کار گروهی را نهادینه کنیم
مریم علیزاده – ناصر رییسی‌فرد، رییس انجمن صنفی جایگاه‌داران اختصاصی پمپ‌بنزین ایران که به نمایندگی از این تشکل سراسری به عضویت در هیات‌مدیره کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران به عنوان بالاترین و معتبرترین نهاد کارفرمایی ایران درآمده، در گفت‌و‌گو با دنیای اقتصاد از تقویت روحیه کار جمعی و فعالیت‌های گروهی به مثابه اولین گام برای شکل‌گیری تشکل‌ها و نهادهای غیردولتی یاد کرد. او در ماده ۱۳۱ قانون کار، که به نحوه تاسیس انجمن‌های صنفی می‌پردازد به عنوان یکی از موانع اصلی تشکل‌گرایی یاد کرد و امیدوار است که در فرآیند اصلاح قانون کار که مدتی است شروع شده، این مهم از قلم نیفتد. بخش اول این گفت‌و‌گو را با ما همراه باشید:
مریم علیزاده - ناصر رییسی‌فرد، رییس انجمن صنفی جایگاه‌داران اختصاصی پمپ‌بنزین ایران که به نمایندگی از این تشکل سراسری به عضویت در هیات‌مدیره کانون عالی انجمن‌های صنفی کارفرمایی ایران به عنوان بالاترین و معتبرترین نهاد کارفرمایی ایران درآمده، در گفت‌و‌گو با دنیای اقتصاد از تقویت روحیه کار جمعی و فعالیت‌های گروهی به مثابه اولین گام برای شکل‌گیری تشکل‌ها و نهادهای غیردولتی یاد کرد. او در ماده ۱۳۱ قانون کار، که به نحوه تاسیس انجمن‌های صنفی می‌پردازد به عنوان یکی از موانع اصلی تشکل‌گرایی یاد کرد و امیدوار است که در فرآیند اصلاح قانون کار که مدتی است شروع شده، این مهم از قلم نیفتد. بخش اول این گفت‌و‌گو را با ما همراه باشید: وضعیت تشکل‌گرایی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ چگونه می‌توان از سد موانع و مشکلاتی که بر سر راه تشکل‌گرایی قرار گرفته است، گذر کرد؟
تشکل‌های کارفرمایی بسیار نوپا هستند. خوشبختانه بعد از مدت‌ها این بحث بین کارفرمایان جا افتاده که فعالان اقتصادی نیازمند همفکری و همکاری با هم هستند.
کارفرمایان ایرانی امروز به این نتیجه رسیده‌اند که دستیابی به سود پایدار در گرو حرکت‌های جمعی است. از این رو در صددند با متشکل شدن و ارتباط با نهادهای بین‌المللی کارفرمایی نقش بیشتری در فرآیند توسعه ایفا کنند.
اما متاسفانه در حال حاضر موانع متعددی بر سر راه تشکل‌گرایی وجود دارد که امیدواریم با تلاش فعالان اقتصادی - صنعتی و یاری رسانه‌های ارتباط جمعی از سر راه برداشته شود. مدتی است بحث تشکل‌های کارفرمایی هم جدی‌تر از گذشته مطرح شده و تمایل برای شکل‌گیری تشکل‌های کارفرمایی افزایش یافته است.
ماده ۱۳۱ قانون که یکی از مهم‌ترین مشکلات توسعه تشکل‌ها به شمار می‌آید، محدودیت‌هایی را برای ایجاد تشکل‌ها، ایجاد کرده است.
در تمام دنیا، تشکل‌ها در یک جمع دموکراتیک، آزادانه تاسیس می‌شوند و پس از اینکه خود را به دولت معرفی کردند، شماره ثبت ملی می‌گیرند.
این تشکل‌ها، غیرانتفاعی یا به عبارتی NGO یا تشکل‌های مدنی هستند. دلیلی ندارد ضوابط گروه‌های دولتی بر آنها حاکم باشد بر این باور هستیم که سختگیری‌‌های ماده ۱۳۱ قانون کار و پیامد آن سازمان تشکل‌های کارفرمایی وزارت کار و امور اجتماعی تاسیس تشکل‌ها را محدود کرده است.
نماینده سازمان بین‌المللی کار در سفر چندی پیش خود بر ضرورت اصلاح فصل ششم قانون کار تاکید کرد پس از برگزاری نشست‌های متعدد با نمایندگان وزارت کار و تشکل‌های کارگری فصل ششم را به ترتیبی تنظیم کردیم که سازگار با مقاوله نامه‌ها و توصیه‌نامه‌های سازمان بین‌المللی کار باشد.
