ایران پنجمین صادرکننده نفت خام به اروپا

آغاز رقابت ایران و روسیه بر سر بازار گاز اروپا

یورو استات اعلام کرد: ایران با صادرات بیش از ۱۲‌میلیارد یورو نفت خام به اتحادیه اروپایی در سال ۲۰۰۷ میلادی به عنوان پنجمین کشور تامین‌کننده نیاز این اتحادیه به نفت خام در سال مذکور شناخته شد. به گزارش خبرگزاری فارس واردات نفت‌خام توسط ۲۷ کشور عضو اتحادیه اروپایی در سال ۲۰۰۷ با ۳‌درصد کاهش نسبت به سال قبل از آن به ۲۰۰‌میلیارد یورو رسید.

روسیه با صادرات ۶۲‌میلیارد یورو نفت‌خام بزرگ‌ترین صادرکننده این محصول به اتحادیه اروپایی در سال ۲۰۰۷ شناخته شده است. این کشور ۳۰‌درصد نیاز اروپا به نفت‌خام در سال ۲۰۰۷ را تامین کرده است.

نروژ با ۳۲‌میلیارد یورو، لیبی با ۲۱‌میلیارد یورو و عربستان با ۱۳‌میلیارد یورو نیز به ترتیب در رتبه‌های دوم تا چهارم از این نظر قرار گرفته‌اند.

ایران نیز با صادرات ۰۹۰/۱۲‌میلیارد یورو به عنوان پنجمین کشور تامین‌کننده نیاز اتحادیه اروپایی به نفت‌خام در سال ۲۰۰۷ شناخته شده است. ایران ۶درصد نیاز اتحادیه اروپایی به نفت‌خام در سال ۲۰۰۷ را تامین کرده است. صادرات ایران به این اتحادیه در سال ۲۰۰۷نزدیک به ۶‌درصد در مقایسه با سال ۲۰۰۶ کاهش داشته است.

قزاقستان با ۱۰‌میلیارد یورو، الجزایر با ۷‌میلیارد یورو، عراق با ۷/۶‌میلیارد یورو، آذربایجان با ۵/۶‌میلیارد یورو و نیجریه با ۳/۶‌میلیارد یورو به ترتیب در مراتب بعدی قرار دارند.

ایران شریک مهم اروپا

رییس‌جمهوری سوئیس با حمایت از قرارداد خرید گاز ایران، این کشور را یکی از شرکای اقتصادی مهم اروپا معرفی کرد.

به گزارش روزنامه سوئیسی زورچر زیتونگ، رییس‌جمهوری سوئیس با نادیده گرفتن فشارهای آمریکا از قرارداد گازی میان کشورش با ایران حمایت کرد.

پاسکال کاچپین گفت: ایران یک کشور غنی از نظر منابع نفت و گاز است و به عنوان یکی از شرکای اقتصادی مهم کشورهای اروپایی و از آن جمله سوئیس محسوب می‌شود.

بر اساس این گزارش رییس‌جمهوری سوئیس قرار است به زودی در مورد همکاری کشورش با ایران در بخش گاز با صدراعظم آلمان گفت‌وگو کند.

شرکت سوئیسی ئی جی ال قراردادی را برای خرید سالانه ۵/۵‌میلیارد مترمکعب گاز طبیعی به مدت ۲۵ سال با ایران به امضاء رسانده است. ارقام متفاوتی در مورد ارزش این قرارداد گفته شده است که از ۱۰‌میلیارد یورو تا ۴۰‌میلیارد یورو تغییر می‌کند.

این قرار داد که در جریان سفر میشله کالمی ری، وزیر خارجه سوئیس در اسفند ماه به تهران منعقد شد، انتقاد شدید ایالات متحده و همپیمانانش به خصوص رژیم صهیونیستی را در پی داشت. اعتراض مخالفین عقد این قرارداد ناظر بر قطعنامه‌های تحریم سازمان ملل علیه ایران بود که مدعی بودند خرید گاز ایران توسط سوئیس، ناقض این تحریم‌ها است.

همکاری یا رقابت؟

خبرگزاری روسی ریانووستی با اشاره به تلاش اروپا برای رقابتی کردن بازار جهانی گاز پیشنهاد کرد دو کشور روسیه و ایران به جای گرفتارشدن در دام اروپا، همکاری را به جای رقابت برگزینند.

ایران دومین دارنده بزرگ ذخایر نفتی پس از عربستان و دومین دارنده ذخایر گاز طبیعی پس از روسیه است.

