چک‌های مسافرتی، بگیریم یا نگیریم؟
گروه حوادث- جعل تراول چک‌ها یکی از متداول‌ترین روش‌هایی است که جاعلان با دستیابی به تکنولوژی رایانه‌ای برای درآمدهای طلایی به آن روی آورده‌اند.
گروه حوادث- جعل تراول چک‌ها یکی از متداول‌ترین روش‌هایی است که جاعلان با دستیابی به تکنولوژی رایانه‌ای برای درآمدهای طلایی به آن روی آورده‌اند. استفاده از تراول چک‌های جعلی در حالی رو به گسترش است که با مقداری هوشیاری می‌توان این حربه جاعلان را خنثی کرد و نقشه‌های آنان را برهم زد.
سرهنگ بهروز برازنده، رییس اداره مبارزه با جعل پلیس آگاهی تهران با موشکافی این شاخه جرم، گفت: در گذشته با توجه به اینکه هر بانکی با سلیقه خود اقدام به چاپ تراولچکهای مسافرتی می‌کرد به خاطر شرایط این تراول‌چک‌ها، نوع چاپ و کاغذ، جاعلان به راحتی به جعل تراول‌ها می‌پرداختند و کار سختی به نظر نمی‌رسید.
وی افزود: با گسترش ایران‌چک‌ها و لزوم استفاده همه شعب بانک‌ها از ایران چک از سویی و بهبود کیفیت چاپ تراول‌چک‌ها و دوری از خودسلیقگی بانک‌ها در چاپ و تکثیر تراول‌چک‌ها با اشکال گوناگون میزان جعل چک‌های مسافرتی کاهش یافت و تنها گروهی توانستند به جعل ایران‌چک‌ها بپردازند که شبکه سازمان یافته و حرفه‌ای در اختیار داشته‌اند.
جعل از نوع اول
رییس اداره مبارزه با جعل پلیس آگاهی تهران، انواع جعل تراول‌چک‌ها را به سه شاخه تقسیم می‌کند. وی جاعلان نوع نخست را جاعلان خبره‌ای می‌داند که نه تنها به رایانه آشنایی کامل دارند بلکه کاغذهای مخصوص چاپ پول و تراول‌چک‌ها را نیز در اختیار دارند.
سرهنگ برازنده در این خصوص گفت: «با پیشرفت تکنولوژی رایانه‌ای به‌خصوص در استفاده از چاپگر‌های لیزری و نرم‌افزارهای خاصی که امکان هر گونه طراحی و تغییر در شماره‌ها و ارقام را ممکن می‌سازد، در حال حاضر شاهد هستیم عده‌ای از افراد و باندهای جعل با سوءاستفاده از کاغذهای «واتر مارک» به سرقت رفته از بانک مرکزی عراق، مبادرت به چاپ طرح‌هایی از چک‌های مسافرتی روی این کاغذها می‌کنند و چون کسبه به گمان اینکه اوراق در قبال اشعه ماوراء بنفش عکس‌العمل نشان می‌دهند، اقدام به دریافت از مشتریانشان می‌کنند و تصور می‌کنند این تراول‌ها اصیل هستند در صورتی که پس از رسیدن این اسناد به بانک‌های مربوطه و بزرگ‌نمایی چاپ و نقوش به کاررفته در متن چک‌ها، میکروپرینت‌ها، مشخص می‌شود که این چک‌ها جعلی هستند.»
وی با بیان اینکه چنین جعل‌هایی مربوط به افرادی می‌شود که به جعل اسناد بانکی و تنوع آنها و سیستم رایانه تسلط دارند، گفت: «کاغذهای واترمارک به کاغذهایی گفته می‌شود که نقشی در خمیره اصلی آن وجود دارد که در حالت عادی دیده نمی‌شود، بلکه در برابر نور دیده می‌شود و محموله بزرگی از این نوع کاغذها با سرقت از بانک مرکزی عراق وارد بازار سیاه داخلی شده و جاعلان با خرید این کاغذها به جعل‌های ماهرانه تراول‌چک‌ها پرداخته‌اند و پول‌های بادآورده زیادی به جیب زده‌اند.
جعل از نوع دوم
نوع دیگری از جعل به افراد غیرحرفه‌ای در جعل مربوط می‌شود. سرهنگ برازنده در این خصوص گفت: «جاعلان غیرحرفه‌ای عموما با استفاده از رایانه و چاپگر، روی کاغذهای عادی که به جای کاغذهای واترمارک مورد استفاده قرار می‌گیرد به چاپ تراولچکهای جعلی می‌پردازند و جاعلان سعی دارند به جای نقش خمیرمایه کاغذ که در واترمارک وجود دارد از سایه تصاویر ایجاد شده، استفاده کنند.» وی ادامه داد: «معمولا این‌گونه از چک‌ها با کیفیت پایین جعل توسط دستگاه ماورای بنفش قابل تشخیص هستند، اما جاعلان بااستفاده از ناآگاهی برخی کسبه و مردم عادی این چک‌ها را خرج می‌کنند.»
جعل از نوع سوم
برخی از دانشجویان شیمی یا کسانی که به مواد شیمیایی آشنایی و آگاهی دارند، سومین گروهی را تشکیل می‌دهند که به جعل تراول چک‌ها می‌پردازند.