از نظر ما اصلاح فصل ششم قانون کار یک قدم به سمت گسترش فعالیت‌های گروهی است. پس از آن باید به سمت متمرکز کردن تشکل‌های کارفرمایی و محل ثبت آنها حرکت کنیم. در شرایط فعلی وزارت کار بر لزوم به ثبت رسیدن تشکل‌ها در این وزارتخانه تاکید دارد. در حالی که بسیاری از اتحادیه‌ها، مجامع، سندیکاها و انجمن‌ها در نهادهای دولتی دیگر نظیر وزارت صنایع و معادن یا اتاق بازرگانی به ثبت می‌رسند. اما به هر حال تشکل کارفرمایی به شمار می‌آیند.
به گفته شما ماده ۱۳۱ قانون کار مشکلات جدی بر سر راه شکل‌گیری تشکل‌ها ایجاد کرده است، اما به نظر نمی‌رسد، همه مشکل به این ماده بازگردد. دیگر مشکلات را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ آیا اگر ماده ۱۳۱ طبق مقاوله‌نامه‌های سازمان بین‌المللی کار اصلاح شود، تمام مشکلات برطرف می‌شوند؟
من از اهمیت این ماده در ایجاد محدودیت گفتم. وگرنه به نظر نمی‌آید که تمامی مشکلات به این دلیل باشد. بر این باور هستیم که در ابتدا باید تشکیلات فکر کردن را به جامعه ترویج کنیم.
متاسفانه هنوز این تفکر در بین مردم شکل نگرفته است.
واقعیت تلخ این است که به کارهای گروهی عادت نکرده ایم. نباید فراموش کرد کارفرمای بخش خصوصی مسوولیت‌های متعددی بر دوش دارد.
برای او هر دقیقه از وقت باارزش است. بسیاری از کارفرمایان فرصتی برای فعالیت‌های جمعی ندارند.
برخی فکر می‌کنند اگر وارد چنین تشکیلاتی شوند، چون تشکیلات، غیرانتفاعی است، این فعالیت منفعتی برایشان ندارد و از این رو تن به این کار نمی‌دهند.
متاسفانه بسیاری از کارفرمایان یا در سطحی کلان‌تر فعالان اقتصادی- صنعتی پی به اهمیت تشکیلات نبرده‌اند.
کارفرمایان اگر به این واقعیت برسند که در صورت برخورداری از تشکیلات قدرتمند می‌توانند به سادگی بسیاری از موانع و مشکلات سد راه را بردارند، متفاوت عمل خواهند کرد.
کارفرمایان باید باور کنند که اعتراض و انتقاد فردی آنان راه به جایی نخواهد برد. در حالی که اگر نظرات خود را در قالب تشکیلات و به صورت مدون وحقوقی شده به نهادهای مسوول نظیر مجلس شورای اسلامی یا نهاد ریاست جمهوری یا مجمع تشخیص مصلحت نظام ارسال کنند خواهند دید که به نظرات آنان با سرعت بیشتر رسیدگی می‌شود.
یک تشکل موفق چه ویژگی‌‌هایی دارد؟ یک تشکل چه اقداماتی باید انجام دهد که بتوان آن را تشکل موفقی ارزیابی کرد؟
اولین قدم جلب رضایت اعضا است. باید با ارائه برنامه هدفمند و مشخص، رضایت اعضا را جلب کرد.
قدم دوم این است که تشکل باید بتواند شرایط حضور در تمام مراکز تصمیم‌گیری مرتبط را فراهم کند. به عبارت دیگر نمایندگان کارفرمایان باید بتوانند در مجامع قانونگذاری نظیر مجلس، شورای اسلامی مجمع تشخیص مصلحت نظام، شورای نگهبان یا هر مجمع دیگری که مرتبط با تصمیم‌گیری‌های اقتصادی است حضور داشته باشند تا بتوانند بر فرآیند تصمیم‌گیری و حل مشکلات حوزه تولید و خدمات تاثیرگذار باشند.
سومین شرط برای داشتن یک تشکل موفق، این است که تشکل مورد پذیرش جامعه کارفرمایی باشد. اما از نظر من مهم‌ترین و اساسی‌ترین شرط این است که تشکل، مستقل باشد. یک تشکل باید بتواند بدون وابستگی‌های دولتی و بدون هیچ فشاری نمایندگان خود را معرفی کند.
اگر تشکلی این چند شرط اصلی را داشته باشد، می‌توان گفت تشکل موفقی است که می‌تواند به اهداف اساسی خود دست پیدا کند.
با توجه به مواردی که به آنها اشاره کردید کانون عالی تا چه حد موفق عمل کرده است؟
به نظر من کانون عالی کارفرمایی تاکنون به موفقیت‌های متعددی دست یافته است. از جمله آنها اینکه توانسته در بیشتر مجامع حضور فعال داشته باشد و استقلال خود را به اثبات برساند. کانون همچنین توانسته است اعتبار بین‌المللی برای جامعه کارفرمایی کشور پیدا کند.
با این حال هنوز به نهایت و به کفایت نرسیده است. امیدوارم با برداشته شدن موانع و مشکلاتی که به آنها اشاره شد بتوانیم سریع‌تر رشد پیدا کنیم.
