هم‌اندیشی برای دهه چهارم

عکس: دنیای اقتصاد، نگار متین‌نیا

سیدحسن خمینی: عنصر زمان و مکان در اجتهاد و حکومت نباید به فراموشی سپرده شود

دنیای اقتصاد- امید ایران مهر: بهمن‌ماه امسال انقلاب اسلامی ایران از مرز سی‌سالگی عبور می‌کند و به آستانه چهارمین دهه از حیات خویش می‌رسد. سی سالی که فراز و نشیب‌های گوناگونی را به منصه ظهور رسانده و فرصتی بوده است برای آزمون سیاست‌های گوناگون در چارچوب چشم‌اندازی که انقلابیون سی سال قبل رویای آن را تصویر می‌کردند. با گذشت سه دهه از آن روزها، بحث و گفت‌وگو پیرامون راه طی شده، وضعیت موجود و راه‌های نیل به وضعیت مطلوب، بهانه خوبی بود تا جمع کثیری از مدیران و سیاستگذاران پس از انقلاب را زیر یک سقف جمع کند تا شاید از این رهگذر هر یک ایده‌های خویش را برای ادامه این راه با دیگران به اشتراک گذارند. این گونه بود که صبح دیروز مرکز همایش‌های رایزن محل برگزاری همایشی با عنوان «دهه چهارم، ضرورت تعامل و تحول» شد. همایشی که بانی آن «جمعیت توحید و تعاون» به دبیرکلی علیرضا بهشتی استاد دانشگاه و فرزند شهید آیت‌ا... بهشتی بود. این گروه که به گفته بهشتی طی ۵ سال گذشته عمدتا به تحقیق و پژوهش در حوزه‌های مختلف اجتماعی با محوریت آسیب‌شناسی سه دهه حاکمیت نظام جمهوری اسلامی ایران پرداخته است، اکنون قصد دارد با برگزاری همایش‌هایی از این قبیل یافته‌های خویش را با صاحب‌نظران دیگر مطرح کرده و زمینه همفکری فعالان اجتماعی را فراهم آورد تا از این طریق بهترین راه برای نیل به اهداف انقلاب تعریف و تبیین شود. حاصل این تلاش‌ها مکتوبی با عنوان «الگوی زیست مسلمانی» است که به گفته تدوین‌کنندگان قرار است مبنایی برای گفت‌وگو و دستیابی به اتفاق نظر و همدلی بایسته برای اعتلا و پیشرفت جامعه ایرانی و اسلامی باشد و دو بخش از آن در همایش روز گذشته در اختیار مدعوین قرار گرفت. همایش دیروز از یک منظر دیگر نیز قابل توجه بود و آن حضور چهره‌های برجسته‌ای چون آیت‌ا... موسوی بجنوردی، سیدحسن خمینی، سیدمحمد خاتمی و میرحسین موسوی بود که این دو نفر آخر آشکارا بیشترین توجه حضار درون جلسه را به خود جلب کردند که به گفته خاتمی قرار است یکی از این دو نفر به عنوان کاندیدای انتخابات ریاست‌جمهوری آینده پا به عرصه رقابت بگذارد. اینچنین بود که هر صحبت دونفره‌ای میان این دو با استقبال عکاسان مواجه می‌شد و خروج میرحسین موسوی از سالن در میانه برنامه و به دنبال آن حضور گسترده خبرنگارانی که با کوله‌باری از سوالات بی پاسخ گرد او جمع شدند و او را تا مقابل محل برگزاری همایش بدرقه کردند، دقایقی همایش را تحت‌الشعاع خود قرار داد. او اما سخنی از انتخابات نگفت و بی‌پاسخ به هیچ سوالی محل برگزاری اجلاس را ترک کرد تا همچنان به سکوت خویش تداوم بخشیده باشد. البته این همایش میزبان چهره‌های مشهور دیگری نیز بود که از آن جمله می‌توان به عماد افروغ، محمدرضا خاتمی، زهرا اشراقی، مرتضی نبوی، فرشاد مومنی، محمد ستاری‌فر، بیژن نامدار زنگنه، محمدحسین شریف زادگان، محمدرضا بهشتی، محسن میردامادی، کمال خرازی، امیر محبیان، حسین مرعشی، موسوی لاری، محمد عطریانفر، مجید انصاری، یدا.. اسلامی، امام جمارانی، مرتضی طلایی، محمد‌هاشمی، محمدرضا