۱+۵ در انتظار اوباما

دنیای اقتصاد- مجید اعزازی:همانطور که هفته گذشته دیپلمات‌های آمریکایی پیش‌بینی‌ می‌کردند، نشست روز پنجشنبه نمایندگان اعضای گروه ۱+۵ در پاریس تحت تاثیر دوران انتقال قدرت در آمریکا بدون نتیجه و تنها با تاکید بر رویکرد دو سویه علیه برنامه هسته‌ای ایران پایان یافت. باراک اوباما رییس جمهور منتخب آمریکا که پیشنهاد گفت‌وگوی مستقیم و بدون شرط با ایران را ارائه کرده است، ۲۰ ژانویه سال ۲۰۰۹ (حدود ۶۵ روز دیگر) قدرت را به طور رسمی از جورج بوش تحویل خواهد گرفت، اگر چه بوش طی ماه‌های اخیر سیاست ملایم‌تری را در قبال ایران در پیش گرفته به گونه‌ای که حتی پیشنهاد گشایش دفتر دیپلماتیک واشنگتن در تهران را از طریق مجاری دیپلماسی عمومی به طور غیررسمی مطرح کرده است،‌ اما برخی منابع خبری از فشار دولت بوش بر سایر اعضای گروه ۱+۵ برای تشکیل نشست پاریس خبر داده‌اند. دولت کنونی آمریکا پیش از این، در شهریورماه سال جاری، به منظور به نمایش گذاشتن اتحاد اعضای گروه ۱+۵ که پس از بحران قفقاز مورد تردید واقع شده بود، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل با اعمال فشار تنها توانست اعضای گروه یاد شده را به تصویب قطعنامه‌ای علیه ایران متقاعد کند که بر اساس آن هیچ گونه تحریم تازه‌ای علیه تهران اعمال نمی‌شود. قطعنامه چهارم شورای امنیت سازمان ملل تنها بر تحریم‌های پیشین تاکید می‌ورزد.

به گزارش روزنامه اینترنشنال هرالد تریبون، برناردکوشنر،‌وزیر خارجه فرانسه پس از نشست روز پنج‌شنبه هفته گذشته پاریس درباره این که آیا در مذاکرات گروه ۱+۵ نتیجه یا راهکار جدیدی درباره پرونده هسته‌ای ایران ارائه شده یا خیر، اعلام کرد که رایزنی‌های این گروه در هفته‌های بعدی برای برداشتن گام‌های بعدی در این مسیر ادامه می‌یابد. پس از نشست پاریس، وزارت خارجه فرانسه نیز بیانیه‌ای کوتاه منتشر کرد که در آن هیچ گونه نشانی حاکی از ابتکارات مهم یا گامی جدید به پیش در آن دیده نشده است. در بیانیه وزارت خارجه فرانسه آمده است: این نشست به شرکت‌کنندگان اجازه داد وضعیت فعلی را بررسی کنند و درباره مسیری که در پیش داریم گفت‌و‌گو کنند. شش قدرت جهانی در هفته‌های آینده به مشورت با یکدیگر در زمینه گام‌های بعدی ادامه خواهند داد. در این بیانیه همچنین تصریح شده است که به نمایندگان گروه ۱+۵ بر اهمیت رویکرد دوسویه خود در قبال ایران که تحریم‌ها و مشوق‌ها را دربر دارد، تاکید کردند.