به گزارش این خبرگزاری روسی، طی چند سال گذشته به دلیل تحریم‌ها و مشکلات فنی و سیاسی میادین گاز ایران آن چنان که باید توسعه پیدا نکرده است. اما اکنون که قیمت گاز رو به افزایش گذاشته است، توجه شرکت‌های خارجی به ذخایر گاز ایران بیش از پیش جلب شده است. حتی به رغم فشارهای آمریکا برخی از کشورهای اروپایی به سمت ایران گام گذاشته‌اند و قراردادهایی را در این زمینه با ایران امضاء کرده‌اند. ایران نیز با آغوش باز از این کشور‌ها استقبال کرده است و اشتیاق خود برای برخورداری از سهمی در تامین گاز مورد نیاز اروپا را به نمایش گذاشته است.

مهم‌ترین علل گرایش اخیر غرب به ایران افزایش قیمت نفت و گاز و تنوع بخشیدن به منابع خود است. در حال حاضر روسیه ۳۰‌درصد نفت مورد نیاز اتحادیه اروپایی را تامین می‌کند که این امر نگرانی‌هایی را در درون این اتحادیه پدید آورده است. ایران به عنوان دومین دارنده ذخایر گازی جهان گزینه موردنظر اروپا به حساب می‌آید.

به نظر می‌رسد اروپایی‌ها تمایل دارند حساب روابط سیاسی خود را از مسائل اقتصادی جدا کنند.

پرتغال از سال ۲۰۰۶ در زمینه همکاری‌ها در بخش نفت و گاز با ایران در حال مذاکره است. شرکت ادیسون ایتالیا در حال مذاکره در زمینه عرضه گاز ایران به ایتالیا است. شرکت سوئیسی ئی‌جی ال قراردادی ۲۰‌میلیارد دلاری در زمینه خرید گاز با ایران امضاء کرده است. شرکت اتریشی اکون گاز موافقت نامه خرید گاز از ایران از سال ۲۰۱۳ را منعقد کرده است.

خط لوله نوباکو که با هدف کاهش وابستگی اروپا به گاز روسیه طراحی شده است، اساسا برای انتقال گاز ایران به اروپا در نظر گرفته شده است. ظرفیت این خط ۳۰‌میلیارد مترمکعب در سال است و مسلما تنها ایران است که می‌تواند این حجم عظیم گاز را تامین کند.

روسیه در واکنش به این طرح، پروژه جدیدی با نام «جریان جنوبی» را برای صادرات گاز به اروپا طراحی کرده و موافقت‌نامه‌هایی در این زمینه با بلغارستان و صربستان به امضا رسانده است.

در عین حال طراحان پروژه نوباکو همچنان به تلاش خود ادامه می‌دهند و نگاه ویژه‌ای در این زمینه به ایران دارند.

ایران با آگاهی از نقش مهم خود فعالیت‌هایش در بازار گاز را افزایش داده است. منوچهر متکی در مورد مشارکت ایران در خط لوله نوباکو گفته است: مشارکت ایران در خط لوله نوباکو یک حوزه ممکن برای همکاری با اتحادیه اروپا است.

در عین حال ایران نمی‌خواهد روسیه این کشور را تهدیدی برای استراتژی خود در بخش انرژی در جنوب اروپا تلقی کند. متکی در مورد موضع ایران در قبال خط لوله نوباکو گفته است: موضع ما در مورد نوباکو علیه هیچ کشور سومی نیست.

نووستی با طرح این سوال که «آیا ایران رقیب روسیه در بخش بازار گاز محسوب می‌شود؟» می‌نویسد: ورود ایران به بازار گاز اتحادیه اروپایی و توسعه میادین گازی این کشور می‌تواند موازنه منافع در بازار گاز را به ضرر روسیه تغییر دهد. شاید راه‌اندازی خط لوله نوباکو با حضور ایران هیچ گاه تحقق نیابد اما وجود ذخایر گازی بالقوه برای این خط لوله روسیه را وادار می‌کند تلاش‌هایش برای راه‌اندازی پروژه جریان جنوبی را تشدید کند.

در کنار تلاش اتحادیه اروپایی برای واردات بیش از پیش گاز از سایر کشورها (به غیر از روسیه) این اتحادیه سعی می‌کند مصرف این محصول را کاهش دهد. با این تلاش‌ها طی ۱۰ تا ۱۵ سال آینده مصرف گاز طبیعی در اتحادیه اروپایی کاهش پیدا خواهد کرد.

