معامله کرملین با کاخ سفید و پشت کردن به ایران

دنیای اقتصاد- طی ماه‌های اخیر مجادلات آمریکا و روسیه شدت گرفته است. روسیه به شدت با طرح سپر موشکی آمریکا در اروپا مخالفت کرده و واشنگتن را متهم می‌کند که سعی دارد جهان را به سمت دنیایی تک‌قطبی سوق دهد. در مقابل آمریکا با توسل به حربه دفاع از دموکراسی، حقوق بشر و آزادی سیاسی مسکو را در مظان اتهام قرار می‌دهد. در این شرایط اجلاس سران گروه هشت در هایلیگندام آلمان، نقطه عطفی در روابط رو به کدورت کرملین-کاخ سفید بود.

در ماه‌های اخیر روسیه نگران نفوذ آمریکا در کشورهای بلوک شرق سابق بود، اما آمریکا ادعا می‌کرد طرح سپر موشکی نه تهدیدی برای اقتدار مسکو، که برای مقابله با حملات موشکی احتمالی کره شمالی و ایران به آمریکا و متحدانش است.

در چنین اوضاعی پوتین در خلال اجلاس سران گروه ۸ پیشنهادی را مطرح کرد؛ پیشنهادی که در صورت پذیرش از سوی آمریکا می‌تواند مانع کدورت روابط مسکو- واشنگتن شود، اما در مقابل موضع واقعی روسیه در قبال ایران را آشکار می‌کند.

ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه، به جورج بوش رییس‌جمهوری آمریکا پیشنهاد استفاده مشترک از یک پایگاه راداری مسکو در کشور آذربایجان را به عنوان گزینه‌ جایگزین استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در شرق اروپا ارائه کرد.

پوتین اعلام کرد که اگر سپر دفاع موشکی واشنگتن در جمهوری چک و لهستان استقرار یابد، کرملین بار دیگر از سیاست‌های جنگ سرد که همان هدف قرار دادن اروپا با موشک‌های روسیه است، استفاده خواهد کرد. بوش و پوتین روز پنج‌شنبه در حاشیه اجلاس سران هشت کشور صنعتی در آلمان با یکدیگر دیدار کردند.پس از این دیدار استفن هادلی، مشاور امنیت ملی کاخ سفید اعلام کرد که رییس‌جمهوری آمریکا این پیشنهاد روسیه را جالب توصیف کرده است و پیشنهاد داده است که کارشناسانی از دو کشور این پیشنهاد را بررسی کنند. رییس‌جمهوری آمریکا به خبرنگاران گفت که وی و پوتین مذاکرات استراتژیک خود را در مزرعه شخصی رییس‌جمهوری آمریکا در اوایل ماه جولای ادامه خواهند داد.

پوتین اعلام کرد که وی روز چهارشنبه با الهام علی‌اف، رییس‌جمهوری آذربایجان که پیشتر توافق کرده بود پایگاه گابالا به نیروهای روسیه اجاره داده شود، گفت‌وگو کرده است و پیشنهاد استفاده از این پایگاه به‌صورت مشترک با نیروهای آمریکایی را به رییس‌جمهوری آذربایجان ارائه داده است. پوتین پس از دیدار با بوش گفت: اما تهدیدهای مشترک را درک می‌کنیم، ما اختلافاتی در مورد نحوه غلبه بر این تهدیدها وجود دارد.

پس از اعلام خبر این پیشنهاد، وزیر امور خارجه جمهوری آذربایجان با استقبال از آن اعلام کرد حاضر است به همکاری مشترک روسیه و امریکا در خاک این کشور کمک کند.

بررسی تحلیلی پیشنهاد پوتین

سابقه اجرای طرح سپر موشکی آمریکا که به بهانه محافظت از اروپا از تهدیدات تروریستی و در حقیقت با هدف گسترش نفوذ سیاسی- امنیتی آمریکا برقاره سبز وهچنین تسلط استراتژیک بر روسیه تدوین شده، به مقطع بعد از حوادث یازده سپتامبر ۲۰۰۱ برمی‌گردد. بخشی از سامانه سپر موشکی که هزینه‌ای بالغ بر ۵۰‌میلیارد دلار دارد، فعلا در لهستان و جمهوری چک مستقر شده است.

