همچنان ناتمام
لیلا لطفی<br>تدبیری که مسوولان سازمان هواپیمایی کشوری و شرکت فرودگاهها در روزهای برفی برای حل مشکل فرودگاههای کشور و به ویژه فرودگاه امام(ره) اندیشید، لغو پروازها، تاخیر طولانیمدت آنها و تعطیلی فرودگاهها بود. رویکردی که دستاندرکاران وزارت راه و ترابری بعد از پایان بحران فرودگاه، با برکناری «غلامحسین باقریان» آن را توجیه کردند.
لیلا لطفی
تدبیری که مسوولان سازمان هواپیمایی کشوری و شرکت فرودگاهها در روزهای برفی برای حل مشکل فرودگاههای کشور و به ویژه فرودگاه امام(ره) اندیشید، لغو پروازها، تاخیر طولانیمدت آنها و تعطیلی فرودگاهها بود. رویکردی که دستاندرکاران وزارت راه و ترابری بعد از پایان بحران فرودگاه، با برکناری «غلامحسین باقریان» آن را توجیه کردند. دو روز پیش باقریان به دلیل ضعف عملکردش برکنار شد و معاون اداری و پشتیبانی او از سوی کتابچی، مدیرعامل شرکت فرودگاهها به عنوان سرپرست فرودگاه امام برگزیده شد.
انتخابی که از دید کارشناسان شایسته نیست. زیرا او نیز نمیتواند وضعیت فرودگاه را ساماندهی کند. اگرچه عملکرد باقریان نیز در این مدت موفقیتآمیز نبود، ولی مشکل در فرودگاه امام چیزی به جز ضعف مدیریت نیز است. هنوز مشکلات فرودگاه زیربنایی است.
نزدیک به سه سال از اولین انتقال پرواز خارجی به فرودگاه امام میگذرد، آخرین سری پروازهای خارجی نیز نزدیک به دو ماه پیش منتقل شده است؛ ولی هنوز مشکلات درونی و بیرونی فرودگاه به پایان نرسیده، مراجعان این فرودگاه «از نبود سرویسهای بهداشتی در سالن ترانزیت» و «انتظار کشیدن طولانیمدت در ورودی پلیس»، تا «انبارداری ضعیف فرودگاه» و «صف طولانی تاکسی» ناراضی هستند. وضعیتی که معلوم نیست تا چه زمانی ادامه خواهد داشت.
نایب رییس کمیسیون عمران در خصوص وضعیت این فرودگاه میگوید: «اگر فاز اول تکمیل شود و فاز دوم به بهرهبرداری برسد، بسیاری از مشکلات فعلی فرودگاه حل میشود. این موضوع را مدیرکل سابق فرودگاه امام هم بهصورت تلویحی تایید میکند. بدین ترتیب مردم باید چند سال صبر کنند تا خدمات مطلوب دریافت کنند. مردم باید صبر کنند تا فاز اول یک ساله تکمیل شود و فاز دوم چهار ساله به بهرهبرداری برسد. البته اگر برنامه طولانیتر از دورهای که اداره کل فرودگاه امام پیشبینی کرده، اجرا نشود. زیرا هنوز وضعیت بودجه سال آینده این فازها مشخص نیست. غلامحسین باقریان مدیرکل سابق فرودگاه امام در این باره میگوید: «پیشنهاد خود را برای تکمیل فاز اول و شروع فاز دوم دادهایم؛ ولی نمیدانیم دولت چه مبلغی را به مجلس پیشنهاد داده است. به گفته باقریان اعتبار مورد نیاز برای تکمیل فاز اول ۶۰۰میلیارد تومان است.» چندی پیش غلامرضا بخشیزاده، یکی از اعضای هیاتمدیره شرکت فرودگاههای کشور نیز اعلام کرد اعتبار مورد نیاز برای تکمیل فاز اول ۶۰۰میلیارد تومان است ولی دولت برای سال آینده تنها ۶۶میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته است. باقریان این پیشبینی را تایید نمی کند و میگوید: «اطلاعی از پیشنهاد دولت به مجلس ندارم.» او درباره وضعیت اعتبارات فاز دوم نیز میگوید: «اعتبارات مورد نیاز این فاز یکهزار و ۲۰۰ تا یکهزار و ۵۰۰میلیارد تومان است. ولی اطلاع ندارم دولت چه مبلغی را برای سال ۸۷ نیز به مجلس پیشنهاد داده است». به گفته باقریان با تخصیص بودجه، کار اجرایی شروع میشود، دوره اجرایی نیز حداقل ۳ تا ۴ سال است؛ ولی اگر بودجه طرح به موقع تخصیص نیابد در این مدت پروژه تکمیل نمیشود.