تابش، محمد سلامتی، جمشید انصاری، محسن مهرعلیزاده، حبیب ا... بیطرف، الهه کولایی، مصطفی تاج زاده، محمود دعایی و بسیاری دیگر از چهره‌های سیاسی و فرهنگی اشاره کرد. فارغ از این حواشی، اما همایش دیروز با سخنرانی علیرضا بهشتی دبیر جمعیت توحید و تعاون افتتاح شد که گزارش گونه‌ای از مراحل تهیه «الگوی زیست مسلمانی» ارائه داد. وی در سخنان خود با بیان بخشی از دغدغه‌هایی که منجر به شکل‌گیری ایده تدوین متن مذکور شده است، به گذشت سی سال از پیروزی انقلاب اسلامی اشاره و تصریح کرد: اینک ما، در پس سه دهه، به راهی که آمده‌ایم می‌نگریم و از خود می‌پرسیم که تا چه اندازه در تحقق مطالبات برحق این مردم صبور و نجیب موفقیت به دست آورده‌ایم، پرسشی که باید در یادواره ایام فجر انقلاب در هر سال تکرار کرد، و راه آمده را برای پاسخ یابی به آن و هرچه روشن‌تر کردن افق آینده کاوید، که این عین انقلابی بودن و رهرو راه امام بودن است. انقلاب آزادی‌خواهانه و عدالت جویانه‌ای که به محاسبه و مراقبه خویش نپردازد، سر از اشکال جدید استبداد و بی عدالتی در می‌آورد که در پرتو آن، مظلومان دیروز به ظالمان امروز و محرومان دیروز به نوکیسه‌گان امروز مبدل می‌گردند. نوه بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، دیگر سخنران افتتاحیه این همایش بود. سیدحسن خمینی با ابراز خرسندی از حضور در همایش «دهه چهارم، ضرورت تعامل و تحول» حاضران در این نشست را بزرگان دیروز، امروز و فردای نظام، از یاران و مدیران انقلاب اسلامی در سه دهه گذشته و آمیزه‌ای از تجربه و دانش دانست و با تجلیل از شخصیت حجت الاسلام سیدمحمد خاتمی و مهندس میرحسین موسوی و سایر حضرات آیات و اساتید و صاحب‌نظران حاضر در جلسه خاطرنشان کرد: شاید سخن گفتن من در جمع چنین بزرگانی از نگاه برگزارکنندگان جلسه تمرینی باشد برای اینکه در دهه چهارم بزرگترها به حرف کوچک‌ترها هم گوش کنند و تجربه‌ای باشد که نوع دیگری هم بتوانیم صحبت کنیم، بیاندیشیم و گوش دهیم. فرزند یادگار امام بررسی ماهیت و چیستی تحول را مقدمه ضروری طرح مساله دانست و گفت: اگر ندانیم به دنبال چه چیزی هستیم ضرورت آن، غیر قابل باور و تصور خواهد بود. باید قبل از ضرورت تحول جایگاه دو مفهوم واکاوی شود، اول بررسی وضع موجود و دیگری شناخت وضع مطلوب. سید حسن خمینی در ادامه به تشریح شرایط وضع مطلوب پرداخت و شرط طرح آن را برداشتن سه گام بزرگ که عبارتند از تعریف وضع مطلوب، تبیین مولفه‌های وضع مطلوب و اجتهاد در مبانی انقلاب و اندیشه‌های بنیانگذار نظام دانست و با بیان اینکه وقتی در جامعه مسائل و سوالات تازه‌ای به وجود می‌آید، اجتهادات تازه می‌طلبد تاکید کرد: امام پس از ۱۱ سال حکومت، برای اولین بار در تاریخ از تاثیر زمان و مکان در اجتهاد سخن گفت، اما امروز به گونه‌ای است که گویا چنین موضوعی اصلا وجود نداشته در حالی که تاکید ایشان به در نظر گرفتن عنصر زمان و مکان در اجتهاد و حکومت نباید به فراموشی سپرده شود. گفتنی است با پایان مراسم افتتاحیه، پانل تخصصی همایش با حضور مهندس باقریان، دکتر عباس منوچهری، دکتر امیری و دکتر باقریان نژاد آغاز شد تا بخش‌های مختلف مکتوب ارائه شده در این همایش مورد بحث و بررسی قرار گیرد.