعدی را برای یک آینده روشن با رشد سریع و توسعه پایدار فراهم آورده، گفت: برای رشد و توسعه، وجود امنیت، ضرورتی الزامی برای هر دو کشور در این منطقه بحرانی است.

خاتمی با اشاره به این که هم در درون ایران و ترکیه، هم در منطقه و هم در سطح بین‌المللی دشمنانی برای نزدیکی بیشتر دو کشور با یکدیگر وجود دارد، گفت: به‌رغم این خواست شیطانی، دو کشور باید در راستای منافع مشترک حرکت کنند.

خاتمی، در ادامه سخنان خود با اندیشمندان ترکیه به مفهوم صلح و امنیت از دیدگاه فلسفه سیاسی پرداخت.

در جمع اندیشمندان ترکیه علاوه بر استادان دانشگاهی، روزنامه‌نگاران برجسته و سرشناس و نمایندگان رسانه‌های گروهی، «حلمی گولر» وزیر انرژی، «علی تویگان» قائم مقام و «نامیک تان» سخنگوی وزارت امور خارجه، «محمد آیدین» وزیر مشاور در امور دیانت ترکیه، «رجایی کوتان» رهبر حزب سعادت، «جم اوزان» رهبر حزب «جوان»، «دوغو پرینچک» رهبر حزب «کارگر ترکیه»، «یاشار نوری اوزترک» رهبر حزب «ترقی مردم ترکیه» و تعدادی از نمایندگان مجلس ملی ترکیه حضور داشتند.

خاتمی، گفت: آنچه ضروری است به آن توجه شود، دگرگونی مقتضیات صلح و امنیت در جهان امروز است. در دوران استیلای سرمشق‌های کلان ایدئولوژیک در سطح بین‌الملل و استقرار مناسبات سیاسی متکی بر موازنه نیروهای نظامی در دوران جنگ سرد، مفهوم صلح با مفهوم بازدارندگی قرین بود و به مسابقه تسلیحاتی و افزایش مستمر فناوری‌های سرکوب دامن زد. در آن دوره صحنه بین‌المللی، صحنه بازیگری دولت‌ها در محیطی غیرمدنی بود. وی با یادآوری این نکته که تجربه الگوی پیشین حفظ امنیت و صلح در سطح جهانی، نشانگر آن بود که مدیریت نظام بین‌المللی خود اصلی‌ترین عامل بر هم زننده صلح و امنیت است، گفت: اینک به قوت می‌توان از ظهور یک مدنیت یا جامعه مدنی در سطح بین‌المللی سخن گفت و ظهور افکار عمومی در سطح جهانی را دید. (از این رو) قدرت در نظام بین‌المللی امروز نمی‌تواند به جامعه مدنی مستقل از قدرت‌های دولتی و افکار عمومی در سطح جهانی بی‌اعتنا بماند. وی مفهوم پلیسی و نظامی امنیت و صلح در چنین شرایطی را مردود و نامقبول دانست و گفت: در چنین شرایطی قدرت‌های مسلط، خود را ناگزیر از اعمال الگوهای موثر در جلب افکار عمومی می‌یابند. صلح و امنیت نیز بدون جلب افکار عمومی ناممکن می‌کند.

خاتمی با بیان این که امروز هم صاحبان قدرت در نظام جهانی و هم حوزه‌های در حاشیه مانده، هر دو به عمق این تحولات وقوف یافته‌اند، به زایش دو برداشت و دو راهبرد رقیب اشاره کرد گفت: قطب‌های قدرت جهانی از تائید عمق این تحولات، دگرگونی در راهبردهای اعمال قدرت را نتیجه می‌گیرند. اگر افکار عمومی در سطح جهانی مستقل از دولت‌ها، حائز اهمیت شده است، راه چاره استمرار بخشی به الگوهای اعمال قدرت را در انبوه تبلیغات و بمباران خبری برای ساماندهی مطلوب به افکار عمومی می‌یابند.

وی افزود: این قطب‌های جهانی بر این باورند که با دستکاری در اذهان جمعی در سطح بین‌الملل می‌توانند همچنان سلسله مراتب قدرت در سطح جهانی را بدون مشارکت فعال همه طرف‌های ذی‌نفع در سطح جهانی باز تولید کنند. اما تحولات اخیر نشان داده است که الگوهای دستکاری ذهنی، کمکی به کاستن از مخاطرات جهانی نمی‌کند. امروزه دامنه و گستره مخاطرات امنیت و صلح جهانی، کانون‌های امن دوران جنگ سرد را نیز هدف خود قرار داده است.