مسافران سرگردان
در فرودگاه امام، سالن ورودی در طبقه اول و سالن خروجی- ترانزیت- در طبقه دوم است. در طبقات میانی فرودگاه نیز دفاتر اداری فرودگاه و دفاتر شرکتهای هواپیمایی قرار دارند. رستوران فرودگاه غرب سالن ورودی و کافیشاپهای آن در مرکز سالنهای ورودی و خروجی قرار دارد. نمازخانه و سرویس بهداشتی در طبقه اول فرودگاه است. به همین دلیل مسافران کهنسال ترمینال خروجی از نبود سرویس بهداشتی در طبقه دوم ناراضی هستند. بعضی از مسافران منتظر در سالن خروجی از اینکه مجبور هستند تا زمان پرواز روی صندلیهای فلزی بنشینند ابراز نارضایتی میکنند. یکی از این مسافران میگوید: «پرواز ظهر من از اهواز به تهران با ۷ساعت تاخیر مواجه شد و من به ناچار از فرودگاه مهرآباد به فرودگاه امام آمدم».
او میافزاید: «از حدود ساعت ۲۱ هم تا الان - ساعت ۲ نیمهشب - اینجا نشستم و باید تا ساعت ۸ صبح روی این صندلیهایی که انعطافی ندارند، بنشینم.»
اما مشکلات درونی سالنهای ورودی و خروجی فرودگاه فقط به اینجا ختم نمیشوند. آنجا ضعف اطلاعرسانی گیتهای پلیس در مورد باز بودن زمان هر دروازه باعث شده جلوی گیت اول صف طولانی بهوجود بیاید و در مقابل جلوی گیت دوم ترددی دیده نشود. در این باره یکی از کارکنان گیت اول پلیس سالن ترانزیت میگوید: «دستگاههای چک ورودی دوم سالن خراب است، به همین دلیل مسافران اینجا تجمع کردهاند.» اما در مقابل یکی از مسوولان ورودی دوم میگوید: «مردم اطلاع ندارند این ورودی باز است، به همین دلیل در مقابل ورودی اول تجمع میکنند.»
این موضوع را یکی از مدیران سالن فرودگاه هم تایید میکند و میگوید: «اگر گیت اول شلوغ و گیت دوم خلوت است، فقط به دلیل بیتوجهی مردم است. او میافزاید: «بیشتر مردم هنگام ورود به سالن خروجی گیت اول را میبینند و آن را انتخاب میکنند. در نتیجه شلوغی گیت اول ربطی به خرابی دستگاههای گیت دوم ندارد.» اما عملکرد آنها چیز دیگری را نشان می دهد. ضعف اطلاعرسانی مدیریت گیتها است که مردم اطلاع ندارند چه زمانی گیتها سالن خروجی باز است. معمولا ورودی پلیس سالن ترانزیت- خروجی- زمانی که پروازها زیاد میشود، باز است و در بقیه ساعتها بسته است.
کارکنانی که در این ورودیها فعالیت میکنند، سربازانی هستند که با زبانی به جز فارسی آشنا یی ندارند. آنها با علائم اشاره مسافران خارجیها را راهنمایی میکنند. یکی از مسوولان ورودی پلیس درباره اینکه چطور مشکل مسافران خارجی را حل میکنند، میگوید: «اینجا معمولا مشکل خاصی پیش نمیآید، در نتیجه ضرورتی ندارد انگلیسی بدانیم، ولی اگر مشکلی پیش بیاید، میتوانیم آن را حل کنیم. در ضمن اطلاعات پرواز سالن در راهنمایی مسافران به ما کمک میکند».
