عمران صلاحی رفت

نگاه سوم - مرگ عمران صلاحی، همچون شعرهایش ناگهانی اتفاق افتاد. باورکردنی نیست که صلاحی، قلم را و زندگی را بر زمین گذاشته باشد. او یکی از موفق‌ترین شاعران مدرنیست ایران است که نگاهی خلاق به ادبیات کلاسیک داشت و به قول خودش «کلمه، تنفس‌گاه» او بود. صلاحی افزون به کار شاعری، یکی از مطرح‌ترین چهره‌های طنزنویسی هم بود و طنز، جوهره اصلی آثارش بود. زبانی شیوا و چند لایه که در نهایت ایجاز، معانی کثیر را منتقل می‌کرد، ویژگی آشکار متون طنزآمیز او است.

در چند سال گذشته، تا جایی که فرصت دست می‌داد هر پنج‌شنبه به درکه می‌رفت و چنان که خود می‌گفت: تا جایی که نفس داشت بالا می‌رفت. همیشه این جمله را تکرار می‌کرد که «امیدوارم هر چه کم می‌آورم، نفس کم نیاورم» و طنز ماجرا اینجا است که سرانجام نفس کم آورد و زندگی بر او تمام شد. نام عمران صلاحی بی‌تردید در کنار نام طنزآوران و شاعران بزرگ معاصر ایران به آیندگان خواهد رسید و تردید نباید کرد که در آینده خاطره زندگی و آثار او را گرامی خواهند داشت.

از آثار منتشر شده وی می‌توان به طنز‌آوران امروز ایران، گریه در آب، قطاری در مه، ایستگاه بین راه، پنجره دن‌داش‌گلیر و آینا کیمی (به زبان ترکی)، حالا حکایت ما است، رویاهای مرد نیلوفری، شاید باور نکنید، یک لب و هزار خنده، آی نسیم سحری، ناگاه یک نگاه، ملانصرالدین، باران پنهان، از گلستان من ببر ورقی، هزار و یک آیینه، گزینه اشعار و مرا به نام کوچک‌تر صدا بزن (گزینه شعرها) اشاره کرد. عمران صلاحی متولد اسفند ماه سال ۱۳۲۵ کارش را با مجله «توفیق» شروع کرد و آنجا با پرویز شاپور آشنا شد. او سال‌ها در مطبوعات از جمله «گل‌آقا» طنز می‌نوشت. خانواده صلاحی اعلام کردند که پیکر این شاعر و طنزپرداز، ساعت ۹ روز پنج‌شنبه ۱۳ مهر ماه از مقابل خانه هنرمندان به سمت قطعه هنرمندان بهشت زهرا تشییع خواهد شد.

احترامی: طنز ماندگار می‌نوشت

به اعتقاد منوچهر احترامی، نوشتن یک طنز ماندنی از هر مساله جاری روز، ویژگی منحصر به‌فرد عمران صلاحی است. این طنزپرداز عنوان کرد: شاید کم‌تر افراد دست به‌قلم به این مساله توجه داشته باشند، اما صلاحی با بازنگری ادبیات کلاسیک، از نو نوشتن و تفسیر آن، استفاده از شعرها، قصه‌ها و ضرب‌المثل‌های معروف، در بازسازی طنز‌آمیز مسائل روز تلاش می‌کرد و آنها را عمق می‌داد و به این ترتیب در خزانه فرهنگی مردم ماندگارشان کرد.

مجابی: صلاحی از مردم جدا نبود

به اعتقاد جواد مجابی، صلاحی از دردهای مردم جدا نبود، برای اینکه خودش از مردم جدا نبود و در تمام آثاری که خلق کرده، مسائل مشترک بین او و مردم ایران را می‌بینیم و این صفت به کار عمران ویژگی می‌دهد.

او درباره صلاحی گفت: صلاحی کسی است که مسائل اجتماعی را با یک دید موشکاف بررسی کرده و هر مساله زودگذر را در روشنای یک تجربه تاریخی دیده است و مهم‌ترین خصیصه عمران، دوست داشتن مردم و سخن گفتن به شیوه آنها است، به این معنا که زبان مردم کوچه و بازار را در حد کمال به کار می‌برد. این شاعر و طنزپرداز در ادامه خاطرنشان کرد: پشت طنزهای شوخ و شاد عمران همواره یک اندوه عظیم بر سرنوشت آدمی موج می‌زند و این خصیصه یک طنزپرداز برجسته است.

مفتون امینی: صلاحی در معاشرت با مردم محبوبیت داشت

به گفته مفتون امینی، شعرهای عمران صلاحی از نظر اجتماعی، عمیق و دقیق و از نظر عاطفی بسیار زیبا هستند.

این شاعر در این باره متذکر شد: صفت عمده صلاحی، سازگار و قابل تطبیق بودن بود. هیچ شاعری به اندازه او در معاشرت با مردم محبوبیت نداشت. بسیار مردمدار بود و حالا همه در بهت‌زدگی هستند. وی همچنین خاطرنشان کرد: صلاحی علاوه بر مضامین متنوع، در آن واحد، غزل، شعر نیمایی و یا شعر سپید می‌گفت که به قول محد حقوقی، در هیچ‌یک از جنبه‌ها تمرکز پیدا نکرد. اما کل این کارها در نوع خود، خوب و دلنشین‌اند، به‌خصوص کتاب «هزار و یک آیینه» او که متاثر از «هزار و یک شب»، شعرهای زیبای سپیدی دارد. او همچنین با اشاره به این‌که طنز‌های عمران صلاحی بی‌نظیرند و هیچ‌کس جز عبید‌زاکانی تاکنون نتوانسته در عرصه طنز این‌طور بدرخشد، یاد‌آور شد: اواخر بیشتر به مطایبه و لطیفه‌گویی متمایل شده بود و از طنز‌های اولیه‌اش فاصله گرفته بود، چرا که می‌خواست همه را راضی کند و مردم بیشتر مطایبه را می‌پسندند. اما کارهای اولیه طنز صلاحی قطعا در تاریخ ماندگار خواهند شد.

شمس لنگرودی: کسی با او خصومتی نداشت

شمس لنگرودی، عمران صلاحی را یکی از محبوب‌ترین شاعران نسل خودش می‌داند.

این شاعر با اشاره به جنبه‌های مختلف کاری صلاحی از جمله شعر، داستان، گفتارهای کوتاه طنز، رمان و تحقیق یادآور شد: او در همه عرصه‌ها کار کرد و شاید همین پراکندگی تا حدودی به کارش لطمه زده باشد، اما فکر می‌کنم یکی از شاخص‌ترین شاعران طنز‌پرداز ما پس از مشروطیت بود.

شمس لنگرودی افزود: به خودش هم می‌گفتم اگر بیشتر وقتش را در آن عرصه به کار می‌پرداخت، موفق‌تر بود، اما در هر حال اگر گزینه‌ای از شعرهای صلاحی منتشر شود، حتما ماندگار خواهد بود.

وی همچنین متذکر شد: عمران صلاحی در دوره‌ای بیشتر به اجتماعیات می‌پرداخت، اما پس از نوعی سرخوردگی عمومی که پیدا شد، به عاشقانه‌سرایی روآورد و اواخر عمر بیشتر شعرهای عاشقانه می‌گفت.

شمس لنگرودی در توضیح دلیل محبوبیت صلاحی هم گفت: این به‌خاطر خصلت‌های انسانی و طنز حضوری بود که او داشت. کسی را ندیدم که با او خصومتی داشته باشد و این به سعه صدر و دل بازش برمی‌گردد.