سرهنگ برازنده با ابراز تاسف از این‌گونه جعل‌ها، گفت: «این گروه به شست‌وشوی شیمیایی محتویات چک‌های مسافرتی با ارقام پایین می‌کنند، یعنی اینکه با مراجعه به بانک‌ها تراول چک‌هایی با رقم و ارزش ریالی پایین دریافت می‌کنند، سپس با مواد شیمیایی خاص به شست‌وشوی چاپ روی این کاغذهای واترمارک می‌کنند. حتی بخشی از نوشته‌های روی چک‌ها را که در همه تراول‌چک‌ها تکراری است با مالیدن گریس از مواد شیمیایی در امان نگه می‌دارند. سپس با استفاده از تجهیزات رایانه‌ای به چاپ متن چک‌های مسافرتی با ارقام بالا روی این کاغذهای سفید ایجاد شده از شست‌وشوی شیمیایی می‌کنند.»وی با اشاره به این که تراولچکهای به دست آمده از این روش با آغشته شدن به حلالات دیگر بوی مواد شیمیایی را از بین می‌برند، ادامه داد: «معمولا این گونه جعل‌ها توسط مردم عادی قابل تشخیص نیست و اگر کسبه دقت نکنند، زودتر از آنچه که تصور می‌کنند پشیمان خواهند شد.»
هشدار به بانک‌ها
این مقام پلیس با تاکید بر این که چاپ ایران چک‌ها از سوی همه بانک‌ها باعث افزایش درصدی جعل تراول‌چک‌ها شده است، در هشدارهایی به بانک‌ها گفت: «بانک‌هایی مثل رفاه، ملت، سپه و تجارت معمولا از ایران چک در سطح وسیعی استفاده نمی‌کنند و به مشتریان خود از تراولچکهای خاص آن بانک واگذار می‌کنند و درصد بالایی از چک‌های جعلی به این بانک‌ها اختصاص دارد که می‌تواند زنگ خطری برای اعتبار آنان باشد.»
تشخیص چک‌های جعلی
چک‌های جعلی گاهی به اندازه‌ای ماهرانه چاپ شده‌اند که نمی‌توان آن را به راحتی تشخیص داد، مگر اینکه فرد در اثر استفاده زیاد از تراول‌ها از طریق لمس‌کردن کاغذ چک مسافرتی به جنس و شکنندگی، ضخامت، مقاومت در برابر تاشدگی و رنگ‌آمیزی و عکس‌العمل نخ ایمنی در قبال حرارت، آشنایی داشته باشد و بتواند بدون دستگاه ماوراء‌بنفش یا تجهیزات رایانه‌ای دیگر این تراولچکهای جعلی را تشخیص دهد.
سرهنگ برازنده درخصوص عکس‌العمل نخ ایمنی در قبال حرارت گفت: «اگر انگشت دست را روی این نخ ایمنی تراول‌چک‌ها قرار دهید با حرارت دست رنگ قرمز نخ ایمنی تغییر می‌کند که در چک‌های جعلی اینچنین نیست، چرا که تنها نقشی از نخ روی این‌گونه تراول‌های جعلی وجود دارد و اصلا نخ ایمنی وجود ندارد.»
توصیه‌های پلیسی
با توجه به اینکه تشخیص اول چک‌های جعلی بسیار سخت است، پلیس با در نظر گرفتن تجربه علمی خود توصیه‌هایی برای جلوگیری از به دام افتادن مردم در نقشه جاعلان حرفه‌ای دارد، سرهنگ برازنده گفت: «کسبه یا هر کسی که در شرایط گرفتن تراولچک قرار می‌گیرد، باید از افراد معتبر و قابل دسترس تراول‌ها را بپذیرد تا در صورت بروز هرگونه مشکل، شخص بتواند به وی مراجعه کرده و پولش را پس بگیرد.»وی افزود: «دریافت چک‌های مسافرتی از افراد رهگذر، غریبه، صرف‌نظر از اینکه کسبه بتوانند اصالت یا عدم اصالت آن را تشخیص بدهند، دیده می‌شود که با وجود اصالت چک بسیاری از اینها در قبال زورگیری، کیف‌قاپی، قتل و یا حتی رشا و ارتشا و پولشویی به دست آورده است و آخرین گیرنده که مشخصاتش در بانک ثبت می‌شود، درگیر پرونده‌های انتظامی و قضایی و غیره می‌شود و تا اثبات اینکه در جرم رخ داده نقشی نداشته است، معمولا با گرفتاری‌های عدیده‌ای مواجه می‌شود، پس توصیه تاکیدی اینکه حتما چک‌های مسافرتی را فقط از اشخاص قابل دسترس و معتبر اخذ کنند.»
سرهنگ برازنده به حیله دیگری از جاعلان اشاره کرد و گفت: «در بسیاری از موارد دیده شده است که کسبه از اشخاص و مشتریانشان گواهینامه یا شناسنامه اخذ می‌کنند و شماره آن را در دفتر فروش یا پشت چک مسافرتی یادداشت می‌کنند، با عنایت به اینکه جعل شناسنامه و گواهینامه بسیار ساده‌تر از چک مسافرتی است، دریافت این‌گونه مدارک هیچ‌گونه کمکی به شناسایی هویت اصلی جاعلان نمی‌کند و گیرنده تراولچک جعلی یا سرقتی در دردسرهای زیادی گرفتار می‌شود.»
سوژه‌این گزارش توسط یکی از خوانندگان دنیای اقتصاد پیشنهاد شده بود.