مسوولان «ورودی پلیس» سالن ورودی نیز همین نظر را دارند. ولی در حقیقت دانش محدود کارکنان فرودگاه ناشی از بیتوجهی مسوولان برای انتخاب نیروهای ماهر است. انتخابی که اگر با دقت بیشتری انجام میشد، مسافران مشکلی نداشتند آنجا آنچه مسافران را آزار میدهد انتظار نه چندان کوتاهی است که بیشتر به دلیل کندی عملیات ورودیهای بررسی وضعیت مسافران اتفاق میافتد. در فرودگاه امام روزانه هزاران مسافر جابهجا میشود ولی تعداد کارکنانی که خدمات ارائه میدهند، محدود است. این موضوع منجر شده سطح ارائه خدمات نسبت به چندماه قبل که پروازها محدود تر بود پایین بیاید.
جایی برای تنفس نیست
اگر پروازهای ورودی و خروجی ایران با تاخیر مواجه نشود، نیازی نیست مسافران و همراهان آنها ساعتها به روی صندلیهای فلزی فرودگاه بنشینند یا برای نامحسوس شدن گذر زمان هزینه کنند. هزینهای که چندان از سر میل نیست. زیرا رستوران و کافیشاپهای سالنهای ورودی و خروجی نمای جالبی برای جذب مشتری ندارند. آنها مواد غذایی عرضه شدهشان نیز کیفیت بالا یا مناسبی را ندارد. مسافران فرودگاه، فقط برای پرکردن وقت یا برای پاسخدادن به حس گرسنگی است که آنجا میروند، در مقابل هم هزینه بالایی بابت حضورشان میپردازند. اگر تاخیرها هم بیش از دو یا سه ساعت شود، فقط انتظار، کلافهکنندهتر میشود. زیرا استراحتگاه مناسبی برای مسافران در نظر گرفته نشده است. البته برخی مسافران به غیر از عبادت برای استراحت به نمازخانه فرودگاه مراجعه میکنند. هر چند آنجا نیز تهویه ندارد و این موضوع مراجعان را آزار میدهد. همانطور که نبود یک مکان مناسب آنها را آزار میدهد در نتیجه اگر تاخیر پروازها به ۲۴ساعت برسد همچون روزهای برفی اخیر برخی از آنها مسیر کلافهکننده فرودگاه را باز میگردند یا در فرودگاه میمانند چون در اطراف فرودگاه نیز هتل یا استراحتگاهی برای توقف نمی بینند.
بوی بد و گردشگری
در فضای درونی ساختمان نیم دایره فرودگاه هیچ تصویری از جاذبههای گردشگری ایران در ذهن مسافران خارجی نقش نمیبندد. در فرودگاه امام آنچه به لحاظ بصری مسافران را جذب میکند، ساخت فنی آن است. در آنجا هیچ نمای قابل توجهی از جاذبههای گردشگری ایران وجود ندارد و مسافران هیچ اطلاعات قابل توجهی از ایران به دست نمیآورند. اطلاعات سالن ترانزیت یا سالن ورودی به جز نقشه راههای تهران و ایران نقشه دیگری ندارند. البته آنها برخی اوقات حتی نقشه ایران یا تهران هم را ندارند و در پاسخ به نیاز مسافران با این جمله که «نقشههایمان تمام شده است» آنها را بدرقه میکنند. در نتیجه مسافران تا زمانی که به پایتخت برسند، اطلاعاتی بهدست نمیآورند.
مسافران فرودگاه وقتی اندک کیلومتری از فرودگاه دور میشوند در اتوبان تهران - قم تنها چیزی که میبینند بیابانهای خشک، ساختمانهای نیمهکاره و واحدهای گاوداری است. مناظر نازیبایی که با بوی بد این منطقه آزاردهندهتر میشود. این بو مربوط به واحدهای چرمسازی و گاوداری فعال این منطقه است.