خاتمی ساماندهی به صلح جهانی را مستلزم به مشارکت طلبیدن افکار عمومی دانست و گفت: طرح گفت‌وگوی تمدن‌ها که بر آن تاکید داشته‌ام، صرفا راه کار یک کشور پیرامونی در جهان امروز نیست، بلکه به وجهی، مصالح عام جهانی را مد نظر قرار داده است.

وی افزود: طرح گفت‌وگوی تمدن‌ها با درک تحولات بنیادین در نظام بین‌المللی و الگوهای موثر ساماندهی امنیت و صلح در جهان پیشنهاد شد و این طرح مستلزم کنار گذاشتن الگوهای قدرتمدار متکی بر فهم میلیتاریستی از صلح و امنیت در سطح جهان است. طرحی است که اقناع ذهنی در یک محیط عاری از اثرگذاری قدرت‌های سخت و نرم را مد نظر قرار داده است. طرحی است که با کاستن از بار قدرت از دوش نهادهای موثر در ساختار جامعه، آنها را در افزایش و تشدید مشارکت جهان و گفت‌وگو به کار می‌بندد.

پرفسور «محمد آیدین»، وزیر مشاور در امور دیانت ترکیه هم در این دیدار با اشاره به فعالیت مشترک خود با خاتمی در گروه ائتلاف برای صلح گفت: از ۱۳ماه قبل که در این گروه همکاری مشترک داریم، وجود آقای خاتمی در این گروه، نعمتی برای فعالیت‌های مثمرثمر آن بوده است.

وی با عنوان این که آقای خاتمی نمونه و نماد بارز باروری و زایندگی تمدن ایرانی است، گفت: شخصیت معنوی و عرفان آقای خاتمی در این پروژه، یک بار دیگر آشکارتر شد.

پرفسور آیدین، با عنوان این که وضعیت کنونی جهان نیاز به تجزیه و تحلیل دقیق دارد، گفت: کمبودهای موجود در مورد فرهنگ‌ها، نیاز به شناخت دقیق از یکدیگر دارد و برای تحقق این مهم می‌باید فرهنگ‌های مختلف از جغرافیاهای مختلف جهانی، شناختی صحیح از یکدیگر داشته باشند.

وی گفت: انسانی که در درون خود آرامش نداشته باشد، نمی‌تواند برای دیگران آرامش به همراه آورد. این امر در مورد جوامع نیز صادق است و اگر ما خود قادر به حل مشکلاتمان نباشیم، دیگران نیز این مشکلات را نخواهند توانست حل کنند. از این رو به ارائه راه‌حل‌های مشترک برای معضلات جهانی نیازمند هستیم.

سیدمحمد خاتمی، که عضو گروه بلند پایه ۱۸ نفری سازمان ملل برای «ائتلاف تمدن‌ها» است، روز شنبه هفته جاری وارد ترکیه شد و در اجلاس دو روزه «ائتلاف تمدن‌ها» که یکشنبه و دوشنبه هفته جاری در استانبول برگزار شد، شرکت و سخنرانی کرد.

علاوه بر خاتمی، «کوفی عنان» دبیر کل سازمان ملل، «رجب طیب اردوغان» و «خوسه لوییس رودریگز زاپاته رو» نخست وزیران ترکیه و اسپانیا نیز در این گروه عضویت دارند.

همچنین «فدریکو مایور»، مدیر کل سابق یونسکو، پرفسور «محمد آیدین» استاد الهیات و وزیر مشاور در امور دیانت ترکیه، «هوبر ودرین» وزیر سابق امور خارجه فرانسه، «کارن آرمسترانگ» مورخ انگلیسی «علی العطاس» وزیر سابق امور خارجه اندونزی، «انریک ایگلسیاس» رییس سابق بانک آمریکایی توسعه از اروگوئه، پرفسور «ویتالی نانومکین» رییس مطالعات استراتژیک دانشگاه مسکو، نخست وزیر سابق سنگال، «دسموند توتو» اسقف شهر کیپ تاون و شیخ «مزح» رییس بنیاد آموزش علوم و توسعه اجتماعی قطر و نیز همسر امیر قطر از دیگر اعضای این گروه بلند پایه هستند.