روسیه از ابتدا با طرح سپر موشکی مخالف بود و آن را دخالت غرب در حیطه اقتدار خود عنوان می‌کرد. اما پوتین، رییس‌جمهوری روسیه به بوش پیشنهاد کرد به جای لهستان و جمهوری چک، سامانه ضدموشکی آمریکا برای مقابله با تهدیدات ایران، در پایگاه گابالا در جمهوری آذربایجان و شمال ایران مستقر شود.

این موضع‌گیری روسیه را نمی‌توان صرفا در چارچوب مخالفت سنتی روس‌ها با گسترش ناتو و نفوذ غرب در اروپای شرقی تحلیل و توصیف کرد، بلکه می‌بایست این موضع‌گیری عجیب را در معادله هسته‌ای کشورمان- به عنوان یک چالش منطقه‌ای - بین المللی - نیز مورد بررسی قرار داد.

با توجه به اینکه سیر تحولات در پرونده هسته‌ای ایران را می‌توان در سه «سطح- بعد»۱- فنی( از شروع تا سال ۱۳۸۴)، ۲- سیاسی( از ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۵)، ۳-امنیتی (از ۱۳۸۵ تا کنون) ارزیابی و طبقه‌بندی کرد، به روشنی می‌توان دید آمریکا با فشارهمه جانبه و استفاده ابزاری از سازمان‌های بین‌المللی‌، پرونده صرفا فنی هسته‌ای ایران را که درچارچوب آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ‌قابل بررسی ومفاهمه بود، به شورای امنیت ارجاع داد و به مرور زمان و با صرف هزینه‌های فراوان ابعاد سیاسی و امنیتی آن را بر بعد فنی غلبه و گسترش داد و در نهایت کار را به وضعیت فعلی رساند.

نکته قابل توجه این است که در قطعنامه‌های ۱۷۳۷ و ۱۷۴۷ شورای امنیت علیه برنامه هسته‌ای ایران، «برنامه‌های موشکی» به موازات برنامه هسته‌ای، مورد تحریم قرار گرفت، واقعیت این است که درجریان پیچیده شدن معادله هسته‌ای ایران و وقوع نوعی حالت فرسایشی و سخت درتعاملات طرفین این معادله، به مرور ایالات متحده آمریکا، محور «تهدیدات احتمالی علیه اروپا» را ناشی از «تهدیدات موشکی ایران» و کره شمالی مطرح وتبلیغ کرد. ‌این تاکتیک را می‌توان افزایش وزن در کفه «امنیتی» موضوع هسته‌ای ایران تلقی کرد.

اما ارائه چنین پیشنهادی به آمریکا از طرف روسیه در شرایط فعلی موضوع هسته‌ای را می‌توان از این منظر نگریست که روسیه هم کم و بیش وارد فاز «امنیتی» پرونده هسته‌ای ایران شده و با پذیرش گفتمان غرب در خصوص خطر و تهدید ایران، عملا فصل جدیدی از روابط خود با ایران را تعریف کرده است و عملا گفتمان «ایران هراسی» و بازی در این میدان را پذیرفته است یا به بیان بهتر، روسیه سعی می‌کند در شراکت با غرب از منافع این گفتمان استفاده کند.

ازسوی دیگر تعلل معنی دار و سیاسی‌کاری روس‌ها در جریان راه‌اندازی نیروگاه هسته‌ای ‌بوشهر نشان داد که آنها با چندسال تاخیر نسبت به غرب، وارد «فاز سیاسی» برخورد با موضوع هسته‌ای ایران شدند و در مقطع فعلی، پیشنهاد جدید پوتین نشان می‌دهد که نشانه‌های غیرقابل انکاری در خصوص ورود روسیه به این مرحله از همراهی و همگامی‌ با غرب و به خصوص سیاست‌های خصمانه آمریکا و اسرائیل علیه ایران دیده می‌شود. می‌توان چنین گفت که روسیه همان منافع و خطوط کلی استراتژی زمان اتحاد جماهیر شوروی را دنبال می‌کند، اما بر خلاف دوران شوروی، دیگر به سمت «تقابل همه جانبه» با آمریکا و غرب پیش نخواهد رفت، بلکه با معامله‌گری‌های سیاسی و استراتژیک می‌خواهد هم موقعیت خود را تثبیت کند و هم با غرب تعامل داشته باشد و به همین جهت باید بازیگری روسیه را در معادله هسته‌ای ایران با این مولفه‌های جدید سنجید و ارزیابی کرد.