صبر کنید تا تکمیل مترو
هنگام خروج از ساختمان فرودگاه، این تصور دور از ذهن است که مسافران به سرعت وسیله نقلیهای پیدا کنند. اگر آنها قصد حرکت به هر نقطهای را بدون وسیله نقلیه شخصی خود داشته باشند، باید مدتی را برای پیداکردن تاکسی انتظار بکشند. زمان انتظار آنها هم با نوع و زمان پروازها ارتباط مستقیم دارد. در ساعات پرتردد فرودگاه که بیشتر صبح جمعه و نیمهشب روزهای شنبه، یکشنبه و دوشنبه است، صف طولانی مقابل ساختمان فرودگاه بهوجود میآید. اما در ساعتهایی که تردد کمتر است تاکسیها مقابل ساختمان فرودگاه منتظر خروج مسافران هستند. آن زمان است که مسافران میتوانند شرکت تاکسیرانی موردنظر را انتخاب کنند. البته در فرودگاه فقط دو شرکت تاکسیرانی مستقر شدند که با نرخهای متفاوت مسافران را جابهجا میکنند.
نرخهایی که احتمال افزایش آنها به دلیل کاهش «سهمیه جدید تاکسیها» وجود دارد، ولی مشخص نیست که این تصمیم چه زمانی از طرف این شرکتها نهایی شود. اما نرخ فعلی این شرکتها برای روزهای برفی حداقل ۱۲هزار تومان و برای روزهای آفتابی ۸هزار تومان است. البته یکی از این شرکتها نرخ ثابت ۱۲هزار تومان را برای همه مناطق پایتخت در نظر گرفته است.
اما شرکت دیگر در روزهای آفتابی برای غرب تهران مبلغی حدود ۱۶هزار تومان از مسافران میگیرد این نرخ بالطبع برای مسافران شمال تهران بیشتر و برای مسافران شرق و جنوب کمتر است.
بیتردید هزینه تردد در این مسیر کمتر از ۸هزار تومان نیست. زیرا جابهجایی مسافران این مسیر تنها با دو شرکت است و مسافران در این مسیر خط اتوبوسی نمیبینند.
هر چند روی درهای خروجی فرودگاه به محل استقرار تاکسی و اتوبوس اشاره شده؛ ولی مسافران هیچ اتوبوس یا مسیر ویژه اتوبوسی نمیبینند. همان طور که مترویی دیده نمیشود. البته مدتها است دو پروژه مترو «حرم امامخمینی(ره)-شهر جدید پرند» و «فرودگاه مهرآباد-فرودگاه امام» در دست بررسی است؛ ولی هنوز به مرحله اجرا درنیامدهاند. به همین دلیل پیشبینی دقیقی برای زمان ساخت آنها وجود ندارد؛ اما پیشبینی میشود حداقل تا دو یا سه سال آینده مترویی از مقابل فرودگاه امام نگذرد.
در حال حاضر در پروژه «حرم امامخمینی-فرودگاه امام-پرند» فقط مطالعات مرحله اول در دست اجرا است. مدیرعامل شهر جدید پرند که متولی پروژه متروی «حرم امام خمینی-پرند» است، در این باره میگوید: «در حال حاضر مسیریابی در حال انجام است و اسناد مناقصه برای طراحی ابنیه و اجرای زیرسازی چند قطعه در دست آمادهسازی است.» به گفته او، اسناد پروژه ظرف یکی دو ماه آینده حاضر میشود تا فراخوان ارزیابی پیمانکار داده شود.
نصیرالدین شاهرخی امیدوار است، کارها به نحوی انجام شود تا سال آینده حداقل یک قطعه پروژه عملیاتی شود. هزینه این پروژه به دلیل اینکه به صورت کلید در دست (EPS) بررسی میشود، فعلا مشخص نیست؛ همان طور که دوره اجرای پروژه معلوم نیست. اما وضعیت اجرای طرح دوم مترو نیز روشن نیست. مدیرکل سابق فرودگاه امامخمینی درباره وضعیت متروی «فرودگاه امام-مهرآباد» میگوید: «قرارداد مطالعه ساخت این خط به تازگی با شرکت «اگزا» بسته شده است.» به گفته او دوره اجرای این مطالعات شش ماه است. بعد از شش ماه نیز مطالعات پروژه تقدیم دولت میشود تا اعتبارات آن تعیین شود. به اعتقاد باقریان تا زمانی که دولت این پروژه را تایید نکند و اعتبار طرح را ندهد، مشخص نیست کار اجرای پروژه چه زمانی آغاز خواهد شد؛ ولی پیشبینی میشود اگر اعتبارات پروژه که حدود ۱۵۰تا ۲۰۰میلیون دلار است اختصاص یابد، مترو ظرف ۳ تا ۴سال به بهرهبرداری برسد. او میگوید: «اگر اعتبارات پیشبینی شده تامین نشود، پروژه بیش از چهار سال زمان میبرد.»