کوشنر پیش از نشست پاریس نمایندگان کشورهای آمریکا، فرانسه، انگلیس، روسیه، چین و آلمان گفته بود که ما همواره حامی تحریم‌ها و نیز گفت‌وگو بوده‌ایم و این روند باید ادامه یابد. وی با بیان اینکه اوباما در طول دوران مبارزات انتخاباتی خود از احتمال گفت‌وگوی واشنگتن و تهران صحبت کرد، اظهار کرده بود که این موضوع به رییس‌جمهور آمریکا بستگی دارد که با آغاز زمامداری خود آن را به مرحله اجرا بگذارد. یکی از مقام‌های وزارت خارجه آمریکا نیز روز چهارشنبه گفته بود که نشست پاریس برای این تشکیل می‌شود تا ببینیم وضعیت مشوق‌ها چگونه است و در قبال ایران چه گام‌هایی می‌توانیم برداریم. وی افزوده بود: با وجود اینکه تحریم‌ها در حال تاثیرگذاری هر چه بیشتر بر ایران هستند، واشنگتن امید کمی به این که ایران از درخواست‌های گروه ۱+۵پیروی کند، دارد. این در حالی است که با وجود تشدید اقدام‌های دولت بوش علیه تهران و حمایت متحدان آن در اتحادیه اروپا، آنها هنوز نتوانسته‌اند روسیه و چین را در زمینه لزوم اعمال تحریم‌های جدید سازمان ملل علیه ایران متقاعد کنند. این در حالی است که حدود دو ماه پیش، در پی شکاف در گروه ۱+۵، برخی از دیپلمات‌های آمریکایی از تلاش بوش برای ائتلاف جدیدی خارج از اعضای شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران با نام «ائتلاف اراده» خبر داده بودند. در آن زمان برخی از منابع غربی، ایتالیا و همچنین ترکیه را جایگزین مناسبی برای روسیه و چین در ائتلاف جدید ضدایرانی ارزیابی می‌کردند. با این حال، از آنجا که دوران حکومت بوش رو به پایان است و رییس‌جمهور منتخب آمریکا دارای مواضعی کاملا متضاد با دولت بوش است و همچنین از آنجا که اوباما تمایل مذاکره مستقیم و بلاواسطه با ایران را پنهان نکرده است، به نظر می‌رسد، طرح تشکیل ائتلاف اراده به تاریخ پیوسته یا دست کم برای زمانی نسبتا طولانی به محاق فراموشی سپرده شده است.

گروه ۱+۵ مشوق‌های اقتصادی و سیاسی تازه خود را در بهار سال جاری به مقام‌های تهران ارائه کرده است و در عین حال هشدار داده است که در صورتی که ایران به خودداری از پیروی از درخواست‌های این گروه ادامه دهد با تحریم‌های جدیدی روبه‌رو خواهد شد. خاویر سولانا، رییس سیاست خارجی اتحادیه اروپا نمایندگی ۱+۵ را در گفت‌و‌گو با ایران بر عهده دارد، هفته گذشته پیشنهاد گفت‌و‌گوهای هسته‌ای بیشتری با ایران را داد.

این در حالی است که به گفته مقام‌های آمریکایی انتظار نمی‌رود چنین گفت‌و‌گوهایی در صورتی که به وقوع بپیوندد، نتایجی به دنبال داشته باشد، به‌خصوص در زمانی که انتقال قدرت از دولت جورج بوش،‌ رییس‌جمهور آمریکا به گروه باراک اوباما، رییس‌جمهور منتخب آمریکا در حال اجرا باشد. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران دوشنبه هفته گذشته گفته بود که ایران نامه تازه‌ای از خاویر سولانا، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا دریافت کرده است. موضوع نامه سولانا تکرار پیشنهاد پیشین ۱+۵ مبنی‌بر توقف تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران در برابر تعلیق غنی‌سازی اورانیوم اعلام شده است. بر همین مبنا، سولانا خواستار آغاز دور تازه گفت‌و‌گوها میان ایران و ۱+۵ شده است. آخرین گفت‌و‌گوی ایران و گروه ۱+۵ مربوط به دیدار سعید جلیلی دبیر شورای امنیت ملی ایران با سولانا در ژنو سوئیس است که بیست‌و‌یکم مرداد (یازدهم اوت) برگزار شد.

به گفته منابع غربی این گفت‌و‌گوها نتیجه مشخصی در بر نداشت، اما به گفته مقام‌های ایرانی در جریان این نشست، ایران سوالات خود را درباره آنچه که «ابهامات» در بسته پیشنهادی اروپا خوانده، با سولانا در میان گذاشت. شورای امنیت سازمان ملل متحد، تاکنون با تصویب چهار قطعنامه، از ایران خواسته است تا غنی‌سازی اورانیوم را متوقف کند، اما ایران این درخواست را «غیرقانونی» می‌خواند و گفته که آن را اجرا نخواهد کرد. آمریکا، کشورهای غربی و اسرائیل، ایران را به تلاش برای تولید سلاح‌های هسته‌ای متهم می‌کنند، اما ایران ضمن رد این اتهام، همواره گفته است که برنامه هسته‌ای این کشور دارای مقاصد صلح‌آمیز است و هدف از آن صرفا تولید انرژی است.