با این تحولات، به زودی رقابت بر قیمت گاز تاثیر می‌گذارد و کشورهای صادر‌کننده گاز قیمت‌های کمتری را برای صادرات گاز خود به اروپا پیشنهاد می‌کنند.

اتحادیه اروپایی به خوبی به این امر واقف است و علاوه بر کاهش وابستگی به روسیه کاهش قیمت گاز وارداتی را نیز به عنوان یکی از اهداف خود در جست‌وجوی صادرکنندگان جدید گاز به اروپا قرار داده است. در قرارداد ۲۵ ساله سوئیس با ایران قیمت هر هزار مترمکعب گاز صادراتی ایران ۹۰ تا ۲۰۰یورو تعیین شده است. این در حالی است که شرکت گاز پروم روسیه در حال حاضر در برابر هر هزار مترمکعب گاز صادراتی خود به اروپا ۲۴۰یورو دریافت می‌کند و حتی ممکن است تا پایان سال این رقم را به ۲۶۰یورو افزایش دهد.

در حال حاضر ایران به دلیل محدودیت ظرفیت تولید، تهدیدی برای موقعیت گاز پروم در اروپا محسوب نمی‌شود. به علاوه صادرات این شرکت به اروپا سالانه ۱۵۰‌میلیارد مترمکعب است؛ اما کل ظرفیت خط لوله نوباکو ۳۱‌میلیارد مترمکعب در سال و ظرفیت خط لوله ماوراء اطلسی (پروژه دیگری برای انتقال گاز ایران به اروپا) ۱۰‌میلیارد مترمکعب است. بدین ترتیب حتی راه‌اندازی این دو خط لوله تغییر چندانی در بازار گاز پدید نمی‌آورد.

به علاوه گرایش شرکت‌های اروپایی به سمت ایران به معنای پایان یافتن مخالفت آمریکا با ورود ایران به بازار گاز اروپا نیست. کارشناسان معتقدند اروپا از هیچ آزادی عملی در این زمینه برخوردار نیست و با توجه به در هم تنیدگی اقتصاد اروپا با اقتصاد آمریکا، اروپایی‌ها تهدید‌های دولت این کشور در مورد همکاری با ایران در بخش نفت و گاز را جدی می‌گیرند.

با توجه به مخالفت شدید آمریکا با صادرات گاز ایران به اروپا که در موضع گیری‌های تند مقامات آمریکایی علیه قرارداد گازی ایران سوئیس به نمایش گذاشته شده است و با توجه به وجود مصرف‌کنندگان بزرگی مثل چین، هند و پاکستان جریان گاز ایران به سمت شرق سناریوی احتمالی است. این سه کشور علاوه بر این که اختلافات سیاسی چندانی با ایران ندارند از آسیب‌پذیری کمتری در برابر تهدید‌های امریکا برخوردار می‌باشند و لذا توسعه طرح‌های انتقال گاز ایران به سمت شرق امکان وقوعی بیشتری در مقایسه با طرح‌هایی مثل نوباکو دارد.

این خبرگزاری روسی در ادامه می‌نویسد: در هر حال چه ایران به بازار گاز اروپا وارد شود و چه نشود دو کشور ایران و روسیه باید از رقابت مخرب علیه یکدیگر خودداری کنند و با استراتژی مشترک و واحدی در بازار گاز به فعالیت بپردازند. رییس‌جمهوری ایران بارها به روسیه پیشنهاد کرده است که دو کشور سیاست‌های خود در این بازار را هماهنگ کنند.

به علاوه دو کشور می‌توانند به توافقی دست پیدا کنند که بر اساس آن روسیه صرفا به عرضه گاز به اروپا بپردازد و ایران نیز تامین‌کننده گاز شرق باشد. این امر تلاش اروپا برای تنوع بخشیدن به منابع گاز در دسترس خود را ناکام می‌گذارد.

تشکیل یک کارتل نفتی همچون اوپک می‌تواند ابزار مناسبی برای همکاری ایران و روسیه در بخش گاز باشد. شواهد گسترده‌ای وجود دارد که نشان می‌دهد در هفتمین نشست کشورهای صادر‌کننده گاز که تابستان امسال در مسکو برگزار می‌شود چنین کارتلی تشکیل خواهد شد. ایران منشوری را برای این کارتل تدوین کرده است.