پروژهای که در حین اجرا از سویی به پرند و از سوی دیگر به مترو صادقیه متصل میشود و احتمال موازیکاری با پروژه «حرم امام خمینی-پرند» را ایجاد میکند. البته شاهرخی این احتمال را رد میکند و میگوید: «این دو طرح در راستای همدیگر است و مشکلی در حین اجرا ایجاد نخواهد شد.» ولی با این حال نمیتوان امیدوار بود این پروژه حداقل ظرف دو یا سه سال آینده به بهرهبرداری برسد تا مردم نگرانی برای جابهجایی یا اتلاف وقتشان در ترافیک نداشته باشند.
ساوه، اتوبانی ناامن
در حال حاضر مسیر فرودگاه تا پایتخت حداقل سهربع تا یک ساعت است. زمانی که دقایق نه چندان کوتاهی از آن در ترافیک کلافهکننده نواب تا میدان بهمن میگذرد، ولی در اتوبان قم ترافیک روان روبهرو میشود.
البته برخی از مسافران از این مسیر عبور نمیکنند و وارد اتوبان ساوه یا جاده قدیم تهران-ساوه میشوند.
با این مسیر مسافران از غرب به سمت ساختمان نیمدایرهای آن میروند. این مسیر از دید رانندگان همیشگی فرودگاه ایمنی کافی ندارد.
از دید آنها اتوبان قم در یکی، دو ماه اخیر با استقرار «پلیس راه» ایمنی بیشتری دارد؛ ولی هنوز اتوبان به لحاظ فنی مشکل دارد، قسمتی از مسیر بهرغم نصب روشنایی، شبها نوری ندارد؛ گاردریل کناری باندهای رفت و برگشت آزادراه هم در بیشتر مسیر دیده نمیشود. در بیشتر مسیر آزادراه «تهران-ساوه» و جاده قدیم «ساوه» نیز گاردریلی در کنار باندهای رفت و برگشت دیده نمیشود، در این مسیر نیز روشنایی مناسبی نیست.
به گفته رانندگان دائمی خط فرودگاه، آسفالت این آزادراه نیز بهرغم ادعاهای وزیر راه که میگوید: «در آزادراههای کشور چالهای دیده نمیشود» پر از چاله است و مسافران این راه را با ناامنی محسوسی طی میکنند تا به فرودگاه برسند یا از فرودگاه به سمت پایتخت حرکت کنند.
اتوبان پمپ بنزین ندارد
مسافران فرودگاه از هر جای پایتخت باید ۴۰ تا ۴۵ کیلومتر طی کند تا به فرودگاه برسند یا از آنجا به پایتخت باز گردند. این مسافران، وقتی با خودرو خود در تردد هستند برای اینکه در مسیر رفت یا بازگشت در اتوبان نمانند،با اطمینان از نیمه پر بودن باک خودرو حرکت میکنند. چون در مسیر منتهی به فرودگاه «در اتوبان» جایگاه پمپ بنزین نیست. از فرودگاه تا پایتخت هر خودرو نیاز به ۸ تا ۱۰ لیتر بنزین دارد که اگر ترافیک سنگین هم به آن اضافه شود، نیاز خودرو به ۱۲ تا ۱۵ لیتر میرسد. بنابراین باید داخل شهر، باک خودرو پر شود. البته رانندههای همیشگی این مسیر برای پر کردن باک خود گاهی تا ۳۵ کیلومتری قم میروند. در ۳۵ کیلومتری قم دو جایگاه است؛ ولی آنجا هیچ جایگاه گازی دیده نمیشود. از ابتدای اتوبان هم هیچ جایگاهی وجود ندارد. در این مسیر صاحبان خودروهای دوگانهسوز مشکل بیشتری دارند . در ماههای اخیر مشکلات این گروه پس از سهمیهبندی بنزین بیشتر هم شده است.