روسیه مثل دوران اتحاد جماهیر شوروی، اروپای شرقی را حیاط خلوت خود می‌داند و عملا ارائه این پیشنهاد عجیب نشان داد که حاضر است منافع و تعاملات خود با همسایه جنوبی را به نفع استراتژی خود در اروپای شرقی، قربانی کرده و مورد معامله قرار دهد.

نکته قابل تامل دیگر این است که غرب برای نفوذ در اروپا، به‌جز طرح سپر موشکی آمریکا، ابزارها و تاکتیک‌های دیگری هم دارد که این تاکتیک‌ها نیز درحال حاضر فعال هستند، مثل: گسترش همه جانبه ناتو در شرق اروپا و عضویت کشورهای این حوزه در اتحادیه اروپایی. بی شک این فشار دائمی، با توجه به حساسیت فوق العاده روس‌ها در قبال اروپای شرقی، می‌توان چنین نتیجه گرفت که در دراز مدت تمایل استراتژیست‌های روسی برای همگرایی و معاملات عمیق‌تر با غرب - به ضرر تعاملات روسیه با ایران- بیشتر خواهد شد.

به نظر می‌رسد تلفیق گفتمان «ایران هراسی» با «خصلت معامله‌گری و امتیاز‌گیری روس‌ها در مورد اروپای شرقی» می‌تواند یکی از مولفه‌های قابل رصد در سیاست آتی روس‌ها در قبال ایران - به خصوص در شرایط دراز مدت شدن چالش هسته‌ای ایران- قابل توصیف باشد، همچنانکه بازی رسانه‌ای پوتین نیز در این راستا قابل ارزیابی است.

به گزارش ایلنا‌، خبرگزاری اینترفکس گزارش داد که ولادیمیر پوتین رییس‌‏جمهوری روسیه روز جمعه در کنفرانس خبری در آلمان با اشاره به پیشنهاد روسیه برای استفاده مسکو و واشنگتن از پایگاه گابالا در آذربایجان، به جای استقرار سپر دفاع موشکی در چک و لهستان، گفت: فکر نمی‌‏کنم این امر به تیرگی روابط ما با ایران منجر شود، زیرا این رادار مدت‌‏ها است در حال فعالیت است.

وی با تاکید بر اینکه ایران قصد حمله موشکی به کشورهای غربی را ندارد، افزود: ما به همسایه ایرانی خود دراین‌باره ظنین نیستم.

تاکید پوتین بر اینکه ایران قصد حمله موشکی به کشورهای غربی را ندارد، او را بیشتر در مظان اتهام قرار می‌دهد که در معامله‌ای برای تحت سیطره داشتن اروپای شرقی، به بوش امتیاز می‌دهد.

دست رد رایس

اما به نظر می‌رسد معامله‌گری پوتین با پاسخ مناسبی مواجه نشده و آمریکا با آن موافقت نمی‌کند.

وزیر امورخارجه آمریکا روز جمعه گفت: واشنگتن طرح خود را برای استقرار سامانه دفاع موشکی در اروپای شرقی، به رغم پیشنهاد روسیه مبنی بر استقرار این سامانه در خارج از منطقه مورد نظر، ادامه خواهد داد. کاندولیزا رایس به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: پیشنهاد غیرمترقبه ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهوری روسیه مبنی بر سهیم شدن با آمریکا در یک ایستگاه رادار مخصوص ردیابی در آذربایجان برای اجرای این طرح، دولت بوش را برای پاسخگویی غافلگیر کرد؛ ولی بررسی این پیشنهاد همزمان با تداوم مذاکرات دفاعی با لهستان و جمهوری چک، ارزشمند است.