زیرا از ابتدای دی ماه با تصمیم جدید «شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران» سهمیه تاکسیها کاهش پیدا کرده است. سهمیه تاکسیهای تکسوز ۷۰۰ لیتر در ماه و تاکسیهای دوگانهسوز ۴۰۰ لیتر در ماه تعیین شده است. کاهش ۴۰۰ لیتری دوگانهسوزها منجر شده کمبود جایگاه گاز محسوستر شود و صاحبان این خودروها برای حل این مشکل بیش از پیش به بازار بنزین آزاد رو بیاورند.
یکی از رانندگان خودروهای تکسوز در اینباره میگوید: «دولت به بهانه فروش بنزین در بازار، سهمیه ما را کاهش داده است و این کاهش ما را به دردسر انداخته است، چون الان مجبور هستیم برای تامین بنزین به بازار آزاد رو بیاوریم.» به اعتقاد این راننده، اگر موضوع فروش بنزین صحت هم داشته باشد، با تصمیم شرکت پالایش، تر و خشک با هم سوختند.
ترخیص کند کالا
در نگاهی به نارساییهای فرودگاه امام خمینی کمبود فضای انبار آن نمایانتر میشود. باقریان در این خصوص میگوید: «مدتی است که مشکل انبارداری فرودگاه حل شده و بخشی از بارها به فرودگاه مهرآباد منتقل میشود.» به گفته او در حال حاضر گمرک در فرودگاه مستقر است و انبارداری کالاها به خوبی پیش میرود. اما صاحبان کالا نظر دیگری دارند ؛ به اعتقاد آنها ترخیص این کالاها به کندی انجام میشود و این موضوع منجر به آزار آنها شده است. مدیر کل سابق فرودگاه امام خمینی در واکنش به این اظهارات میگوید: «اگر ترخیص کند، صورت میگیرد به دلیل مراجعه نکردن صاحبان کالا برای دریافت آنها است.» او در مورد وضعیت کالاهایی که در فرودگاه امام انبارداری میشود، نیز میافزاید: «با اقدامات صورت گرفته دیگر در انبار فرودگاه کالایی رسوب نمیشود.»
کمتر از دو هفته بعد از انتقال کلیه پروازهای خارجی به دلیل ظرفیت پایین انبار فرودگاه و بارندگی تهران بخش قابل توجهی از کالاهای تجاری صاحبان خصوصی رسوب کرد. این حادثه اعتراض وسیعی را از سوی آنها به دنبال داشت. در نتیجه مسوولان فرودگاه برای پاسخ به اعتراضها اعلام کردند با توجه به اینکه ظرفیت فرودگاه امام یکهزار و ۵۰۰تن است، صاحبان کالا میتوانند به گمرک فرودگاه امام مراجعه کنند و درخواست انتقال کالاهای خود را به گمرک ارائه دهند تا امکان انتقال کالاها به گمرک تجاری مهرآباد یا شهریار فراهم شود.
دو سال انتقال پرواز
فرودگاه پر از مشکل امام جزو طولانیترین پروژههای عمرانی ساخته شده کشور است. از زمانی که تصمیم اولیه برای ساخت آن گرفته شد تا زمانی که قابلیت انتقال را داشت، ۴۱سال طول کشید. بازگشایی آن نیز با تاخیر روبهرو شد.
اما وضعیت انتقال پروازها نیز به بیبرنامگی ساخت، افتتاح و بهرهبرداری فرودگاه بود. انتقال تمامی پروازها تاخیرهای چندین ماه را به همراه داشت. بیشترین تاخیر هم مربوط به آخرین گروههای پروازی بود. از میانه سال ۸۵ وزیر راه و ترابری محمد رحمتی وعده انتقال کلیه پروازهای بینالمللی فرودگاه مهرآباد را داده بود؛ اما این تاریخ پس از مدتی به پایان سال ۸۵ و اوایل سال ۸۶ تبدیل شد. ایامی که وعده وزیر در آنها تحقق نیافت. در نهایت انتقال کلیه پروازهای مهرآباد در سه نوبت در آبان انجام شد. پروازهای شرکتهای داخلی در ۶آبان، پروازهای شرکتهای خارجی در ۱۳ آبان و انتقال پروازهای دمشق در ۲۰ آبان اتفاق افتاد.