وی افزود: هیچ‌کس نمی‌تواند به طور غیر‌منتظره و بدون بررسی، محل استقرار سامانه دفاع موشکی را تعیین کند. این انتخاب باید براساس علم هندسه و جغرافیایی در مورد نحوه رهگیری موشک باشد. رایس در مورد پیشنهاد پوتین به بوش در جریان دیدار روز پنجشنبه در آلمان گفت: این پیشنهاد هنوز مورد بررسی دقیق قرار نگرفته است. ما باید ببینیم که آیا عقل حکم می‌کند که آذربایجان در چارچوب طرح دفاع موشکی قرار گیرد؟

رایس گفت: پیشنهاد پوتین که ظاهرا بیانگر نرم شدن موضع مخالفت شدید مسکو نسبت به دفاع موشکی است، ممکن است یک پیشنهاد مثبت باشد، ولی وی تاکید کرد که واشنگتن هر آنچه را که برای برخورد با «مشکل امنیتی واقعی» ایجاد شده توسط کشورهای متمرد، مناسب تشخیص دهد، انجام خواهد داد. وی اظهار کرد: اگر این راهی برای انجام مذاکرات جدی‌تر در مورد آنچه باشد که ما معتقدیم یک تهدید مشترک است، آن را باید یک تحول بسیار مثبت دانست.

نحوه استفاده از پایگاه

رییس کمیته امور بین‌المللی شورای فدراسیون روسیه اظهار امیدواری کرد که پیشنهاد ولادیمیر پوتین به آمریکا در خصوص استفاده مشترک از رادار گابالا در جمهوری آذربایجان به عنوان تجهیزات سپر ضد موشکی به روابط میان روسیه و ایران خدشه وارد نکند.

به گزارش ایسنا، خبرگزاری نووستی گزارش داد: میخاییل مارگلوف، در مصاحبه‌ای با شبکه تلویزیونی «وستی» یادآوری کرد که در سال ۲۰۰۲ روسیه قرارداد اجاره رادار گابالا با آذربایجان را به مدت ۱۰ سال امضا کرده است. وی خاطر نشان کرد: ایرانی‌ها به خوبی می‌دانند که رادارهای ما خاک آنها را کاملا تحت پوشش خود دارند و این حقیقتی است که آنها باید با آنها کنار بیایند. این مساله که ما قصد داریم در مورد استفاده از این رادار با چه کسی همکاری کنیم به خودمان مربوط می‌شود. این سناتور روسی معتقد است که در هر صورت «پیشنهاد روسیه در مورد استفاده مشترک از این رادار از همه گزینه‌های موجود در مورد استقرار سپر دفاع موشکی سازنده‌تر است». رادار گابالا خاک کشورهای ایران، ترکیه، چین، پاکستان، هند، عراق، استرالیا و همچنین بخش اعظم کشورهای آفریقایی و جزایر اقیانوس‌های آرام و هند را تحت پوشش خود دارد.

روس‌ها هرگز صادق نبودند

عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس معتقد است که روسیه با ارائه پیشنهاد تازه به آمریکا برای ایجاد سپر موشکی در عراق، آذربایجان و کویت به دنبال آن است تا در شرایط کنونی هم از آمریکا برای خود امتیاز بگیرد و هم اینکه از تعرض احتمالی آمریکا در آینده به خاک کشورش جلوگیری کند.

حشمت‌ا... فلاحت‌پیشه در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر، اظهار کرد: از آنجا که آمریکا در عراق و افغانستان با شکست روبه‌رو شد، دولتمردان کاخ‌سفید به دنبال آن هستند تا با ایجاد سپر موشکی قدرت خود را در منطقه افزایش دهند.وی افزود: روسیه نیز با دیدن چنین شرایطی به دنبال آن است از آمریکا در قبال سپرموشکی که سردمداران کاخ سفید به دنبال آن هستند‌، امتیاز بگیرد، زیرا دولت روسیه امیدوار است با ارائه این پیشنهاد و همچنین پیوستن به طرح صلح ناتو مانع از این شود که حریم آنها در آینده مورد تعرض آمریکا قرار بگیرد. این نماینده مجلس خاطر‌نشان کرد: از آنجایی که بین دوقدرت بزرگ جهان رقابت جدی‌تری به وجود آمده است، دولتمردان روسیه برآن هستند تا با ارائه پیشنهادهای انحرافی بحث سپر موشکی را به مشکلات منطقه‌ای ربط دهند، زیرا تجربه نشان داده که روس‌ها در هیچ‌یک از مواضع خود صادق نبوده و نیستند.